Tổn thương gan vì thói quen 'đau chưa hết thì uống thêm thuốc'

Bệnh nhân nam 46 tuổi ở Hà Nội từng mắc viêm gan cấp, sỏi mật, viêm dạ dày - trào ngược và tăng huyết áp. Trước khi nhập viện, ông đau đầu, đau họng, sốt nhẹ, mệt mỏi, vã mồ hôi nên mua thuốc cảm cúm của Nhật Bản về uống.

Mỗi viên thuốc có nhiều hoạt chất, trong đó chứa 300 mg paracetamol. Uống thuốc nhưng các triệu chứng không giảm, ông vẫn đau đầu, đau họng và sốt. Do không biết loại thuốc cảm đã dùng có paracetamol, người nhà tiếp tục cho ông uống thêm paracetamol 500 mg mua trong nước.

Việc sử dụng liên tiếp những sản phẩm cùng chứa một hoạt chất khiến tổng lượng paracetamol đưa vào cơ thể tăng lên mà gia đình không nhận ra. Người đàn ông sau đó bị tổn thương gan và phải nhập viện điều trị.

Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, đây không phải trường hợp hiếm gặp. Trên thị trường có hàng trăm sản phẩm với tên gọi khác nhau nhưng cùng chứa paracetamol. Người bệnh thường chỉ nhớ tên thuốc hoặc công dụng như thuốc cảm, thuốc đau đầu, thuốc hạ sốt mà bỏ qua bảng thành phần.

“Đau chưa hết thì uống thêm”, hoặc thuốc này không đỡ thì đổi sang thuốc khác, là thói quen dễ dẫn đến việc dùng chồng lấp hoạt chất. Paracetamol, còn gọi là acetaminophen, có tác dụng giảm đau, hạ sốt và hiện thuộc nhóm thuốc không kê đơn. Với người lớn, liều uống thông thường là 0,5-1 g mỗi lần, cách 4-6 giờ, tổng liều tối đa 4 g trong 24 giờ. Tuy nhiên, ngưỡng gây độc có thể thấp hơn ở một số người, đặc biệt khi dùng kéo dài hoặc có yếu tố nguy cơ.

Nhân viên y tế chăm sóc cho bệnh nhân ngộ độc. (Ảnh: Nguyên Hà)

TS Nguyên nhấn mạnh ngộ độc không nhất thiết xảy ra sau một lần uống lượng lớn. Nhiều bệnh nhân bị ngộ độc vì uống lặp lại trong nhiều ngày, hoặc vô tình sử dụng nhiều thuốc cùng chứa paracetamol.

Nguy cơ đáng lưu ý hơn ở người uống nhiều rượu, thể trạng gầy yếu, suy kiệt, mắc bệnh kéo dài, có bệnh gan hoặc đang sử dụng một số thuốc như thuốc chống động kinh, thuốc chống lao. Ngay cả khi điều trị trong bệnh viện, tổng lượng paracetamol từ các chế phẩm khác nhau cũng cần được tính toán để tránh vượt ngưỡng an toàn.

Một trong những điều khiến ngộ độc paracetamol nguy hiểm là người bệnh có thể không nhận ra vấn đề trong những ngày đầu.

Theo TS Nguyên, trong một đến hai ngày đầu, các biểu hiện có thể rất nhẹ hoặc gần như không có triệu chứng đặc biệt. Đến khoảng ngày thứ ba, tổn thương gan mới bắt đầu rõ hơn với các dấu hiệu như mệt mỏi, buồn nôn, chán ăn.

Nếu tiếp tục bỏ qua, tình trạng có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm độc, suy gan cấp, hôn mê gan, thậm chí tử vong. Khi người bệnh xuất hiện vàng da, tổn thương gan có thể đã ở mức nghiêm trọng.

Điều may mắn là ngộ độc paracetamol có thuốc giải độc và việc điều trị đạt hiệu quả cao nếu được phát hiện sớm. Thuốc giải độc được sử dụng đúng thời điểm có thể hạn chế tổn thương gan, ngăn ngộ độc tiến triển và giảm nguy cơ tử vong.

Vì vậy, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc uống bao nhiêu viên thuốc, mà còn là biết mình đang uống những gì.

TS Nguyên khuyến cáo người dân trước khi dùng thuốc cần đọc kỹ tên, thành phần và hàm lượng, nhất là khi sử dụng đồng thời thuốc cảm cúm, thuốc đau đầu và thuốc hạ sốt. Nếu đã uống một sản phẩm có paracetamol, không nên tự ý dùng thêm thuốc khác cũng chứa hoạt chất này.

Người dân cũng không nên sử dụng thuốc đã bóc khỏi bao bì, chia thành từng gói mà không biết rõ tên và thành phần. Thuốc từng được kê cho người khác cũng không đồng nghĩa phù hợp với mình.

Với người cao tuổi, có bệnh gan, uống nhiều thuốc, nghiện rượu, suy kiệt hoặc vừa trải qua phẫu thuật, việc sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt càng cần được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.

Đặc biệt, nếu đau hoặc sốt kéo dài, người bệnh không nên liên tục tăng liều hay đổi thuốc vì thấy chưa đỡ. Khi đó, cần tìm nguyên nhân và đi khám thay vì tiếp tục tự điều trị.

Một viên thuốc có thể giúp hạ cơn sốt, giảm cơn đau. Nhưng nếu nhiều loại thuốc được dùng cùng lúc mà không kiểm tra thành phần, chính những viên thuốc tưởng như quen thuộc ấy lại có thể trở thành gánh nặng cho lá gan.

Như Loan