TP Hồ Chí Minh quyết tâm xây trung tâm công nghiệp - năng lượng đa cực

Ngày 31/7, Sở Công Thương phối hợp với Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) tổ chức tọa đàm "Hướng đến hình thành Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia tại TP Hồ Chí Minh", lấy ý kiến hoàn thiện đề cương Đề án xây dựng Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia tích hợp các lĩnh vực khí, khí thiên nhiên hóa lỏng LNG, điện, lọc hóa dầu và năng lượng tái tạo.

Tọa đàm quy tụ các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, hiệp hội và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp, cảng biển, logistics và dịch vụ kỹ thuật. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để thành phố xây dựng một trung tâm năng lượng hiện đại, có khả năng kết nối chuỗi giá trị công nghiệp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế phía Nam.

Toàn cảnh buổi tọa đàm.

Phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Thị Kim Ngọc - Phó Giám đốc Sở Công Thương cho biết, sau khi mở rộng địa giới hành chính, TP Hồ Chí Minh sở hữu nhiều lợi thế về công nghiệp, cảng biển, logistics, khoa học - công nghệ và dịch vụ kỹ thuật. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng cho sản xuất, giao thông, trung tâm dữ liệu và các ngành công nghệ cao ngày càng tăng, việc hình thành Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia sẽ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch xanh và tạo nền tảng để thành phố hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Theo đề cương, Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia sẽ được phát triển theo mô hình đa cực thay vì tập trung tại một địa điểm. Ba cực phát triển chính gồm Long Sơn, Phú Mỹ - Cái Mép - Thị Vải và Rạch Dừa - Sao Mai - Bến Đình, kết nối với hệ thống khu công nghiệp, trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D), cơ sở đào tạo và các dịch vụ hỗ trợ để hình thành hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng đồng bộ.

Mỗi cực sẽ đảm nhiệm một vai trò riêng trong chuỗi giá trị. Long Sơn được định hướng phát triển lọc hóa dầu, hóa chất, vật liệu mới và các giải pháp giảm phát thải. Khu vực Phú Mỹ - Cái Mép - Thị Vải sẽ tập trung phát triển LNG, điện khí, kho cảng và logistics năng lượng. Trong khi đó, Rạch Dừa - Sao Mai - Bến Đình sẽ trở thành trung tâm dịch vụ kỹ thuật dầu khí, công nghiệp chế tạo, điện gió ngoài khơi cùng các hoạt động vận hành và bảo dưỡng công trình năng lượng.

Bên cạnh các cực công nghiệp, hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức tài chính và trung tâm đổi mới sáng tạo sẽ tham gia hỗ trợ nghiên cứu, đào tạo nhân lực, phát triển dữ liệu và thúc đẩy tài chính xanh, tạo nền tảng cho hệ sinh thái năng lượng hiện đại.

Đề cương cũng xác định mô hình phát triển gồm ba lớp liên kết là năng lượng; công nghiệp - chế tạo; dịch vụ, logistics, chuyển đổi số và nghiên cứu phát triển. Trên nền tảng đó, bảy trụ cột được đề xuất gồm khí, LNG và điện khí; lọc hóa dầu và hóa chất; điện gió ngoài khơi; cảng biển và logistics; hydrogen cùng công nghệ thu hồi, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS); công nghiệp số và dữ liệu; nghiên cứu phát triển và nguồn nhân lực.

Phó Giám đốc Sở Công Thương Nguyễn Thị Kim Ngọc.

Tại tọa đàm, nhiều chuyên gia cho rằng trung tâm cần được phát triển như một hệ sinh thái thống nhất, trong đó hạ tầng cảng biển, kho bãi, đường ống, lưới điện, giao thông, cấp nước, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường và cơ sở dữ liệu phải được quy hoạch đồng bộ. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế điều phối chung, tiêu chuẩn kỹ thuật và hệ thống giám sát thống nhất nhằm nâng cao hiệu quả vận hành.

Đáng chú ý, các ý kiến đều nhấn mạnh yêu cầu chuyển lợi thế về tài nguyên và năng lượng thành năng lực công nghiệp. Theo đó, các dự án LNG, điện khí, điện gió ngoài khơi hay hydrogen không chỉ đáp ứng nhu cầu năng lượng mà còn phải tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ thiết kế, chế tạo, vận chuyển, lắp đặt đến kiểm định, vận hành và bảo dưỡng thiết bị. Đây được xem là yếu tố quan trọng để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ và gia tăng giá trị gia tăng trong nước.

Trong số các dự án trọng điểm, Bến cảng và Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo (RE-Hub) tại Rạch Dừa được xác định là dự án động lực của toàn hệ sinh thái. Dự án dự kiến tích hợp bến cảng chuyên dụng, bãi chế tạo, nhà máy sản xuất thiết bị cùng hệ thống dịch vụ kỹ thuật và hậu cần phục vụ phát triển điện gió ngoài khơi. Để triển khai hiệu quả, dự án cần được gắn với việc nâng cấp luồng sông Dinh nhằm đáp ứng yêu cầu vận chuyển các cấu kiện siêu trường, siêu trọng và tăng cường kết nối với hệ thống cảng biển trong khu vực.

Theo lộ trình dự kiến, Đề án sẽ được hoàn thiện trong năm 2026. Giai đoạn 2026-2030 tập trung đầu tư hạ tầng nền tảng; giai đoạn 2031-2035 mở rộng hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng; từ năm 2036 đến 2045 hướng tới hình thành Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia có năng lực cạnh tranh ở tầm khu vực.

Sau tọa đàm, Sở Công Thương sẽ tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện đề cương, xây dựng bộ tiêu chí và xác định danh mục dự án ưu tiên, làm cơ sở hoàn thiện Đề án trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt và triển khai trong thời gian tới.

Bùi Trung