Luật Phát triển đô thị: Xây dựng cơ chế phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: VPQH

Hình thành khuôn khổ pháp lý chung cho phát triển đô thị

Chiều 21/7, tại Nhà Quốc hội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì Hội nghị Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội và Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh về Dự án Luật Phát triển đô thị.

Phát biểu tại Hội nghị, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, việc xây dựng Luật Phát triển đô thị thay cho cách thức mỗi thành phố đề xuất một nghị quyết đặc thù riêng là bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng thể chế.

Dự án Luật không chỉ nhằm tạo động lực phát triển cho TP. Hồ Chí Minh mà còn phải hình thành khuôn khổ pháp lý chung để các đô thị khác trong cả nước được áp dụng khi đáp ứng đầy đủ điều kiện. “Đây là dấu mốc chuyển từ tư duy quản lý nhà nước về đô thị sang quản trị đô thị hiện đại và kiến tạo phát triển” - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Đề cập yêu cầu hoàn thiện mô hình quản trị đô thị, Chủ tịch Quốc hội cho rằng thực chất của phân cấp, phân quyền là giao thẩm quyền tại chỗ cho chính quyền đô thị, để địa phương chủ động quyết định chủ trương đầu tư, cấp phép, thu hồi đất và xử lý các vấn đề phát sinh trên địa bàn. Đây phải được xem là một trong những đột phá lớn của Dự án Luật, bởi nếu chỉ quy định ở mức độ tương tự các cơ chế đã có thì chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, theo Chủ tịch Quốc hội, việc trao quyền phải gắn với các tiêu chí cụ thể về năng lực tổ chức thực hiện, nguồn lực và đội ngũ cán bộ chuyên môn, tránh tình trạng trao quyền nhưng địa phương không đủ điều kiện thực thi.

Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. "Trao cơ chế vượt trội phải đi đôi với cơ chế hậu kiểm độc lập. Cần thiết lập chỉ số đánh giá hiệu quả quản trị đô thị định kỳ, công khai cho người dân, cho doanh nghiệp, cho Quốc hội và HĐND giám sát" – Chủ tịch Quốc hội yêu cầu.

Cùng với đó, cần làm rõ giới hạn pháp lý trong việc chủ động thí điểm các cơ chế mới và có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Thể chế hóa mô hình TOD, phát triển không gian ngầm và không gian trên cao

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý việc thể chế hóa mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng - TOD, gắn với phương thức quy hoạch không gian động.

Theo Chủ tịch Quốc hội, Dự thảo Luật cần định nghĩa rõ phạm vi, bán kính khu vực phụ cận các nhà ga để áp dụng cơ chế tái thiết đô thị và khai thác quỹ đất hiệu quả. Việc phát triển hệ thống giao thông công cộng, công viên, không gian công cộng và các khu vực đô thị phải được tính toán đồng bộ, có cơ sở pháp lý rõ ràng để địa phương triển khai.

Các đại biểu tham dự Hội nghị. Ảnh: VPQH

Dự thảo Luật cũng cần nghiên cứu cho phép địa phương đấu giá quyền phát triển không gian ngầm, không gian trên cao tại các nhà ga, nút giao thông thuộc khu vực TOD. Đồng thời, cần có cơ chế thu hồi phần giá trị đất đai tăng thêm do đầu tư hạ tầng mang lại để bổ sung ngân sách và tái đầu tư phát triển hạ tầng đô thị.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ, Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan đặc biệt quan tâm đến nội dung này trong quá trình tiếp thu, giải trình và hoàn thiện Dự án Luật.

Ngoài ra, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Dự thảo Luật phải mở rộng các công cụ huy động nguồn lực, nhằm khắc phục điểm nghẽn lớn hiện nay là các đô thị chưa có cơ chế tự tạo nguồn vốn đầu tư phát triển, còn phụ thuộc nhiều vào ngân sách truyền thống và tín dụng ngân hàng.

Trong đó, cần nghiên cứu cơ chế phát hành trái phiếu chính quyền địa phương chuyên biệt, gắn trực tiếp với các dự án hạ tầng quy mô lớn. Bên cạnh đó, có thể thí điểm mô hình quỹ đầu tư phát triển hạ tầng đô thị hoạt động theo nguyên tắc thị trường; mở rộng hợp tác công tư đối với các dự án hạ tầng, chuyển đổi số, trung tâm đổi mới sáng tạo và các nền tảng phục vụ quản trị đô thị.

Dự thảo Luật cũng cần cắt giảm các tầng nấc trung gian, rút ngắn thủ tục đầu tư, cho phép thực hiện song song việc thẩm định quy hoạch, đất đai và môi trường đối với các dự án đô thị chiến lược. Theo Chủ tịch Quốc hội, hiệu quả triển khai dự án hiện nay phụ thuộc rất lớn vào việc tháo gỡ thủ tục, bồi thường, tái định cư và thu hồi đất.

Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, cần đặc biệt quan tâm đến việc di dời, chỉnh trang nhà ở ven sông, kênh, rạch. Đây không chỉ là yêu cầu chỉnh trang đô thị mà còn liên quan trực tiếp đến phòng, chống sạt lở, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Bên cạnh các cơ chế về quản trị, tài chính và đầu tư, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Dự thảo Luật hoàn thiện các tiêu chí về đô thị thông minh, đô thị xanh và bảo đảm an sinh xã hội. Các tiêu chí phải cụ thể, có thể đo lường, đánh giá và tổ chức thực hiện, bảo đảm các đô thị phát triển nhanh nhưng bền vững, hiện đại, xanh, đáng sống và không để ai bị bỏ lại phía sau.

Chủ tịch Quốc hội cơ bản đồng tình với đề xuất phấn đấu trình Quốc hội xem xét, thông qua Dự án Luật tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Theo đó, Dự án Luật phải được xây dựng theo hướng sau khi ban hành, TP. Hồ Chí Minh có thể triển khai ngay, hạn chế tối đa việc phải chờ đợi các văn bản hướng dẫn.

Đ. KHOA