TP Hồ Chí Minh tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước theo Nghị quyết 79

Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, khẳng định vai trò chủ đạo, dẫn dắt của khu vực này trong nền kinh tế. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế nhà nước phát triển mạnh, có khoảng 50 doanh nghiệp nhà nước thuộc nhóm lớn nhất Đông Nam Á và 1–3 doanh nghiệp nhà nước vươn tầm Top 500 thế giới.

Không chỉ mang ý nghĩa định hướng ở tầm quốc gia, Nghị quyết 79-NQ/TW đang được xem là khung chính sách then chốt để các địa phương tổ chức lại nguồn lực nhà nước. Với TP. Hồ Chí Minh – đầu tàu kinh tế của cả nước, Nghị quyết này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh thành phố đang tái cấu trúc hệ thống doanh nghiệp nhà nước, hướng tới hình thành các Tập đoàn đủ lớn, đủ năng lực dẫn dắt phát triển trong bối cảnh mới.

* Xây dựng các tập đoàn lớn mạnh

Mặc dù sở hữu thị trường lớn và nhiều nguồn lực, đến trước ngày 1/7/2025, TP. Hồ Chí Minh vẫn chưa hình thành được doanh nghiệp nhà nước thực sự đóng vai trò dẫn dắt trong phát triển kinh tế và hạ tầng đô thị. Trong khi đó, tiến trình cổ phần hóa còn diễn ra chậm, với nhiều doanh nghiệp tiếp tục duy trì tỷ lệ sở hữu vốn nhà nước cao, khiến nguồn lực chưa được tập trung và phát huy hiệu quả.

Một góc Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Tràng Dương/TTXVN

Theo kế hoạch sắp xếp doanh nghiệp nhà nước đến hết năm 2025, TP. Hồ Chí Minh (cũ) dự kiến cổ phần hóa 10/46 doanh nghiệp nhà nước hiện có. Đây là những tổng công ty giữ vai trò quan trọng trong các lĩnh vực như thương mại, dịch vụ – du lịch, hạ tầng khu công nghiệp, cơ khí giao thông vận tải, xây dựng địa ốc, văn hóa và dược phẩm.

Trong quá trình cổ phần hóa, thành phố chủ trương tiếp tục nắm giữ từ 50% đến 65% vốn điều lệ tại các doanh nghiệp này, nhằm bảo đảm vai trò chi phối của Nhà nước ở những lĩnh vực thiết yếu; đồng thời tạo dư địa để khu vực tư nhân tham gia quản trị và đầu tư.

Đáng chú ý, sau khi mở rộng không gian phát triển thông qua hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, quy mô hệ thống doanh nghiệp nhà nước của TP. Hồ Chí Minh gia tăng đáng kể, với sự hiện diện của những doanh nghiệp có quy mô lớn như Becamex IDC.

Từ thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn cũng như thực tiễn mô hình Becamex, doanh nghiệp nhà nước địa phương vận hành theo cơ chế thị trường và đóng vai trò dẫn dắt phát triển công nghiệp – đô thị, ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu thành phố phải đẩy mạnh tái cấu trúc các doanh nghiệp nhà nước hiện có. Qua đó, hình thành các tập đoàn nhà nước đủ lớn, đủ năng lực, làm “đầu tàu” cho tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Theo các phương án đang được nghiên cứu, TP. Hồ Chí Minh dự kiến tổ chức lại hàng chục doanh nghiệp nhà nước thành khoảng 6–7 tập đoàn lớn, hoạt động theo các lĩnh vực chuyên ngành sâu như hạ tầng – đô thị, tài chính – đầu tư, thương mại – dịch vụ, công nghiệp – logistics. Việc tái cấu trúc này nhằm khắc phục tình trạng doanh nghiệp nhà nước hoạt động phân tán, manh mún kéo dài nhiều năm, khiến nguồn lực bị chia nhỏ và khó phát huy hiệu quả tổng hợp.

Trong bức tranh tái cấu trúc đó, cụm doanh nghiệp nhà nước cấp quận, huyện nổi lên như một “điểm nghẽn” cần được xử lý sớm. Trước đây, các doanh nghiệp này chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực công ích, dịch vụ đô thị, quản lý chợ, nhà đất và hạ tầng quy mô nhỏ, trực thuộc UBND quận, huyện. Tuy nhiên, khi TP. Hồ Chí Minh triển khai mô hình chính quyền đô thị, việc không còn cấp quận, huyện với tư cách là chủ thể quản lý doanh nghiệp đã khiến nhiều đơn vị lúng túng trong việc xác định cơ quan chủ quản, mô hình tổ chức và định hướng hoạt động.

Theo các chuyên gia, nếu không sớm sắp xếp lại, cụm doanh nghiệp nhà nước cấp quận, huyện (cũ) sẽ tiếp tục làm phân tán nguồn lực nhà nước, giảm hiệu quả sử dụng vốn và tài sản công, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ thất thoát. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải phân loại rõ doanh nghiệp công ích với doanh nghiệp có vai trò dẫn dắt, từ đó áp dụng cơ chế quản lý, tài chính và đánh giá hiệu quả phù hợp. Đây được xem là bước bản lề để TP. Hồ Chí Minh chuyển từ mô hình “nhiều doanh nghiệp nhỏ” sang hệ thống các tập đoàn, tổng công ty đủ mạnh, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 79-NQ/TW.

* Bệ phóng cho doanh nghiệp vươn mình

Trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch lâm thời Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HUBA) kiêm Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Đầu tư tài chính thành phố (HFIC) cho rằng, kinh tế nhà nước hiện đang nắm giữ những nguồn lực rất quan trọng, từ vốn, đất đai đến hạ tầng và các công cụ tài chính. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc mở rộng quy mô bằng mọi giá, mà ở chỗ tổ chức lại và sử dụng các nguồn lực này một cách hiệu quả hơn.

Một góc Khu công nghiệp do Tổng công ty Becamex IDC làm chủ đầu tư. Ảnh: TTXVN phát

Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, mỗi nhóm doanh nghiệp nhà nước cần được định vị đúng vai trò trong tổng thể nền kinh tế. Với các doanh nghiệp công ích, nhiệm vụ trọng tâm là cung ứng dịch vụ công ổn định, hiệu quả. Trong khi đó, các doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, đầu tàu, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng và tài chính cần được trao cơ chế linh hoạt hơn để vận hành theo thị trường và tạo sức lan tỏa cho khu vực tư nhân.

Từ góc độ HFIC, ông Hòa cho biết, đơn vị luôn xác định mình là một định chế tài chính thuộc sở hữu UBND TP. Hồ Chí Minh, sẵn sàng thực hiện các nhiệm vụ mà lãnh đạo thành phố giao, đúng với chức năng của một công ty đầu tư tài chính. Theo đó, sứ mệnh cốt lõi của HFIC là đầu tư và quản lý vốn nhà nước; trong quá trình sắp xếp, tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước, một số doanh nghiệp có thể được giao cho HFIC thực hiện vai trò quản lý vốn.

Việc quản lý vốn không chỉ dừng ở giám sát từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà quan trọng hơn là tổ chức, tích hợp và kết nối các nguồn lực để tạo ra hiệu quả tổng hợp. Chẳng hạn, khi được giao quản lý một doanh nghiệp trong lĩnh vực nông sản, HFIC có thể kết nối nguồn lực này với các chương trình đầu tư khác của thành phố, như phát triển nhà ở xã hội hoặc hạ tầng đô thị, nhằm gia tăng giá trị và sức lan tỏa của dòng vốn.

Bên cạnh đó, HFIC hiện quản lý Quỹ Đầu tư phát triển của TP. Hồ Chí Minh, qua đó tham gia triển khai các chương trình cho vay, đầu tư phát triển và huy động nguồn lực tài chính cho các dự án quy mô lớn của thành phố. Đối với những dự án hạ tầng trọng điểm như các tuyến đường sắt đô thị và metro, việc sử dụng các công cụ huy động vốn như trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án được xác định là hướng đi tất yếu.

Để thực hiện tốt vai trò này, theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, bản thân HFIC cũng phải chủ động thay đổi, từ tổ chức bộ máy đến mô hình quản trị, đồng thời tham gia đánh giá và xếp hạng tín nhiệm của các tổ chức quốc tế. Chỉ khi có xếp hạng tín nhiệm, nhà đầu tư mới tin tưởng và sẵn sàng bỏ vốn. Điều này đòi hỏi phải có sự tính toán đồng bộ cả từ phía cơ chế, chính sách lẫn nỗ lực tự nâng tầm của doanh nghiệp, nhằm giúp HFIC đủ năng lực đảm đương các nhiệm vụ mới và đóng góp hiệu quả hơn cho mục tiêu tăng trưởng của TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn tới.

Không chỉ riêng HFIC, cộng đồng doanh nghiệp nhà nước cũng đang đặt nhiều kỳ vọng vào những chuyển động mới từ Nghị quyết số 79-NQ/TW. Một trong những điểm được các doanh nghiệp đánh giá tích cực là Nghị quyết đẩy mạnh phân cấp cho Hội đồng thành viên tại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước, qua đó mở rộng thẩm quyền quyết định và rút ngắn đáng kể thời gian xử lý công việc, giúp doanh nghiệp phản ứng nhanh hơn với biến động của thị trường.

Cùng với đó, phạm vi hoạt động của doanh nghiệp nhà nước cũng được mở rộng, không còn bị bó hẹp như trước. Doanh nghiệp nhà nước có thể tham gia đầu tư vào công ty cổ phần, công ty chứng khoán; đồng thời Hội đồng thành viên được chủ động hơn trong việc quyết định tăng vốn, giảm vốn hoặc thoái vốn khi cần thiết.

Cách tiếp cận này tiệm cận hơn với thông lệ vận hành của khu vực tư nhân, vốn luôn linh hoạt trong phân bổ nguồn lực: tăng vốn ở những lĩnh vực có tiềm năng, kịp thời điều chỉnh hoặc chuyển nhượng ở những dự án kém hiệu quả để tối ưu hóa lợi ích. Trước đây, với doanh nghiệp nhà nước, các quyết định tương tự phải trải qua nhiều cấp thẩm định, từ cơ quan chủ sở hữu đến các sở, ngành liên quan, khiến quy trình kéo dài và làm giảm tính kịp thời. Việc phân cấp cho Hội đồng thành viên đã khắc phục căn bản hạn chế này.

“Nhờ cơ chế mới, doanh nghiệp nhà nước có điều kiện chủ động cơ cấu lại danh mục đầu tư theo mục tiêu chiến lược. Chẳng hạn, ngay cả khi hai dự án đều đang có lãi, doanh nghiệp vẫn có thể chuyển nhượng hoặc thoái vốn tại một dự án để tập trung nguồn lực cho lĩnh vực mang tính then chốt hơn. Đặc biệt, khi Trung tâm Tài chính quốc tế được hình thành, hoạt động mua bán, chuyển nhượng vốn được kỳ vọng sẽ trở nên thuận lợi và hấp dẫn hơn đối với các quỹ đầu tư”, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch lâm thời HUBA chia sẻ.

Các chuyên gia cho rằng, khi được trao quyền đầy đủ cho Hội đồng thành viên, các quyết định đầu tư và cơ cấu lại nguồn lực sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước. Vấn đề then chốt còn lại là tổ chức thực hiện để Nghị quyết số 79-NQ/TW thực sự tạo nền tảng cho kinh tế nhà nước phát huy vai trò dẫn dắt tăng trưởng của TP. Hồ Chí Minh và cả nước trong thời gian tới.

Xuân Anh – Hứa Chung/vnanet.vn