Tổng thống Trump trong cuộc chiến Iran:Bốn lựa chọn, không lối thoát an toàn

Ảnh minh họa: Financial Times

Chiến lược của Tổng thống Donald Trump đối với Iran đang cho thấy sự thay đổi nhanh chóng và khó đoán định. Chỉ trong vòng hai ngày, thông điệp từ Nhà Trắng đã chuyển từ khả năng “hạ nhiệt” xung đột sang đe dọa leo thang quân sự mạnh mẽ, phản ánh những lựa chọn hạn chế mà Washington đang đối mặt khi cuộc chiến bước sang tuần thứ tư.

Những tuyên bố trái chiều

Ngày 20/3, ông Donald Trump cho biết chiến dịch quân sự của Mỹ “có thể sớm kết thúc”, nhấn mạnh rằng các mục tiêu quân sự chủ yếu đã đạt được. Ông cũng tỏ ra không quá lo ngại việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng của thế giới, với lập luận Mỹ không phụ thuộc trực tiếp vào tuyến đường này.

Tuy nhiên, chỉ một ngày sau, lập trường của Tổng thống Mỹ thay đổi đáng kể. Ông đưa ra tối hậu thư 48 giờ yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz, cảnh báo nếu không tuân thủ, Mỹ sẽ tấn công và phá hủy các nhà máy điện của Iran. Sự chuyển hướng nhanh chóng này làm dấy lên tranh luận về tính nhất quán trong chiến lược của Washington.

Những người ủng hộ ông Trump cho rằng cách tiếp cận linh hoạt giúp Mỹ duy trì sức ép và giữ thế chủ động. Tuy nhiên, nhiều ý kiến nhận định việc không lường trước phản ứng của Iran, đặc biệt là việc phong tỏa eo biển Hormuz cho thấy những hạn chế trong tính toán ban đầu.

Trong bối cảnh cuộc chiến đã bước sang tuần thứ tư, các chuyên gia cho rằng người đứng đầu nước Mỹ hiện có bốn lựa chọn: đàm phán, rút lui, tiếp tục hoặc leo thang.

Đàm phán: triển vọng hạn chế

Một trong những phương án được đề cập là việc các bên nối lại đàm phán nhằm đạt lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, triển vọng này được đánh giá là rất thấp.

Iran được cho là sẽ thận trọng với việc quay lại bàn đàm phán, sau khi đã 2 lần bị Mỹ tấn công trong quá trình thương lượng trước đó. Đồng thời, tình hình nội bộ nước này cũng có dấu hiệu thiếu ổn định khi Lãnh tụ tối cao mới, ông Mojtaba Khamenei chưa xuất hiện công khai kể từ khi nhậm chức đầu tháng 3, đặt ra câu hỏi về người đại diện trong đàm phán, nếu có.

Việc lựa chọn bên trung gian cũng đặt ra thách thức. Oman - quốc gia từng đóng vai trò hòa giải - hiện vấp phải sự phản đối từ một số nước vùng Vịnh vì lập trường ủng hộ Iran trước đó. Trong bối cảnh này, Qatar được xem là một trong những phương án thay thế tiềm năng.

Ngoài ra, khác biệt về yêu cầu để chấm dứt xung đột giữa hai bên là rất lớn. Mỹ có thể đặt ra các điều kiện toàn diện, bao gồm kiểm soát chương trình hạt nhân và vai trò của Iran trong khu vực, trong khi Tehran có thể yêu cầu bồi thường chiến tranh và thu hẹp hiện diện quân sự của Mỹ trong khu vực. Cả hai bên đều không có ý định nhượng bộ, khiến khả năng đạt thỏa thuận trong ngắn hạn trở nên hết sức khó khăn.

Tuyên bố chiến thắng: chỉ là giải pháp chính trị

Nếu không thể chấm dứt chiến tranh bằng một thỏa thuận, Tổng thống Donald Trump có lựa chọn khác là đơn phương tuyên bố kết thúc chiến dịch quân sự. Một số cố vấn được cho là đã đề xuất với Tổng thống phương án này, trong đó Mỹ có thể khẳng định đã làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Iran.

Cách tiếp cận này từng được ông Trump sử dụng hồi tháng 6 năm ngoái khi tuyên bố đã “xóa sổ” chương trình hạt nhân của Iran, dù sau đó ông vẫn coi đây là mối đe dọa.

Tuy nhiên, phương án này cũng tiềm ẩn nhiều hệ quả. Iran vẫn được cho là sở hữu lượng uranium làm giàu đáng kể và có thể tiếp tục theo đuổi chương trình hạt nhân. Đồng thời, việc duy trì kiểm soát eo biển Hormuz giúp Tehran giữ đòn bẩy chiến lược quan trọng. Nếu Mỹ kết thúc chiến dịch trong khi tình trạng này chưa được giải quyết, các đồng minh khu vực có thể lo ngại về cam kết an ninh của Washington.

Tiếp tục chiến dịch: rủi ro kéo dài

Lựa chọn thứ ba của nhà lãnh đạo Mỹ là tiếp tục các hoạt động quân sự trong thời gian dài hơn. Mỹ và Israel có thể duy trì các đợt không kích nhằm làm suy giảm thêm năng lực quân sự của Iran. Nhiều quan chức Israel nghiên về phương án này hơn, thậm chí còn khẳng định chiến dịch sẽ tiếp tục trong suốt kỳ nghỉ lễ Vượt Qua, kết thúc vào ngày 9/4.

Theo một số đánh giá, số vụ tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran nhằm vào Israel và các quốc gia vùng Vịnh đã giảm từ gần 1.000 vụ vào ngày đầu tiên của cuộc chiến xuống còn trung bình dưới 100 vụ mỗi ngày hiện nay. Điều này được một số ý kiến xem là dấu hiệu cho thấy chiến dịch gây sức ép của Mỹ đang phát huy tác dụng. Tuy nhiên, chưa có cơ sở chắc chắn để khẳng định xu hướng này sẽ tiếp diễn. Iran vẫn có khả năng tiến hành các cuộc tấn công gián đoạn nhằm duy trì sức ép, bao gồm cả các hoạt động nhằm vào vận tải biển và cơ sở hạ tầng trong khu vực.

Việc kéo dài xung đột cũng có thể làm gia tăng chi phí kinh tế và quân sự, đồng thời gây áp lực lên hệ thống phòng thủ của các nước liên quan.

Leo thang quân sự: nguy cơ lan rộng

Phương án cuối cùng là leo thang xung đột. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 22/3 đã đề cập đến cách tiếp cận này: “leo thang để giảm leo thang”, theo đó Mỹ có thể tăng cường các biện pháp quân sự nhằm buộc Iran thay đổi hành vi.

Các kịch bản được đề cập bao gồm tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran, triển khai lực lượng nhằm kiểm soát các vị trí chiến lược như đảo Kharg, hoặc tiến hành các chiến dịch nhằm vào chương trình hạt nhân.

Tuy nhiên, những bước đi này đi kèm rủi ro đáng kể. Các lực lượng triển khai có thể đối mặt với các cuộc tấn công kéo dài, trong khi các nước vùng Vịnh có nguy cơ trở thành mục tiêu trả đũa. Iran cũng đã phát tín hiệu có thể tấn công vào cơ sở năng lượng và hạ tầng thiết yếu trong khu vực nếu xung đột leo thang.

Những diễn biến trước đó cho thấy nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu là hiện hữu, với tác động lan rộng đến thị trường quốc tế.

Thế bế tắc chiến lược

Tổng thể, cả bốn lựa chọn, từ đàm phán, tuyên bố kết thúc, tiếp tục chiến dịch hay leo thang đều tồn tại những hạn chế lớn và không bảo đảm đạt được mục tiêu chấm dứt xung đột. Trong khi Iran vẫn duy trì các công cụ gây sức ép quan trọng, đặc biệt là khả năng kiểm soát eo biển Hormuz, bất kỳ kịch bản nào cũng tiềm ẩn nguy cơ kéo dài bế tắc.

Việc khởi động chiến dịch quân sự đã đặt chính quyền Tổng thống Donald Trump trước một bài toán phức tạp: tìm kiếm lối thoát trong khi các lựa chọn đều đi kèm chi phí và rủi ro đáng kể, cả về quân sự, kinh tế lẫn địa chính trị. Cuối cùng, ông Trump hiện không có cách nào dễ dàng để kết thúc cuộc chiến mình đã bắt đầu.

Hồng Nhung