Tranh cãi về nâng ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc

Bộ Tài chính vừa công bố bản tổng hợp, tiếp thu và giải trình ý kiến góp ý đối với dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) sửa đổi và nghị định hướng dẫn thi hành. Trong đó, một nội dung được nhiều người quan tâm là mức thu nhập bình quân tháng trong năm của người phụ thuộc.

3 triệu đồng/tháng là cao hay thấp?

Theo dự thảo, người phụ thuộc được xác định là người có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 3 triệu đồng. Mức này tăng 2 triệu đồng so với quy định hiện hành là 1 triệu đồng/tháng, vốn đã được áp dụng từ năm 2013 đến nay. Cụ thể, người nộp thuế được giảm trừ 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc nếu thu nhập của người phụ thuộc không vượt ngưỡng 3 triệu đồng/tháng. Ngược lại, nếu thu nhập bình quân của người phụ thuộc từ trên 3 triệu đồng/tháng, khoản giảm trừ gia cảnh này sẽ không được áp dụng.

Việc nâng ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc lên 3 triệu đồng/tháng sẽ giúp chính sách thuế đồng bộ hơn với xu hướng tăng thu nhập và chi phí sinh hoạt hiện nay .Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Đây được xem là bước điều chỉnh nhằm phù hợp hơn với thực tế biến động thu nhập và chi phí sinh hoạt của người dân, sau nhiều năm áp dụng mức cũ đã trở nên lạc hậu. Thực tế, trong hơn 13 năm qua, mức giá hàng hóa, dịch vụ, chi phí y tế, giáo dục và sinh hoạt đã tăng đáng kể. Với ngưỡng thu nhập chỉ 1 triệu đồng/tháng, nhiều người cao tuổi, người khuyết tật hoặc sinh viên có thu nhập từ làm thêm rất thấp vẫn không đủ điều kiện để được xác định là người phụ thuộc.

Anh Minh Tâm, viên chức tại một doanh nghiệp nhà nước ở TP HCM, chia sẻ câu chuyện khá phổ biến của nhiều gia đình hiện nay. Con trai anh đang là sinh viên, được xác định là người phụ thuộc và có đi làm thêm với mức lương 35.000 đồng/giờ. Do công việc không thường xuyên và vẫn phải ưu tiên thời gian học tập, con trai anh chỉ làm khoảng 80 giờ/tháng, tương đương thu nhập bình quân khoảng 2,8 triệu đồng/tháng. "Theo quy định mới, thu nhập của con trai tôi vẫn dưới 3 triệu đồng/tháng nên gia đình vẫn được hưởng mức giảm trừ gia cảnh 6,2 triệu đồng/tháng khi tính thuế TNCN. Đây là sự hỗ trợ rất ý nghĩa, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho những gia đình có con đang tuổi học hành nhưng vẫn cố gắng tự kiếm thêm thu nhập" - anh Minh Tâm nói.

Luật sư Nguyễn Đức Nghĩa - Giám đốc Công ty Luật TNHH Việt Tín Nghĩa, chuyên gia pháp lý và thuế - nhận định việc nâng ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc lên 3 triệu đồng/tháng là hợp lý và kịp thời. Bởi lẽ, từ ngày 1-7, mức lương cơ sở sẽ được điều chỉnh từ 2,34 triệu đồng/tháng lên 2,53 triệu đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP. Trong bối cảnh đó, việc nâng ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc lên 3 triệu đồng/tháng sẽ giúp chính sách thuế đồng bộ hơn với xu hướng tăng thu nhập và chi phí sinh hoạt hiện nay.

Ngoài ra, việc nâng ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc lên 3 triệu đồng/tháng cần được đặt trong bối cảnh chính sách giảm trừ gia cảnh năm 2026 đã có sự điều chỉnh đáng kể, với mức 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc.

Theo các chuyên gia, việc điều chỉnh ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc là bước đi cần thiết để chính sách thuế TNCN thực sự trở thành công cụ hỗ trợ người dân, thay vì tạo thêm gánh nặng trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu mức 3 triệu đồng/tháng đã đủ phản ánh nhu cầu chi tiêu tối thiểu của một người trong bối cảnh hiện nay hay chưa? Ông Lê Văn Tuấn, Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, cho rằng việc lấy ngưỡng 3 triệu đồng/tháng để xác định người phụ thuộc vẫn còn nhiều điểm chưa hợp lý.

Theo ông Tuấn, mức chi tiêu bình quân đầu người của cả nước năm 2024 đã đạt khoảng 2,977 triệu đồng/tháng. Đến năm 2026, con số này dự báo tối thiểu khoảng 3,5 triệu đồng/tháng. Như vậy, ngưỡng 3 triệu đồng/tháng có thể đã thấp hơn mức chi tiêu thực tế của người dân. "Chỉ tính riêng các nhu cầu cơ bản như ăn uống, đi lại, điện nước và y tế, rất khó để một người có thể bảo đảm cuộc sống với mức thu nhập 3 triệu đồng/tháng, đặc biệt là tại các đô thị lớn" - ông Tuấn nhận định.

Theo chuyên gia này, việc lấy mức chi tiêu bình quân đầu người của cả nước làm căn cứ cũng chưa thật sự phù hợp với nhóm người nộp thuế TNCN. Bởi đa số người lao động có thu nhập chịu thuế tập trung tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng... - nơi chi phí sinh hoạt cao hơn đáng kể so với mức bình quân chung.

Cùng quan điểm, TS Nguyễn Ngọc Tú - chuyên gia thuế, giảng viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội - cho rằng ngưỡng 3 triệu đồng/tháng chưa phản ánh đầy đủ chi phí sinh hoạt tối thiểu hiện nay. Theo ông, để bảo đảm tính công bằng và nhân văn của chính sách thuế, mức thu nhập của người phụ thuộc cần được tham chiếu với các chỉ số kinh tế được cập nhật thường xuyên, như mức lương tối thiểu vùng hoặc mức giảm trừ gia cảnh hiện hành.

Cần cơ chế tự động điều chỉnh

Một vấn đề khác cũng được nhiều chuyên gia và cơ quan thuế địa phương quan tâm là cơ chế điều chỉnh ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc. Góp ý với dự thảo, Thuế tỉnh Thanh Hóa cho rằng việc quy định một con số tuyệt đối có thể khiến chính sách nhanh chóng lạc hậu trong bối cảnh kinh tế biến động và lạm phát gia tăng.

Trên thực tế, ngưỡng 1 triệu đồng/tháng trước đây đã được duy trì suốt hơn một thập niên mà không điều chỉnh, khiến quy định dần xa rời thực tiễn. Từ đó, Thuế tỉnh Thanh Hóa đề xuất bổ sung cơ chế điều chỉnh mức thu nhập của người phụ thuộc khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) biến động trên 20% so với thời điểm thông tư có hiệu lực. Khi đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét, quyết định mức điều chỉnh phù hợp.

Ngoài ra, cơ quan này cũng đề nghị tăng cường đối soát dữ liệu để kiểm soát việc xác định thu nhập của người phụ thuộc, đặc biệt với những trường hợp có thu nhập tự do hoặc không ổn định.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho rằng chưa cần quy định cơ chế tự động điều chỉnh theo CPI. Theo cơ quan soạn thảo, Luật Thuế TNCN đã giao thẩm quyền cho Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc.

Bộ Tài chính khẳng định việc xác định ngưỡng thu nhập được căn cứ vào nhiều yếu tố như mức sống dân cư, thu nhập bình quân xã hội, chỉ số giá và các yếu tố kinh tế - xã hội liên quan trong từng thời kỳ. Trường hợp các chỉ số kinh tế biến động lớn, Bộ trưởng Bộ Tài chính có thể ban hành văn bản điều chỉnh theo thẩm quyền.

Theo ông Lê Văn Tuấn, phương án phù hợp hơn là gắn ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc với mức lương tối thiểu vùng. Hiện nay, lương tối thiểu vùng được điều chỉnh tương đối thường xuyên, phản ánh phần nào sự thay đổi của chi phí sinh hoạt và tình hình kinh tế - xã hội. Nếu lấy đây làm cơ sở xác định ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc, chính sách sẽ có tính linh hoạt hơn, tránh tình trạng "đóng băng" quá lâu như thời gian qua.

TS Nguyễn Ngọc Tú cũng cho rằng mức thu nhập của người phụ thuộc nên được tính toán trên cơ sở các chỉ số kinh tế động, thay vì quy định bằng một con số cố định trong thời gian dài.

Trong khi đó, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đề nghị tiếp tục nghiên cứu ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc để phù hợp hơn với điều kiện kinh tế - xã hội và mức sống hiện nay.

Minh Chiến - Thy Thơ