Trung Quốc đạt mục tiêu tăng trưởng 5%, cầu nội địa vẫn ảm đạm

Tăng trưởng 5% của Trung Quốc trong năm 2025 chủ yếu nhờ xuất khẩu. Ảnh: SCMP

Kinh tế Trung Quốc đã tăng trưởng 5% trong năm 2025, đạt mục tiêu Chính phủ đề ra, nhờ mở rộng xuất khẩu với quy mô chưa từng có để bù đắp cho sự suy yếu kéo dài của tiêu dùng trong nước. Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu này ngày càng khó duy trì và không thể che lấp “cái lạnh” đang bao trùm nền kinh tế nội địa.

Theo số liệu công bố ngày 19/1, tăng trưởng GDP quý IV của Trung Quốc đạt 4,5% so với cùng kỳ, cao hơn đôi chút so với dự báo của thị trường nhưng đã giảm xuống mức thấp nhất trong ba năm, so với 4,8% của quý III. Đà giảm phản ánh rõ tác động kéo lùi của tiêu dùng và đầu tư.

Xuất khẩu gánh vác tăng trưởng

Kể từ khi bong bóng bất động sản bắt đầu vỡ vào năm 2021, Bắc Kinh đã ưu tiên phân bổ nguồn lực cho khu vực công nghiệp - sản xuất thay vì kích thích tiêu dùng hộ gia đình, nhằm duy trì các mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng. Hệ quả là tình trạng dư thừa công suất trở nên trầm trọng, buộc các nhà máy Trung Quốc phải đẩy mạnh tìm kiếm thị trường ở nước ngoài.

Biểu đồ GDP của Trung Quốc qua các năm, trong đó năm 2025 đạt tăng trưởng 5%. Ảnh: Reuters

Chiến lược này đã phát huy hiệu quả trong ngắn hạn. Năm 2025, Trung Quốc ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục 1.200 tỷ USD, tăng 20% so với năm trước – quy mô tương đương nền kinh tế của một quốc gia thuộc top 20 thế giới như Ảrập Xêút.

Dù xuất khẩu sang Mỹ giảm khoảng 20% do các biện pháp thuế quan cứng rắn của Tổng thống Donald Trump, hàng hóa Trung Quốc lại tràn mạnh sang châu Âu, Mỹ Latin, Trung Đông và các thị trường mới nổi khác, giúp các doanh nghiệp giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ.

“Chúng tôi làm ăn rất tốt ở châu Âu và Mỹ Latin và không còn cần thị trường Mỹ như trước”, ông Dave Fong, đồng sở hữu ba nhà máy ở miền nam Trung Quốc, cho biết. Tỷ trọng đơn hàng từ Mỹ của ông từng chiếm khoảng 15%, nhưng nay “chỉ còn nhỏ giọt”.

“Mùa đông lạnh” của kinh tế nội địa

Trái ngược với thành công của các doanh nghiệp hướng ra toàn cầu, các lĩnh vực phụ thuộc vào nhu cầu trong nước tiếp tục suy yếu. Dữ liệu cho thấy sản lượng công nghiệp tăng 5,9% trong năm 2025, vượt xa mức tăng 3,7% của doanh số bán lẻ, trong khi đầu tư bất động sản lao dốc 17,2%.

Biểu đồ thể hiện sự thay đổi giá nhà mới tại Trung Quốc theo từng tháng và từng năm. Ảnh: Reuters

Đầu tư tài sản cố định giảm 3,8%, đánh dấu lần sụt giảm đầu tiên kể từ khi Trung Quốc bắt đầu thống kê dữ liệu này vào năm 1996. Đây là tín hiệu cho thấy các chính quyền địa phương, vốn quen thúc đẩy tăng trưởng bằng xây dựng hạ tầng, đang chịu áp lực cắt giảm nợ thay vì mở rộng đầu tư.

Đầu tư tư nhân cũng giảm 6,4%, phản ánh tâm lý thận trọng của doanh nghiệp trong một nền kinh tế dư thừa công suất, nơi các hộ gia đình có xu hướng tiết kiệm hơn là chi tiêu.

Ông Scott Yang, chủ một nhà máy sản xuất van ống phục vụ các dự án bất động sản và hạ tầng ở miền đông Trung Quốc, cho biết sự suy yếu của thị trường địa ốc tác động nặng nề tới toàn ngành. “Nếu bất động sản sa sút, tác động đến chúng tôi là rất lớn. Điều tương tự cũng xảy ra với hạ tầng”, ông nói. “Rất khó đo lường bằng con số, nhưng cảm giác thì mùa đông này thực sự lạnh thấu xương”.

Xuất khẩu không thể là lời giải lâu dài

Giới phân tích cảnh báo việc dựa quá nhiều vào xuất khẩu để duy trì tăng trưởng là con đường không bền vững. Theo tính toán của Reuters, nếu thặng dư thương mại Trung Quốc tiếp tục tăng với tốc độ như năm 2025, đến năm 2030 con số này sẽ tương đương quy mô nền kinh tế Pháp, và tới năm 2033 sẽ ngang với GDP của Đức.

“Rất khó hình dung thặng dư thương mại có thể tiếp tục mở rộng với tốc độ này trong dài hạn, bởi nó chắc chắn sẽ kéo theo làn sóng bảo hộ mạnh mẽ hơn từ bên ngoài”, ông Christopher Beddor của Gavekal Dragonomics nhận định.

Người đứng đầu Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, ông Khang Nghĩa, thừa nhận tăng trưởng năm 2025 là “kết quả giành được rất vất vả”, đồng thời cảnh báo nền kinh tế đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó nổi bật là “cung mạnh nhưng cầu yếu”.

Các biện pháp kích cầu chưa hiệu quả

Để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc mới đây đã công bố gói nới lỏng tiền tệ có mục tiêu, bao gồm chương trình 1.000 tỷ nhân dân tệ dành cho khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề của Trung Quốc không nằm ở nguồn cung tín dụng, vốn đã dồi dào suốt nhiều năm mà ở cầu tiêu dùng yếu.

Các biện pháp kích cầu hiện nay chủ yếu dừng ở việc tăng dần lương hưu tối thiểu, mở rộng phúc lợi xã hội như hỗ trợ nuôi con, học phí, cùng với việc kéo dài chương trình trợ cấp mua hàng tiêu dùng sang năm 2026. Trong khi đó, dân số Trung Quốc đã giảm năm thứ tư liên tiếp, tiếp tục gây sức ép lên triển vọng tiêu dùng dài hạn.

“Nếu chính sách không xoay trục quyết liệt hơn sang hỗ trợ hộ gia đình và kích thích tiêu dùng, tăng trưởng năm 2026 nhiều khả năng chỉ ở mức thấp 4%”, bà Charu Chanana, chiến lược gia trưởng tại Saxo (Singapore), nhận định.

Ở cấp độ cá nhân, sự thận trọng thể hiện rõ trong hành vi tiêu dùng. Carol Zhang, 36 tuổi, từng có thu nhập cao khi làm việc trong ngành công nghệ, nay chỉ mới tìm được công việc ổn định trong lĩnh vực thương mại điện tử. “Trước đây, mua món đồ 2.000 nhân dân tệ là chuyện bình thường nhưng giờ đây tôi chỉ sắm những món 20 nhân dân tệ”.

Trung Quốc đã đạt được mục tiêu tăng trưởng 2025, nhưng câu hỏi lớn hơn đang hiện ra là, liệu nền kinh tế lớn thứ hai thế giới có thể duy trì đà phát triển nếu không sớm sưởi ấm được “mùa đông” tiêu dùng trong nước.

Quỳnh Vũ