Triển khai LEZ để phát triển bền vững

Điều đáng chú ý, cùng với quyết tâm triển khai, thành phố cũng từng bước chuẩn bị hạ tầng, cơ chế hỗ trợ người dân và lộ trình phù hợp để LEZ dần đi vào cuộc sống.

Bản đồ minh họa các khu vực Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1.

Bước đi tất yếu

Nhiều năm qua, ô nhiễm không khí luôn là một trong những thách thức lớn đối với Hà Nội. Những đợt chỉ số chất lượng không khí (AQI) ở mức xấu, thậm chí rất xấu, không còn là hiện tượng cá biệt mà xuất hiện với tần suất ngày càng dày hơn, nhất là thời điểm giao mùa. Điều đó tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, chất lượng sống của người dân và ảnh hưởng đến du lịch cũng như hình ảnh của một đô thị đang hướng tới mục tiêu phát triển xanh.

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, giao thông là một trong những nguồn phát thải lớn nhất tại khu vực nội đô. Theo số liệu của UBND thành phố Hà Nội, giai đoạn 2023-2025, hoạt động giao thông chiếm khoảng 25% tổng lượng phát thải bụi mịn PM2.5 trên toàn địa bàn. Những con số ấy cho thấy, nếu không kiểm soát phát thải từ phương tiện giao thông, rất khó đạt mục tiêu cải thiện chất lượng không khí. Do đó, việc triển khai LEZ là bước đi tất yếu. Đây cũng là mô hình đã được nhiều thành phố trên thế giới áp dụng nhằm hạn chế phương tiện phát thải cao, khuyến khích sử dụng phương tiện sạch và từng bước xây dựng hệ thống giao thông bền vững.

Để thực hiện điều này, Hà Nội chọn cách tiếp cận thận trọng. Thành phố không đặt mục tiêu cấm ngay các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, mà xây dựng lộ trình nhiều giai đoạn, bắt đầu từ khu vực trung tâm, vừa triển khai vừa đánh giá để điều chỉnh phù hợp. Điều đó cho thấy, LEZ là quá trình thay đổi phương thức quản lý giao thông và hành vi đi lại theo hướng thân thiện với môi trường hơn.

Triển khai theo từng giai đoạn

Nếu chỉ nhìn vào thời điểm ngày 1-7, nhiều người có thể nghĩ LEZ là một chính sách mới. Song thực tế, đây là kết quả của quá trình chuẩn bị kéo dài nhiều năm, từ việc hoàn thiện cơ sở pháp lý đến đầu tư hạ tầng và xây dựng các giải pháp hỗ trợ.

Luật Thủ đô năm 2026 đã tạo hành lang pháp lý cho việc triển khai vùng phát thải thấp. Chính vì thế, ngày 15-6, tại kỳ họp thứ tư (kỳ họp chuyên đề), HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua Đề án Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, xác định rõ phạm vi, lộ trình và trách nhiệm tổ chức thực hiện. Trên cơ sở đó, UBND thành phố xây dựng kế hoạch triển khai theo từng giai đoạn, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế của Thủ đô. Đồng thời, thành phố chuẩn bị các điều kiện để người dân có thêm lựa chọn khi thay đổi phương thức đi lại.

Trong khu vực Vành đai 1 hiện có 45 tuyến xe buýt hoạt động; từ ngày 1-7-2026 đến hết ngày 30-6-2027, hành khách sử dụng các tuyến xe buýt trợ giá trong phạm vi này được miễn phí. Bên cạnh đó, Hà Nội bố trí 220 điểm trông giữ phương tiện, phát triển 44 trạm xe đạp công cộng với hàng trăm phương tiện và nghiên cứu xây dựng các bãi đỗ trung chuyển (Park and Ride) để kết nối với xe buýt, đường sắt đô thị. Thành phố cũng từng bước hoàn thiện hệ thống camera giám sát, nhận diện phương tiện, mở rộng mạng lưới trạm sạc và điểm đổi pin phục vụ phương tiện sử dụng năng lượng sạch.

Nhìn rộng hơn, LEZ không phải là một chính sách đơn lẻ. Đây là một mắt xích trong chuỗi giải pháp mà Hà Nội đang triển khai nhằm xây dựng hệ thống giao thông xanh, từ chuyển đổi xe buýt sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng điện, đẩy nhanh các tuyến đường sắt đô thị, phát triển mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng) đến đầu tư bãi đỗ xe ngầm, bãi đỗ trung chuyển và hạ tầng phục vụ phương tiện xanh. Khi các mắt xích này được kết nối đồng bộ, LEZ sẽ có nền tảng để phát huy hiệu quả thay vì chỉ dừng lại ở các biện pháp hành chính.

Hướng tới một đô thị đáng sống

Việc triển khai LEZ mới chỉ là bước khởi đầu. Thành công của mô hình này sẽ phụ thuộc vào việc thành phố có tạo được những điều kiện đủ để người dân sẵn sàng thay đổi hay không. Điều kiện đầu tiên là giao thông công cộng phải thực sự trở thành lựa chọn hấp dẫn. Người dân chỉ giảm sử dụng phương tiện cá nhân khi xe buýt thuận tiện hơn, metro từng bước hình thành mạng lưới kết nối và việc chuyển đổi giữa các loại hình vận tải diễn ra dễ dàng.

Tiếp đó là hạ tầng phục vụ phương tiện xanh. Trạm sạc, điểm đổi pin, bãi đỗ xe trung chuyển, bãi đỗ xe ngầm và các điểm kết nối với vận tải công cộng cần tiếp tục được đầu tư đồng bộ. Đây không chỉ là yêu cầu của LEZ mà còn là nền tảng cho quá trình chuyển đổi giao thông xanh trong nhiều năm tới. Một yếu tố quan trọng khác là các cơ chế hỗ trợ. Thành phố đang nghiên cứu nhiều chính sách như ưu đãi về vốn vay, hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, miễn giảm một số loại phí, phát triển hạ tầng năng lượng sạch... Những giải pháp này sẽ góp phần giảm áp lực chi phí đối với người dân và doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi.

Quan trọng hơn cả là sự đồng thuận xã hội. LEZ sẽ khó đạt hiệu quả nếu người dân coi đây chỉ là một quy định hạn chế phương tiện. Ngược lại, khi mỗi người hiểu rằng, mục tiêu cuối cùng là bầu không khí sạch hơn, sức khỏe được bảo vệ tốt hơn và một đô thị đáng sống hơn, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra thuận lợi hơn nhiều. Vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng và hoàn thiện chính sách, công tác tuyên truyền, đối thoại và lắng nghe ý kiến người dân cần tiếp tục được coi trọng trong suốt quá trình triển khai. Do đó, LEZ không phải là đích đến mà là bước khởi đầu của quá trình chuyển đổi dài hạn. Sau giai đoạn thí điểm, Hà Nội sẽ có thêm cơ sở để đánh giá hiệu quả, hoàn thiện cơ chế và từng bước mở rộng phạm vi phù hợp với điều kiện thực tế.

Nếu được triển khai đồng bộ, có lộ trình phù hợp và nhận được sự đồng hành của người dân, vùng phát thải thấp sẽ không chỉ là một chính sách môi trường, mà còn trở thành nền tảng cho mục tiêu xây dựng Thủ đô trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại vào năm 2035.

Tuấn Lương