Triển lãm 'Dấu ấn Huy Oánh': Hơn cả lời tri ân

Huy Oánh - 'Đông Hà giải phóng', 1976. Ảnh: Hoàng Anh.

Thi vị hiện thực

Họa sĩ Trần Huy Oánh được đánh giá chính là một trong những chứng nhân đi qua những thăng trầm của mỹ thuật Việt Nam, từ chiến tranh, bao cấp đến chuyển mình hậu Đổi mới.

Hơn 60 năm qua, ông luôn bền bỉ dùng nét cọ có gam màu thiên về sắc lạnh cùng phong cách hiện thực trữ tình để thi vị hiện thực từ những điều rất đỗi bình dị mà sâu lắng.

Điều đó được thể hiện khá đầy đủ ở triển lãm "Dấu ấn Huy Oánh" từ ngày 10 – 20/1, tại không gian Art Space 42 Yết Kiêu (Cửa Nam, Hà Nội). Đây là quà mừng sinh nhật họa sĩ tròn 90 tuổi và tri ân những đóng góp của ông cho sự nghiệp đào tạo, phát triển mỹ thuật Việt Nam.

Bức chân dung "Thiếu nữ thời bao cấp" được họa sĩ vẽ bằng chất liệu sơn dầu trên vải cách đây 56 năm mang đến bối cảnh mộc mạc từ khung cửa, ghế gỗ, tường xám. Nhân vật chính là cô gái có gương mặt dung dị, thuần hậu. Và trong những nét mộc ấy ta vẫn nhận thấy sự quyến rũ riêng biệt của vẻ đẹp thầm kín.

Còn với tác phẩm "Con gái Tây Nguyên" vẽ năm 1990 lưu lại hình ảnh những người con gái Tây Nguyên để ngực trần hồn nhiên như cây cỏ.

Đến "Tâm sự bạn hàng" là những phụ nữ đầu đội khăn đen cùng ngồi bên mấy con gia cầm và lồng sọt. Không khí này được họa sĩ tái hiện từ năm 1984, nhắc nhớ về những phiên chợ quê có thể ở vùng Đồng bằng Bắc bộ, lao xao những câu chuyện, câu trò của các bà, các chị tảo tần buôn bán mưu sinh.

Nối sau đó là những bức bột màu trên giấy hoặc sơn dầu trên vải ghi lại nét sinh hoạt, phong cảnh rất gần gũi, thân tình và nên thơ như "Sinh hoạt ngày thường" (1994), "Bạn tuổi thơ" (1999), "Mẹ và con" (2007), "Chợ chiều vùng cao" (2010), "Cảnh nông thôn", "Công nhân Cẩm Phả" (2016), "Mùa đông" (2017)…

Những tác phẩm này, trong đó có bức khổ lớn, được họa sĩ thực hiện khi đã sang tuổi lục tuần, có tác phẩm ông đã ở cuối U80 thậm chí sang U90, nhưng nét cọ vẫn thật mạnh mẽ, ấn tượng.

Ví như "Chợ chiều vùng cao" là bức tranh sơn dầu trên vải, khổ 120 x 240 cm, họa sĩ đã tái hiện nét sinh hoạt đời thường để làm nổi bật văn hóa đặc trưng của người vùng cao. Ở phiên chợ ấy không chỉ có hoạt động giao thương mà còn có cả vũ điệu múa khèn điệu nghệ của người Mông…

Triển lãm 'Dấu ấn Huy Oánh' tại không gian Art Space 42 Yết Kiêu (Cửa Nam, Hà Nội). Ảnh: Hoàng Anh.

Hay cụm tác phẩm khá lớn cùng được ông thực hiện năm 2014 như "Quê cũ", "Thôn quê", "Trưa hè", "Làng Cát, Hà Nam"… gợi về những ký ức thật bình yên, trong lành mà thấm bao nhớ thương những quen thân từ con ngõ đến nếp nhà và không thể thiếu dáng mẹ dấu yêu.

Theo chị Nguyễn Quỳnh Anh, cháu ngoại của họa sĩ Huy Oánh, mỗi bức tranh là một cách ông lưu giữ những gì bình dị nhất của đời sống, nâng chúng lên thành giá trị thẩm mỹ. Với ông, cái đẹp không nằm ở sự cầu kỳ mà ở khả năng nhận ra chất thơ tiềm ẩn trong từng khoảnh khắc thường ngày.

Huy Oánh - 'Con gái Tây Nguyên', 1990. Ảnh: Hoàng Anh.

Truyền lửa tới học trò

Sinh ra và lớn lên tại Hà Nam (nay là tỉnh Ninh Bình), Trần Huy Oánh theo học hệ Trung cấp, sau đó là hệ Đại học tại Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam từ năm 1957 - 1963. Tốt nghiệp được giữ lại giảng dạy tại trường, ông vừa giảng dạy vừa sáng tác.

Thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, nhiều lần ông đưa sinh viên đi thực tế, vào tận những tuyến lửa ác liệt để ký họa, sáng tác. Từ đây, ông có nhiều tác phẩm nổi bật như "Cầu Hàm Rồng", "Ông cháu", "Đêm Trường Sơn", "Nắng Tây Nguyên"...

Từ triển lãm "Dấu ấn Huy Oánh" người xem có thể nhận thấy mạch sáng tạo ấy vẫn hiển hiện với tranh sơn dầu "Đông Hà giải phóng" được ông vẽ năm 1976, khổ 105 x 154 cm.

Sắc màu của hòa bình được họa sĩ thể hiện thật tinh tế, sâu lắng nơi bến sông Hiếu (Đông Hà) có những con đò vừa thảnh thơi nghỉ chuyến vừa thong thả đón dòng người đến - đi…

Hay ở "Rừng chiều" (1999), "Tuần tra biên giới" (2009) hình ảnh người lính hôm nay được ông khắc họa thật đĩnh đạc về tác phong mà thân tình với nhân dân.

Theo họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam, họa sĩ Trần Huy Oánh là một trong những nghệ sĩ cống hiến thầm lặng, bền bỉ trong hành trình phát triển của mỹ thuật hiện đại Việt Nam.

Đó là một tinh thần đam mê, sự phóng túng trong sáng tạo và nhất là màu sắc hội họa của ông mang dấu ấn cá nhân rõ nét, không thể trộn lẫn.

Tinh thần và phong cách ấy được truyền tới nhiều thế hệ học trò, khi ông có tới hơn 30 năm giảng dạy rồi quản lý (Phó hiệu trưởng) tại Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam.

Vì vậy, triển lãm này không chỉ là dịp tri ân sức sáng tạo bền bỉ với một trong những đại diện nổi bật của mỹ thuật đương đại Việt Nam như họa sĩ Huy Oánh mà còn là sự truyền lửa tới học trò.

Theo PGS.TS Nguyễn Nghĩa Phương, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, đây chính là dịp để thế hệ sinh viên mỹ thuật hôm nay tiếp cận và học hỏi về phong cách hiện thực trữ tình và tư duy hiện đại, hướng tới nghệ thuật vì con người của người thầy Huy Oánh.

Hoàng Anh