Tôn vinh giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản Văn hóa Thế giới Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc

Trong khuôn khổ của sự kiện này còn có hoạt động công bố Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn-Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới và khai mạc Festival “Về miền di sản 2026”. Đây là những hoạt động rất có ý nghĩa trong việc quảng bá, lan tỏa các di sản văn hóa của Việt Nam với bạn bè trong nước và quốc tế. Trong đó, quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc là một không gian di sản dạng chuỗi liên hoàn, thống nhất thuộc 3 tỉnh Quảng Ninh, Bắc Giang (nay là Bắc Ninh) và Hải Dương (nay là thành phố Hải Phòng), phản ánh trọn vẹn quá trình hình thành, phát triển và lan tỏa của một hệ giá trị văn hóa - tinh thần đặc sắc của Việt Nam.

Chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Ninh), thuộc hệ thống Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc (gọi tắt là Yên Tử), là ngôi chùa cổ có từ thời Lý, đến thế kỷ XIII được Phật Hoàng Trần Nhân Tông tu bổ, xây dựng thành trung tâm Phật giáo của Thiền phái Trúc Lâm. Ảnh: TTXVN phát

Giá trị nổi bật toàn cầu của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc

Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc là một di sản dạng chuỗi liên hoàn gồm 12 di tích, cụm di tích, được chắt lọc từ hàng trăm di tích và danh thắng của 6 khu di tích quốc gia đặc biệt thuộc 3 tỉnh Quảng Ninh, Bắc Giang (nay là Bắc Ninh) và Hải Dương (nay là thành phố Hải Phòng), tất cả đều nằm trên dãy núi Yên Tử ở Đông Bắc Việt Nam có tổng diện tích 525,75 ha, vùng đệm là 4.380,19 ha.

Theo các chuyên gia, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc có giá trị nổi bật toàn cầu bởi 3 yếu tố liên hệ hữu cơ, mật thiết với nhau. Quần thể phản ánh tiến trình hình thành, truyền bá và phục hưng của Phật giáo Trúc Lâm - dòng thiền do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập từ thế kỷ XIII. Từ Yên Tử (khai sáng), đến Vĩnh Nghiêm (truyền bá) và Côn Sơn - Kiếp Bạc (phục hưng), hệ thống di tích thể hiện mối liên kết giữa nhà nước, tôn giáo và cộng đồng cư dân trong một giai đoạn lịch sử cụ thể.

Trong đó, dãy núi Yên Tử là quê hương của nhà Trần, nơi khởi xướng Phật giáo Trúc Lâm. Hoàng gia nhà Trần là những người cầm quyền và triết lý, thực hành và vai trò, ảnh hưởng của Phật giáo Trúc Lâm. Giá trị nổi bật toàn cầu quần thể di tích và danh thắng này là sự tương tác hữu cơ giữa địa điểm (dãy núi Yên Tử), niềm tin tôn giáo (Phật giáo Trúc Lâm) và sức mạnh chính trị (triều Trần), tiến triển theo thời gian và được thể hiện rõ trong cảnh quan văn hóa độc đáo của ngày nay.
Liên minh chiến lược giữa nhà nước (Hoàng gia nhà Trần), tôn giáo (Phật giáo Trúc Lâm) và nhân dân phát triển từ quê hương (dãy núi Yên Tử) đã tạo nên một truyền thống văn hóa độc đáo có ý nghĩa toàn cầu, định hình bản sắc dân tộc và thúc đẩy hòa bình, an ninh cho cả khu vực rộng lớn hơn.

Sự hiểu biết sâu sắc và tôn trọng thiên nhiên của người Việt ở dãy núi Yên Tử từ xa xưa là một minh chứng nổi bật trên thế giới về sự tương tác giữa con người với môi trường thuận lợi cho việc thực hành tôn giáo, phát triển kinh tế-xã hội và bảo vệ đất nước.

Điểm nổi bật trong Khu di tích danh thắng Côn Sơn là đền thờ Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi. Ngôi đền tọa lạc dưới chân núi Ngũ Nhạc, Kỳ Lân, tựa lưng vào Tổ Sơn tạo thành thế “tả thanh long, hữu bạch hổ”. Ảnh: Thành Đạt/TTXVN

Phật giáo Trúc Lâm, được khởi xướng và phát triển chủ yếu bởi các thành viên Hoàng gia nhà Trần, là một minh chứng có ý nghĩa toàn cầu về cách một tôn giáo, được hình thành từ nhiều tín ngưỡng khác nhau, bắt nguồn và phát triển từ quê hương tâm linh của nó ở dãy núi Yên Tử, đã ảnh hưởng đến xã hội thế tục, qua đó góp phần củng cố quốc gia, đảm bảo hòa bình và hợp tác trong khu vực. Theo hồ sơ di sản, hiện có khoảng 30 triệu tín đồ, 50.000 tăng ni và hơn 15.000 ngôi chùa Trúc Lâm tại hơn 30 quốc gia.

Ngày nay, việc các nghi lễ, lễ hội, kinh sách và hành hương tới các địa điểm linh thiêng liên tục được duy trì cả ở Việt Nam và các cơ sở Phật giáo Trúc Lâm ở nước ngoài là minh chứng cho tính thời sự và sức sống bền vững của triết lý tâm linh đề cao sự tự giác, tu dưỡng, sống hài hòa với thiên nhiên, yêu chuộng hòa bình và lòng nhân ái.

Vinh danh và lan tỏa giá trị văn hóa

Với những giá trị riêng biệt, đặc sắc, Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc, mà cốt lõi là Phật giáo Trúc Lâm, cùng hệ thống đền thờ, am tháp, tuyến hành hương, bia đá, mộc bản, di tích được bảo tồn, phân bố trên một không gian rộng lớn, đã được UNESCO đánh giá cao và công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới. Đây là di sản thế giới thứ 9 ở Việt Nam được UNESCO công nhận và là di sản thế giới liên tỉnh thứ 2 ở Việt Nam, cùng với di sản thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà (thuộc địa bàn tỉnh Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng).

Để được vinh danh là Di sản Văn hóa thế giới, tỉnh Quảng Ninh, Bắc Ninh và thành phố Hải Phòng đã phải trải qua quá trình chuẩn bị hồ sơ khoa học, công phu, nghiêm túc, bài bản, có phạm vi nghiên cứu rộng, không gian di sản trải dài qua nhiều địa phương, địa hình phức hợp với hệ thống đồi núi, sông suối phong phú, đồng thời hàm chứa nhiều lớp giá trị lịch sử, văn hóa, tôn giáo đặc sắc, gắn bó chặt chẽ với quá trình hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử trong lịch sử dân tộc.

Việc thực hiện hồ sơ cũng trải qua quá trình bền bỉ kéo dài suốt 13 năm, với khối lượng công việc đồ sộ gồm hàng nghìn trang tài liệu khoa học, hàng trăm cuộc hội thảo, tọa đàm, trao đổi học thuật được tổ chức từ trong nước đến quốc tế.

Nỗ lực bền bỉ đã được đền đáp khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được công nhận là Di sản Văn hóa thế giới vào ngày 12/7/2025, tại Kỳ họp lần thứ 47 Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO.

Tỉnh Quảng Ninh vào ngày 17/8/2025 đã tổ chức Lễ công bố giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản Văn hóa thế giới Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc.
Sau đó, lễ đón Bằng ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản Văn hóa thế giới của UNESCO đã diễn ra vào ngày 20/12/2025 tại Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử (phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh).

Lễ cung nghinh Tôn tượng Tam Tổ Trúc Lâm từ chốn Tổ chùa Vĩnh Nghiêm lên chùa Thượng Tây Yên Tử, thuộc Khu di tích danh thắng Tây Yên Tử (tỉnh Bắc Ninh). Tây Yên Tử là nơi có hệ thống các chùa tháp, di tích cùng sự kỳ vĩ của rừng, núi liên quan đến sự hình thành thiền phái Trúc Lâm Yên Tử thời Trần. Ảnh: Thành Đạt/TTXVN

Nối tiếp các hoạt động vinh danh giá trị của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc, lễ công bố ngày 27/3/2026 do tỉnh Bắc Ninh tổ chức tiếp tục là dịp vinh danh chặng đường đầy nỗ lực, quyết tâm chuẩn bị hồ sơ di sản, cùng với đó quảng bá, lan tỏa hình ảnh Di sản văn hóa thế giới Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc ra với bạn bè trong nước, quốc tế.

Trong khuôn khổ chuỗi sự kiện này dự kiến còn có hoạt động hành hương về chốn Tổ Vĩnh Nghiêm diễn ra tại khu di tích chùa Vĩnh Nghiêm với các nghi lễ truyền thống như: Dâng hương tưởng niệm Trúc Lâm Tam Tổ, lễ cầu quốc thái dân an, lễ rước Phật-rước Tổ…

Vẻ đẹp cổ kính của cầu Thấu Ngọc trong chùa Côn Sơn, thuộc Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc (Hải Dương). Ảnh: Tuấn Anh/TTXVN

Có thể thấy, các truyền thống thờ cúng và thực hành tôn giáo, trải qua hàng trăm năm và nhiều thế hệ vẫn được duy trì đến ngày nay. Mục đích và ý nghĩa cốt lõi của các lễ hội cơ bản vẫn được giữ nguyên. Tinh thần và cảm xúc vẫn ngự trị vẹn nguyên trong trái tim và khối óc của người dân Việt Nam.

An Ngọc/TTXVN (tổng hợp)