TP.HCM tìm lời giải cho đầu ra của nghiên cứu khoa học

Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ tịch UBND TP.HCM phát biểu tại hội nghị - Ảnh: Sở KHCN

Trong nhiều năm, không ít đề tài khoa học hoàn thành tốt về chuyên môn nhưng dừng ở khâu nghiệm thu, chưa đi tiếp sang ứng dụng hoặc thương mại hóa. Điểm nghẽn không chỉ nằm ở khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thị trường, mà còn ở chỗ tài sản trí tuệ chưa được đặt đúng vai trò trong hành trình của kết quả nghiên cứu.

Thông tin được nêu tại chương trình do Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM tổ chức ngày 13.3, hướng tới việc đưa nhanh hơn kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước vào sản xuất, kinh doanh. Điểm đáng chú ý là lần này, vấn đề không chỉ dừng ở khuyến khích nghiên cứu hay giới thiệu sản phẩm, mà nhấn vào việc tháo gỡ vướng mắc về quyền sở hữu, cơ chế khai thác, chuyển giao và chia sẻ lợi ích. Nói cách khác, muốn thương mại hóa nghiên cứu thì phải gỡ nút thắt tài sản trí tuệ trước.

Ông Nguyễn Hoàng Giang - Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ , phát biểu tại hội nghị - Ảnh: Sở KHCN TP.HCM

Từ góc nhìn quản lý, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, cho rằng cần xem tài sản trí tuệ là nền tảng kết nối giữa khoa học công nghệ và thị trường. Cách đặt vấn đề này cho thấy một sự dịch chuyển trong tư duy. Nếu trước đây tài sản trí tuệ thường được xem như phần việc pháp lý đến sau nghiên cứu, thì nay nó cần được nhìn như một hạ tầng của quá trình thương mại hóa. Một kết quả nghiên cứu khó có thể trở thành hàng hóa nếu quyền sở hữu chưa được xác lập rõ ràng, cơ chế khai thác còn thiếu minh bạch, còn giá trị tài sản thì chưa được nhận diện và định vị đúng mức.

Những dữ liệu được công bố cho thấy hệ sinh thái sáng tạo tại TP.HCM đang có chuyển động. Giai đoạn 2021 đến 2025, số đơn đăng ký sở hữu công nghiệp tăng trung bình 5,5% mỗi năm, trong khi tốc độ tăng trưởng văn bằng bảo hộ sáng chế đạt 45,5% mỗi năm. Ở quy mô cả nước, số đơn nộp xin bảo hộ sáng chế đến năm 2025 tăng khoảng 33%, vượt mục tiêu tăng trưởng được đặt ra trong các chính sách phát triển khoa học công nghệ. Số đơn đăng ký cấp phép khai thác kết quả nghiên cứu cũng tăng trong năm gần đây. Những con số này cho thấy tài sản trí tuệ đang dần được quan tâm hơn, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu lớn hơn: không chỉ dừng ở bảo hộ, mà phải làm sao để những tài sản đó thực sự được khai thác.

Lãnh đạo TP.HCM và Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ dự hội nghị

Đăng ký bảo hộ mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng hơn là nhận diện đúng sáng chế có tiềm năng, xác lập quyền kịp thời, định giá công nghệ và xây dựng cơ chế khai thác phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp. Nếu không làm được điều đó, tài sản trí tuệ vẫn có thể nằm trên hồ sơ mà chưa đi được ra thị trường.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy thương mại hóa khoa học chỉ đi nhanh khi tài sản trí tuệ được vận hành như một nguồn lực kinh tế thực sự. Hàn Quốc và Trung Quốc đều xây dựng cơ chế chuyển giao rõ ràng, có đầu mối kết nối giữa nhà khoa học và doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm chia sẻ lợi ích đủ mạnh để tạo động lực cho người nghiên cứu.

Trong bối cảnh đó, việc TP.HCM công bố danh mục hàng chục sản phẩm tham gia đề án thí điểm cho thấy một bước thử nghiệm cụ thể hơn. Điều được chờ đợi không chỉ là thêm sản phẩm, mà là hình thành quy trình rõ ràng để tài sản trí tuệ đi từ bảo hộ sang khai thác, từ kết quả nghiên cứu sang giá trị thương mại.

Nếu chính sách này vận hành hiệu quả, nó không chỉ giúp một số sản phẩm khoa học ra thị trường, mà còn có thể tạo tiền lệ cho việc khai thác kết quả nghiên cứu từ ngân sách nhà nước trong thời gian tới.

Tiểu Vũ