Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Không để xã hội hóa giáo dục trở thành khoản đóng góp bắt buộc

Sáng 15/6, tại trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với ngành giáo dục và đào tạo về công tác chuẩn bị năm học mới 2026-2027 và kết quả triển khai thực hiện Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu. Ảnh: TTXVN.

Phải bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ sách giáo khoa

Tại cuộc làm việc, sau khi nghe báo cáo của Bộ GD&ĐT cùng các ý kiến phát biểu thảo luận, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ, qua 10 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị, toàn hệ thống chính trị đã có những chuyển biến tích cực về nhận thức, tư duy lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương và nhất là Bộ GD&ĐT đã có nhiều nỗ lực về hoàn thiện thể chế, chính sách, huy động các nguồn lực, tập trung giải quyết nhiều điểm nghẽn, từng bước tạo đột phá trong phát triển giáo dục và đào tạo.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu, cũng cần nhìn nhận thẳng thắn rằng chuyển biến vừa qua trong triển khai Nghị quyết 71 mới chủ yếu thể hiện ở nhận thức, thể chế, trên văn bản, kế hoạch và công tác chuẩn bị chính sách. Chuyển biến thực chất trong từng nhà trường, từng lớp học, trong đời sống, thu nhập, điều kiện làm việc của giáo viên, trong trải nghiệm học tập của học sinh, sinh viên còn chưa đồng đều, chưa đủ mạnh so với yêu cầu “đột phá” của Nghị quyết 71.

Thiếu giáo viên vẫn là điểm nghẽn lớn. Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học chưa đáp ứng yêu cầu. Chi phí học tập, dạy thêm, học thêm, thi cử và tuyển sinh vẫn gây áp lực lớn. Môi trường giáo dục còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn, văn hóa ứng xử và sức khỏe tâm lý. Giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học chưa tạo đột phá rõ nét. Quản trị giáo dục còn nặng hành chính, chuyển đổi số và AI chưa đồng đều, dữ liệu còn thiếu…

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, chuẩn bị năm học mới 2026 – 2027, là năm đầu tiên kiểm nghiệm và triển khai Nghị quyết 71 phải có bước chuyển mạnh, đột phá; phải bảo đảm đủ cơ sở vật chất, đủ trường, đủ lớp, đủ sách giáo khoa, thiết bị dạy học tối thiểu cho năm học mới; bảo đảm nguyên tắc “Ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên”. Nghiên cứu cơ chế mô hình quản trị đối với hệ thống trường công, trường tư trên cùng một địa bàn. Mọi phương án sắp xếp phải dựa trên đánh giá tác động về khoảng cách đi học, sĩ số, chất lượng dạy học, giao thông, điều kiện giáo viên; phải thí điểm, tổng kết trước khi nhân rộng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, kiên quyết không để học sinh nào vì hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường. Xác định tiêu chuẩn, định mức phòng học phù hợp với điều kiện theo từng vùng miền. Huy động cả hệ thống chính trị hoàn thành đúng tiến độ các trường phổ thông liên cấp nội trú các xã biên giới, bảo đảm đa mục tiêu giáo dục, an sinh xã hội, an ninh quốc gia.

Quang cảnh buổi làm việc. Ảnh: TTXVN.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu chính quyền các cấp khi lập quy hoạch đô thị và xây dựng các khu dân cư mới phải quy hoạch, xây dựng đồng bộ các trường học, hạ tầng tương thích với quy mô dân số. Tập trung chỉ đạo tháo gỡ vướng về quỹ đất, thủ tục đầu tư xây dựng trường học tại địa bàn tăng dân số cơ học, đô thị lớn, khu công nghiệp, vùng khó khăn, biên giới.

Cùng với đó, phải xây dựng cơ chế khuyến khích sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, giáo viên giỏi ở thành phố luân chuyển công tác về các trường nông thôn, vùng khó khăn, những trường ở biên giới. Tập trung giải quyết tình trạng bạo lực học đường, chú trọng công tác giáo dục đạo đức, lối sống lành mạnh cho học sinh, sinh viên, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2026-2027. Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, kỷ cương, nhân văn; lấy phòng ngừa là chính, lấy giáo dục, cảm hóa, hỗ trợ học sinh, sinh viên là nền tảng, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Kiểm soát chi phí học tập, chấn chỉnh dạy thêm, học thêm và bệnh thành tích.

Xử lý nghiêm tình trạng ép học thêm, gây áp lực với học sinh và phụ huynh

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu công khai các khoản thu, chi trong nhà trường. Không để xã hội hóa giáo dục trở thành khoản đóng góp bắt buộc của phụ huynh, hoặc thay cho phần ngân sách phải bảo đảm. Về dạy thêm, học thêm, phải xử lý nghiêm tình trạng ép học, gợi ý học, gây áp lực với học sinh và phụ huynh. Cần giải quyết từ gốc bằng cách nâng chất lượng giờ học chính khóa, giảm áp lực thi cử, minh bạch tuyển sinh, điều chỉnh chương trình phù hợp và cải thiện động lực của giáo viên.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Chính phủ nhanh chóng ban hành Chính sách chuyển đổi công năng các tòa nhà công vụ, trụ sở cơ quan nhà nước dôi dư thành cơ sở giáo dục, cơ sở y tế v.v…; không để các công trình lãng phí hoang hóa xuống cấp trong khi trẻ em thì thiếu nơi vui chơi, học tập; người dân thiếu nơi khám chữa bệnh.

Định hướng phát triển giáo dục và đào tạo trong thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, đổi mới giáo dục – đào tạo phải đặt trong tổng thể yêu cầu phát triển đất nước nhanh, bền vững, tự chủ, tự cường trong kỷ nguyên mới; chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”, giáo dục phải đi trước một bước trong chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực có kỹ năng nghề, nhân lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các ngành chiến lược của đất nước; (giáo dục- đào tạo phải nắm bắt xu hướng đào tạo những ngành nghề mới sẽ xuất hiện và sẽ biến mất trong tương lai do ứng dụng trí tuệ nhân tạo).

Bộ GD&ĐT cần giữ vai trò thống nhất về chuyên môn, tiêu chuẩn, chất lượng, đội ngũ và định hướng phát triển hệ thống; tăng quyền chủ động cho nhà trường, hiệu trưởng và giáo viên, đi đôi với trách nhiệm giải trình. Rà soát các quy định, định mức đã lạc hậu, cắt giảm thủ tục, báo cáo hình thức để giáo viên có thêm thời gian cho chuyên môn và học sinh. Xây dựng dữ liệu giáo dục thống nhất, cập nhật. Dữ liệu phải giúp nhận diện được sớm tình trạng thiếu giáo viên, thiếu phòng học, trường quá tải, học sinh có nguy cơ bỏ học và những bất hợp lý trong chi phí học tập, sử dụng ngân sách. Chuyển đổi số trong giáo dục phải thực chất, giúp thầy cô dạy tốt hơn, học sinh học tốt hơn, quản lý hiệu quả hơn. Đặc biệt chú trọng quan tâm giáo dục đối với những người yếu thế, tàn tật, trẻ đặc biệt.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu, tạo chuyển biến thực chất trong giáo dục nghề nghiệp và phân luồng. Đào tạo gắn với chất lượng đầu ra, việc làm và khả năng đáp ứng thị trường lao động. Đổi mới giáo dục đại học, xây dựng đại học tinh hoa và trung tâm xuất sắc. Giáo dục đại học phải đi trước trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ chiến lược. Tự chủ đại học phải bao gồm tự chủ tài chính, học phí, tự chủ về học thuật, tổ chức, nhân sự, hợp tác và nghiên cứu, đi đôi với trách nhiệm giải trình, kiểm định chất lượng, công khai kết quả, công bằng cơ hội học tập.

Bên cạnh đó, cần đầu tư có chọn lọc cho một số đại học, viện nghiên cứu, trung tâm xuất sắc, phòng thí nghiệm trọng điểm... trên cơ sở cạnh tranh về kết quả, hiệu quả. Khuyến khích đặt hàng theo nhiệm vụ quốc gia, sản phẩm đầu ra, hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đại học phải gắn chặt với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và nhu cầu địa phương. Đồng thời, cần đầu tư thích đáng cho khoa học cơ bản, khoa học xã hội và nhân văn, để phát triển công nghệ luôn đi cùng phát triển con người, văn hóa, thể chế và giá trị.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, bảo đảm công bằng giáo dục trong giai đoạn mới. Bộ GD&ĐT cần xây dựng bộ chỉ số theo dõi công bằng giáo dục giữa các vùng, nhóm dân cư và nhóm yếu thế. Chính sách phải theo nguyên tắc nơi nào khó hơn được hỗ trợ nhiều hơn, giáo viên nào dạy ở nơi khó khăn hơn được đãi ngộ tốt hơn. Đối với vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo, cần ưu tiên mầm non, tiếng Việt trước lớp 1, bán trú, bữa ăn học đường, nhà công vụ giáo viên, đường đến trường an toàn. Ở những nơi này, trường học không chỉ dạy chữ mà còn là thiết chế cộng đồng, góp phần giữ gìn văn hóa, củng cố niềm tin và bảo vệ Tổ quốc. Đối với trẻ khuyết tật, trẻ có hoàn cảnh đặc biệt, phải phát triển giáo dục hòa nhập thực chất. Cần có giáo viên hỗ trợ, thiết bị trợ giúp, chương trình phù hợp và kết nối y tế - xã hội, không để trẻ em chỉ “có tên trong lớp” nhưng không được học trong điều kiện phù hợp.

Trường Phong