Tổng thống Trump chính thức duyệt thỏa thuận hạt nhân khủng với một đồng minh Vùng Vịnh, quốc hội Mỹ 'phân vân'

Nhật báo Phố Wall dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết, thỏa thuận có thời hạn 30 năm, trao cho các doanh nghiệp Mỹ vai trò trung tâm trong quá trình xây dựng hạ tầng hạt nhân của Saudi Arabia, qua đó hạn chế sự tham gia của các đối thủ nước ngoài vào dự án chiến lược này.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là khả năng các công ty Mỹ sẽ xây dựng cơ sở làm giàu uranium tại Saudi Arabia nếu kết quả đánh giá chung giữa Washington và Riyadh xác định kế hoạch này là cần thiết. Đây cũng là điểm mấu chốt từng gây nhiều tranh luận trong quá trình đàm phán bởi công nghệ làm giàu uranium vừa có thể phục vụ mục đích sản xuất nhiên liệu cho nhà máy điện hạt nhân, vừa có nguy cơ bị chuyển hướng sang phát triển vật liệu chế tạo vũ khí.

Theo giới chức Mỹ, việc Washington trực tiếp tham gia phát triển chương trình hạt nhân của Saudi Arabia sẽ giúp duy trì cơ chế giám sát đối với tham vọng hạt nhân của Riyadh, qua đó giảm nguy cơ chương trình dân sự bị sử dụng cho mục đích quân sự.

Quyết định của nhà lãnh đạo Mỹ được đưa ra chỉ vài ngày sau khi truyền thông Mỹ tiết lộ, Nhà Trắng đã hoàn tất dự thảo thỏa thuận và chờ Tổng thống Trump ký phê duyệt.

Trước đó, CNN thông tin, Washington đồng ý cho phép Saudi Arabia phát triển chương trình hạt nhân dân sự, bao gồm quyền làm giàu uranium trong nước, thay đổi đáng kể so với chính sách "tiêu chuẩn vàng" mà Mỹ từng áp dụng nhiều năm qua.

Theo chính sách này, các đối tác muốn hợp tác hạt nhân với Mỹ phải từ bỏ hoạt động làm giàu uranium và tái chế plutonium. Mô hình được hình thành từ năm 2009 khi Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) chấp nhận điều kiện trên, sau đó trở thành khuôn mẫu trong nhiều thỏa thuận hạt nhân của Washington tại Trung Đông.

Trong khi đó, Saudi Arabia nhiều năm qua luôn khẳng định, nước này có quyền làm giàu uranium phục vụ mục đích hòa bình với tư cách thành viên Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Riyadh coi phát triển ngành công nghiệp hạt nhân là một phần trong chiến lược đa dạng hóa nguồn năng lượng, khai thác trữ lượng uranium trong nước, đáp ứng nhu cầu điện năng ngày càng tăng cũng như phục vụ các dự án khử mặn quy mô lớn.

Dẫu vậy, thỏa thuận mới nhiều khả năng sẽ vấp phải sự phản đối tại quốc hội Mỹ. Theo nhật báo Phố Wall, văn kiện dự kiến được chuyển tới quốc hội trong những ngày tới để xem xét. Nhiều nghị sĩ bày tỏ lo ngại việc mở rộng năng lực hạt nhân tại Trung Đông có thể làm gia tăng rủi ro phổ biến vũ khí hạt nhân trong bối cảnh khu vực vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn địa chính trị.

Giới chuyên gia kiểm soát vũ khí cũng cảnh báo việc Washington chấp nhận cho Saudi Arabia làm giàu uranium có thể làm suy yếu "tiêu chuẩn vàng" từng được Mỹ theo đuổi suốt nhiều năm, đồng thời tạo tiền lệ để các quốc gia khác trong khu vực đưa ra yêu cầu tương tự trong các cuộc đàm phán hạt nhân tương lai.

(theo Anadolu)

Trung Anh