Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Khoa học công nghệ không ở đâu xa mà nằm ngay trong con tôm, cây lúa, hạt gạo

Quan điểm trên được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra khi phát biểu chỉ đạo Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, chiều 1/7.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Khoa học công nghệ không nằm đâu xa

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định, sau 18 tháng triển khai, Nghị quyết 57 đã tạo ra chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của toàn hệ thống chính trị.

Khái quát một số kết quả nổi bật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, chuyển đổi số quốc gia đạt nhiều kết quả tích cực, mạng 5G phủ sóng rộng khắp trên lãnh thổ (đạt 91% dân số), truyền dẫn cáp quang kết nối đến 100% xã, phường. Cổng Dịch vụ công quốc gia đã công khai hơn 5.100 thủ tục hành chính, tích hợp hơn 3.700 thủ tục, cắt giảm 697 thủ tục và 1.754 điều kiện kinh doanh.

Ứng dụng VNeID có hơn 71 triệu tài khoản định danh được kích hoạt, từng bước chuyển từ ứng dụng định danh sang nền tảng tích hợp các tiện ích thiết yếu phục vụ người dân. Nhiều lĩnh vực đã được triển khai trên VNeID như y tế, ngân hàng, thuế, giao thông, vận tải, đi lại, làm thủ tục, qua đó giảm nhiều thủ tục, giấy tờ, chi phí công chứng, tạo thuận lợi cho người dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nhấn mạnh nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo tại các địa phương. Cụ thể là Hà Nội có nền tảng dùng chung phục vụ đến cấp xã; Cà Mau đưa công nghệ sinh học và tự động hóa vào nuôi tôm; Vĩnh Long đưa máy bay không người lái xuống đồng ruộng; Đồng Tháp ứng dụng dữ liệu số để giám sát sâu bệnh, tiết kiệm chi phí cho nông dân

Hay Ninh Bình, Tuyên Quang dùng AI để quản lý di sản và phát triển du lịch; Quảng Trị làm chủ quy trình công nghệ sinh học để tạo sản phẩm OCOP; Thái Nguyên, Cần Thơ, Lào Cai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Gia Lai ứng dụng khoa học công nghệ xây dựng chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc sản phẩm thế mạnh của địa phương.

“Những ví dụ đó cho thấy Nghị quyết 57 từng bước đi vào từng ngõ ngách của cuộc sống. Khoa học công nghệ không ở đâu xa mà nằm ngay trong con tôm, cây lúa, hạt gạo, sản phẩm OCOP, dịch vụ du lịch, quy trình hành chính, nền tảng dữ liệu, doanh nghiệp sản xuất, trường học, bệnh viện, chính quyền cấp xã. Vấn đề là phải biến các mô hình, phong trào, sáng kiến thành năng lực phát triển của cả nền kinh tế, của cả đất nước và xã hội”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Bên cạnh kết quả đạt được, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu thẳng thắn nhìn nhận vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế, điểm nghẽn từ thể chế, cơ chế, chính sách đến hạ tầng, nhân lực, dữ liệu, bảo mật, giải ngân vốn…

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, có một nghịch lý lớn là chúng ta đang thiếu nguồn lực để đầu tư cho khoa học công nghệ, chuyển đổi số, nhưng lại chưa sử dụng hiệu quả nguồn lực hiện có. Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công trong lĩnh vực này còn rất thấp; đến 6 tháng năm 2026 mới đạt 23,35%, riêng chuyển đổi số mới đạt 12%.

“Đây là con số rất thấp. Chứng tỏ nhiều nơi chưa triển khai được, chưa biết cách triển khai. có nơi có tiền nhưng không tiêu được hoặc không biết tiêu vào đâu. Đây là vấn đề phải hết sức trăn trở, suy nghĩ về trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, địa phương”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Qua báo cáo và ý kiến phát biểu tại hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá bức tranh chung thực hiện Nghị quyết 57 là chủ trương đã rõ, thể chế từng bước hoàn thiện, nguồn lực đã được bố trí, quyết tâm chính trị cao, khí thế hành động được khơi dậy.

Tuy vậy, kết quả thực tế chưa tương xứng, chưa tạo được nhiều sản phẩm cụ thể, chưa đóng góp rõ nét vào tăng trưởng năng suất và năng lực quản trị quốc gia.

Thẳng thắn chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất là khâu thực thi, là điểm cần đột phá mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý: “Trong giai đoạn vừa qua đã tập trung tạo lập nền móng; giai đoạn tới phải tập trung tạo ra kết quả. Phải chuyển mạnh từ xây dựng cơ chế chuyển sang tạo ra sản phẩm; từ hoàn thành nhiệm vụ chuyển sang tạo ra giá trị; từ chuẩn bị điều kiện chuyển sang đóng góp trực tiếp cho phát triển đất nước”.

Định hướng nhiệm vụ thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực tế.

Người đứng đầu các cấp phải trực tiếp lãnh đạo, trực tiếp chỉ đạo, trực tiếp kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện. Kết quả thực hiện Nghị quyết 57 phải là tiêu chí quan trọng để đánh giá cán bộ.

“Bộ Chính trị đã quyết định nâng tỷ lệ cán bộ có trình độ khoa học công nghệ trong cấp ủy từ 5% lên từ 10 đến 15%. Các cấp ủy, tổ chức đảng ở Trung ương và địa phương cần có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, chuẩn bị nguồn cán bộ đáp ứng yêu cầu này.

Bộ Chính trị cũng đã ban hành quy định về đánh giá cán bộ thường kỳ; ai không đáp ứng yêu cầu công việc thì phải kịp thời thay thế, điều chuyển, không để một vài cá nhân yếu kém làm chậm quá trình phát triển của đất nước”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Ủy ban Kiểm tra Trung ương và ủy ban kiểm tra các cấp vào cuộc giám sát thực hiện Nghị quyết 57, bảo đảm chủ trương của Đảng được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả.

Toàn cảnh hội nghị.

Không để địa phương mày mò tự tìm đường đi

Đi kèm với đó, người đứng đầu Đảng và Nhà nước chỉ đạo tiếp tục quán triệt sâu sắc Nghị quyết 57 gắn với yêu cầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Nếu Nghị quyết Đại hội XIV là bản thiết kế chiến lược cho giai đoạn phát triển mới của đất nước thì Nghị quyết 57 là một trong những động cơ, động lực quan trọng để hiện thực hóa bản thiết kế đó. “Động cơ có mạnh, có bền thì con tàu mới đi nhanh, đi xa và đến đích đúng thời gian”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng hai con số trước mắt và tăng trưởng bền vững lâu dài, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý phải có tầm nhìn trăm năm, tầm nhìn xa; không để những việc làm hôm nay trở thành cản trở của ngày mai; phải có quy hoạch, tiêu chuẩn, quy chuẩn về chất lượng và sự đồng bộ.

Từ nay, các nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết 57 chỉ được coi là hoàn thành khi có sản phẩm vận hành, có dữ liệu kiểm chứng, có người dùng thực tế và có hiệu quả đếm được.

“Không chỉ báo cáo đã ban hành văn bản, tổ chức hội nghị, thành lập ban chỉ đạo, xây dựng kế hoạch; quan trọng là phải trả lời bằng sản phẩm cụ thể: công nghệ nào đã được làm chủ, dữ liệu nào đã được kết nối, thủ tục nào đã được cắt giảm, doanh nghiệp nào đã lớn lên, ngành nào đã tăng năng suất, người dân được hưởng lợi gì, xã hội tiết kiệm được bao nhiêu, tăng trưởng đóng góp được bao nhiêu phần trăm”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Về chuyển đổi số quốc gia, bên cạnh việc tập trung cho chuyển đổi số trong hệ thống chính trị, phải đẩy mạnh chuyển đổi số trong doanh nghiệp, trong toàn xã hội và phát triển kinh tế số, kinh tế dữ liệu.

Về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, các công nghệ chiến lược quốc gia phải được tập trung nguồn lực để làm chủ và phát triển thành sản phẩm cụ thể, nhất là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, robot và tự động hóa, sinh học và y sinh, vật liệu và năng lượng, chíp bán dẫn, an ninh mạng và lượng tử, thiết bị bay không người lái, công nghệ biển, đại dương và lòng đất…

Phải đặt mục tiêu sau 1 năm, 3 năm, 5 năm, 10 năm, chúng ta làm chủ được công nghệ nào, có sản phẩm gì, xuất khẩu được gì, đóng góp được bao nhiêu cho tăng trưởng, quốc phòng, an ninh và năng lực tự chủ quốc gia. Cùng với đó, bộ nào chủ trì dự án công nghệ chiến lược thì phải chịu trách nhiệm đến cùng về sản phẩm cuối cùng, không chỉ chịu trách nhiệm về quy trình, thủ tục mà phải chịu trách nhiệm về kết quả, hiệu quả, tác động thực tế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặc biệt lưu ý bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin, an ninh dữ liệu, chủ quyền quốc gia.

“Không đánh đổi an ninh lấy phát triển, nhưng cũng không vì lo ngại rủi ro mà làm chậm quá trình đổi mới sáng tạo. Mọi hệ thống số, cơ sở dữ liệu, nền tảng số phải được thiết kế theo yêu cầu an toàn, an ninh ngay từ đầu, không phải làm xong rồi mới bổ sung giải pháp bảo mật”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước quán triệt.

Nêu rõ nhiệm vụ tạo chuyển biến đồng bộ từ Trung ương tới địa phương, từ các cơ quan trong hệ thống chính trị ra toàn xã hội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ đạo các bộ, ngành Trung ương phải thực sự đóng vai trò kiến tạo phát triển lĩnh vực được giao phụ trách; chủ động rà soát, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách; ban hành kịp thời quy định, quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy trình, kiến trúc tổng thể; tháo gỡ rào cản, điểm nghẽn, khó khăn, vướng mắc.

Việc thuộc thẩm quyền phải giải quyết ngay, việc vượt thẩm quyền phải chủ động đề xuất, không để ách tắc kéo dài. Đồng thời, phải hướng dẫn, hỗ trợ, đồng hành cùng địa phương, không để địa phương mày mò tự tìm đường đi, mỗi nơi một cách, đầu tư phân tán, trùng lặp, thiếu kết nối, thiếu tiêu chuẩn chung.

Đối với các địa phương, phải chuyển mạnh từ tư duy thụ động chờ hướng dẫn sang tư duy chủ động tổ chức thực hiện, sáng tạo trong phân cấp, phân quyền; xuất phát từ điều kiện, lợi thế so sánh và nhu cầu phát triển của mình để chọn đúng trọng tâm, trọng điểm.

“Không phải địa phương nào cũng làm tất cả công nghệ chiến lược, nhưng địa phương nào cũng phải biết ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vào những vấn đề thiết thực nhất, làm cho quản trị, quản lý tốt hơn, năng suất cao hơn, đóng góp vào tăng trưởng”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị các địa phương mạnh dạn đăng ký, dám nhận các bài toán lớn; chủ động đề xuất cơ chế mới, mô hình mới, cách làm mới; phát hiện vướng mắc từ thực tiễn để đề nghị Trung ương sửa đổi, hoàn thiện thể chế.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị tăng cường đầu tư nghiên cứu phát triển, công nghệ, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực chất lượng cao và tham gia các chương trình công nghệ chiến lược quốc gia. Doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, là nơi đặt hàng, tiếp nhận, ứng dụng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tạo ra giá trị mới cho nền kinh tế.

Các doanh nghiệp lớn, tập đoàn kinh tế nhà nước và tư nhân cần phát huy vai trò dẫn dắt, tiên phong trong làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ Việt Nam, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, hình thành các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sức lan tỏa.

“Đất nước muốn có ngành công nghiệp mới, công nghệ mới, thương hiệu công nghệ mạnh thì trước hết phải có doanh nghiệp đủ khát vọng, đủ năng lực, đủ bản lĩnh đi đầu”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Đối với các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ nhà khoa học, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tập trung mạnh hơn vào các bài toán thực tiễn của đất nước, ngành, địa phương, doanh nghiệp; lấy hiệu quả ứng dụng, chuyển giao, thương mại hóa là thước đo quan trọng của hoạt động nghiên cứu. Cần khắc phục tình trạng nghiên cứu xa rời thực tiễn, kết quả nghiên cứu nằm trong ngăn kéo hoặc không tìm được địa chỉ ứng dụng.

Bày tỏ trăn trở lớn về nguồn nhân lực phát triển khoa học công nghệ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt lưu ý nhiệm vụ có ý nghĩa căn cơ, lâu dài là chuẩn bị nguồn nhân lực cho Nghị quyết 57 ngay từ năm học mới.

“Muốn 10 năm sau có đội ngũ cán bộ phát triển khoa học công nghệ thì ngay từ năm nay phải đặt vấn đề học ngành gì, học khoa học cơ bản gì, đào tạo ra sao. Nguồn nhân lực không thể tự nhiên có, mà phải đầu tư từ bây giờ. Mục tiêu đến năm 2045 chỉ còn 19 năm, vì vậy phải tính toán ngay đóng góp của giáo dục và đào tạo cho tiến trình phát triển đất nước”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt vấn đề.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu ngay từ năm học mới, ngành giáo dục và đào tạo, các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp cần rà soát chương trình đào tạo, ưu tiên ứng dụng các công nghệ chiến lược, đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, năng lực chuyển đổi, đổi mới sáng tạo, ứng dụng AI; coi chuẩn bị nguồn nhân lực hôm nay là chuẩn bị năng lực cạnh tranh quốc gia trong ngày mai.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhìn nhận cạnh tranh công nghệ trên thế giới đang diễn ra rất nhanh; ai không bắt kịp sẽ bị bỏ lại phía sau, khoảng cách ngày càng xa hơn.

“Vì vậy, chúng ta không thể chậm trễ. Việc thực hiện Nghị quyết 57 phải quyết tâm hơn nữa, mạnh mẽ hơn nữa, nhưng quan trọng hơn là phải thực chất hơn nữa, hiệu quả hơn nữa”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước phát biểu.

Anh Văn