Tranh luận về AI trong âm nhạc game: Công cụ hay mối đe dọa?

Cuộc tranh luận về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong sáng tạo nội dung đang ngày càng gay gắt, đặc biệt trong ngành trò chơi điện tử. Nhiều cộng đồng game thủ đã kêu gọi tẩy chay các studio bị nghi sử dụng công nghệ máy học trong quá trình phát triển sản phẩm.

Tuy nhiên, ba nhà soạn nhạc trò chơi điện tử từng đoạt giải BAFTA lại đưa ra góc nhìn khác. Thay vì xem AI là mối đe dọa lấy mất việc làm của con người, họ cho rằng công nghệ này có thể mở ra một giai đoạn mới cho nghệ thuật sáng tác âm nhạc.

Một bước tiến tự nhiên của công nghệ

Tại một buổi masterclass về âm nhạc game do BAFTA tổ chức, nhà soạn nhạc Austin Wintory - tác giả nhạc nền của tựa game Journey - cho rằng sự xuất hiện của các công cụ AI là bước tiến tất yếu trong lịch sử công nghệ âm nhạc.

Austin Wintory - người đứng sau phần nhạc nền huyền thoại của tựa game Journey

Theo ông, ý tưởng tự động hóa một phần quá trình sáng tác đã xuất hiện từ nhiều năm trước. Khi làm việc trong phòng thu, ông từng mong muốn có hệ thống có thể tạo giai điệu theo thời gian thực dựa trên hành động trong game. Sự phát triển của AI hiện nay phần nào hiện thực hóa mong muốn đó.

Wintory thừa nhận vẫn tồn tại những vấn đề đạo đức, đặc biệt khi các hệ thống AI thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn sáng tạo của con người. Tuy vậy, ông cho rằng việc hoàn toàn từ chối công nghệ mới là một thái độ cực đoan. Theo ông, trong một hoặc hai thập kỷ tới, có thể sẽ xuất hiện những nghệ sĩ trẻ sử dụng AI để tạo ra các tác phẩm mang tính cách mạng.

Ông cũng so sánh AI với những bước ngoặt công nghệ trước đây. Máy ghi âm đã giúp âm nhạc vượt khỏi không gian biểu diễn trực tiếp, trong khi radio biến âm nhạc thành trải nghiệm đại chúng. Những phát minh đó từng gây tranh cãi nhưng cuối cùng đã thay đổi toàn bộ ngành công nghiệp.

Nhà soạn nhạc Jesper Kyd, nổi tiếng với loạt game Assassin’s Creed, cũng đồng tình. Ông lấy ví dụ về máy đánh trống (drum machine) - một phát minh công nghệ từng bị hoài nghi kịch liệt nhưng cuối cùng lại châm ngòi cho sự bùng nổ của dòng nhạc dance và văn hóa rave rực rỡ. Kyd hài hước nói thêm rằng, dù máy móc không có một tuổi thơ cơ cực để tạo ra chiều sâu cảm xúc, giới lập trình viên có lẽ đang miệt mài viết ra một thuật toán đặc biệt để mô phỏng lại chính những vết thương tâm lý đó.

Áp lực buộc nghệ sĩ phải sáng tạo hơn

Trong khi đó, Borislav Slavov - người đoạt giải BAFTA với phần nhạc của Baldur’s Gate 3 - nhìn AI như một lực ép sáng tạo.

Borislav Slavov, chủ nhân giải thưởng BAFTA với phần âm nhạc xuất chúng trong siêu phẩm nhập vai Baldur’s Gate 3

Slavov tin rằng máy tính có thể ngẫu nhiên tạo ra những tổ hợp âm thanh chưa từng xuất hiện, nhưng thường chúng sẽ rất khó nghe và thiếu vắng sự rung động. Việc kiến tạo nên một tác phẩm thực sự gây phấn khích, đong đầy cảm xúc mãnh liệt và mang tính độc bản lại là đặc quyền tối thượng của loài người. Chỉ có con người mới sở hữu khả năng đưa ra những quyết định âm nhạc có sức mạnh cộng hưởng sâu thẳm với tâm hồn của đồng loại.

Trí tuệ nhân tạo sẽ đóng vai trò như một mồi lửa, liên tục đẩy các nhà soạn nhạc văng ra khỏi những ranh giới an toàn quen thuộc. Sức ép này buộc họ phải phát minh và dấn thân vào những định hướng mới mẻ, những con đường đóng kín đối với các cỗ máy vô tri. Khả năng tính toán của thuật toán rất xuất sắc trong việc tìm ra quy luật, do đó, nhiệm vụ của người nghệ sĩ là tạo ra sự phi logic mang đầy tính thẩm mỹ.

Để hiện thực hóa triết lý này, Slavov đang chủ động thay đổi hoàn toàn cách thức biểu đạt âm thanh trong các tác phẩm của mình. Ông cố tình tạo ra những cấu trúc âm nhạc phức tạp và khó nắm bắt đến mức thuật toán không thể nào tự mình hoàn thiện nếu thiếu vắng một nhạc sĩ bằng xương bằng thịt ngồi kề bên. Người nghệ sĩ đó phải liên tục can thiệp, trực tiếp đưa ra những quyết định mang tính cảm tính trong từng khoảnh khắc nhỏ nhất của quá trình sản xuất.

Sự trở lại của âm nhạc biểu diễn trực tiếp

Một hệ quả khác của AI, theo các nhà soạn nhạc, có thể là sự hồi sinh của âm nhạc biểu diễn trực tiếp.

Khi ngày càng nhiều nội dung được tạo ra bởi máy tính, khán giả có thể sẽ khao khát những trải nghiệm chân thực hơn. Các buổi biểu diễn acoustic hoặc hòa nhạc quy mô nhỏ có thể trở nên phổ biến, nơi nghệ sĩ trình diễn trực tiếp mà không phụ thuộc vào công nghệ.

Jesper Kyd, nhà soạn nhạc lừng danh với loạt game Assassin's Creed

Theo Wintory, trong một thế giới tràn ngập âm thanh kỹ thuật số hoàn hảo, chính những biểu diễn sống - với cảm xúc và sự không hoàn hảo tự nhiên - sẽ trở thành giá trị khác biệt của nghệ thuật.

Các nhà soạn nhạc cho rằng nếu được sử dụng đúng cách, AI không phải là dấu chấm hết cho sáng tạo. Ngược lại, nó có thể trở thành động lực buộc nghệ sĩ tiến xa hơn và khám phá những khả năng mới của âm nhạc.

Bùi Tú