TP. Hồ Chí Minh: Đề xuất cơ chế phân quyền mạnh trong Luật Phát triển đô thị

Mở rộng cơ chế phát triển cho các đô thị đặc biệt

Giám đốc Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Hồng Hạnh tại hội thảo góp ý dự thảo Luật Phát triển đô thị. Ảnh: Phương Uyên

Theo Giám đốc Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Hồng Hạnh, dự thảo luật Luật Phát triển đô thị được xây dựng trên cơ sở kế thừa và mở rộng từ dự thảo Luật Đô thị đặc biệt trước đây. Nếu dự thảo trước chủ yếu hướng tới TP. Hồ Chí Minh thì lần này phạm vi điều chỉnh được mở rộng đối với các đô thị đặc biệt như Hà Nội và các khu kinh tế đặc biệt, qua đó hình thành khuôn khổ pháp lý chung cho các cực tăng trưởng của cả nước.

Dự thảo luật gồm 5 chương, 68 điều và dự kiến được trình Quốc hội tại kỳ họp chuyên đề về pháp luật vào đầu tháng 8 tới. Nội dung dự thảo tập trung vào 7 nhóm chính sách lớn, bao quát các lĩnh vực tổ chức chính quyền, quy hoạch, phát triển kinh tế, khoa học - công nghệ, tài chính, đất đai và liên kết vùng.

Đối với tổ chức chính quyền và công vụ, dự thảo luật đề xuất tăng quyền tự chủ cho chính quyền đô thị. Theo đó, HĐND thành phố được quyết định biên chế nhưng không vượt quá 20% số biên chế Trung ương giao; được ban hành văn bản quy phạm pháp luật khác với quy định hiện hành của Trung ương để tháo gỡ các điểm nghẽn trong thực tiễn; đồng thời được triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các mô hình mới.

Trong lĩnh vực quy hoạch và xây dựng, thành phố chỉ lập một quy hoạch tổng thể, đồng thời được trao quyền quản lý, khai thác không gian ngầm, không gian trên cao và phát triển mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD).

Đối với phát triển kinh tế, dự thảo luật bổ sung cơ chế phát triển khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp và nhiều chính sách nhằm thúc đẩy hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam đặt tại TP. Hồ Chí Minh.

Ở các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và y tế, thành phố được áp dụng linh hoạt phương thức đối tác công tư (PPP), phát triển kinh tế đêm, huy động cơ sở y tế tư nhân tham gia cung cấp dịch vụ công và có chính sách thu hút chuyên gia y tế quốc tế.

Tăng phân quyền gắn với cơ chế kiểm soát

Dự thảo luật Luật Phát triển đô thị đề xuất cho TP. Hồ Chí Minh được giữ lại toàn bộ các khoản thu đặc thù mới. Ảnh: Thạc Hiếu

Theo dự thảo, lĩnh vực khoa học - công nghệ sẽ được trao nhiều cơ chế mới, trong đó cho phép triển khai sandbox đối với trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các mô hình kinh doanh mới chưa có tiền lệ. Đồng thời, thành phố được xây dựng cơ chế đãi ngộ phù hợp nhằm thu hút chuyên gia quốc tế làm việc tại các khu công nghệ cao.

Một trong những nội dung đáng chú ý là cơ chế về tài chính và đất đai. Dự thảo đề xuất cho TP. Hồ Chí Minh được giữ lại toàn bộ các khoản thu đặc thù mới; được hưởng khoản bổ sung có mục tiêu không quá 70% số tăng thu ngân sách Trung ương trên địa bàn. Cùng với đó là việc phân cấp mạnh thẩm quyền thu hồi đất, chỉnh trang đô thị và áp dụng các chính sách ưu đãi vượt trội để thu hút nhà đầu tư chiến lược.

Đối với liên kết vùng, dự thảo xác định TP. Hồ Chí Minh giữ vai trò hạt nhân điều phối phát triển vùng Đông Nam Bộ; đồng thời đề xuất thành lập Quỹ phát triển vùng nhằm huy động nguồn lực giải quyết các vấn đề liên vùng như hạ tầng giao thông, ngập nước và ô nhiễm môi trường.

Giám đốc Sở Tư pháp thành phố cho biết, song song với việc mở rộng phân quyền, dự thảo luật cũng thiết kế cơ chế thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình chặt chẽ nhằm bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước. Dự thảo khẳng định không có "vùng cấm" trong xử lý tham nhũng, tiêu cực, nhũng nhiễu, đồng thời bổ sung quy định bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Theo kế hoạch, TP. Hồ Chí Minh sẽ đề xuất Quốc hội cho phép Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026; riêng các chính sách liên quan đến thuế được áp dụng từ đầu năm tài chính 2027.

Do đây là đạo luật theo hướng phân quyền mạnh cho địa phương, dự kiến sẽ không ban hành nghị định của Chính phủ hoặc thông tư hướng dẫn của các bộ, ngành. Thay vào đó, thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật để triển khai sẽ được giao trực tiếp cho chính quyền địa phương.

Để chủ động triển khai ngay khi luật có hiệu lực, TP. Hồ Chí Minh đang khẩn trương xây dựng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành. Thành phố dự kiến ban hành 109 văn bản, gồm 79 nghị quyết của HĐND và 30 quyết định của UBND thành phố. Đến nay, đã hoàn thành dự thảo 99 văn bản, gồm 69 dự thảo nghị quyết của HĐND và 30 dự thảo quyết định của UBND để đưa vào hồ sơ trình Chính phủ.

Thạc Hiếu