Tối ưu hóa cơ chế liên thông từ bậc đại học về các trình độ cao đẳng, trung cấp

Ý tưởng sáng tạo của sinh viên Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định. Ảnh: NUTE

Chuyển đổi từ liên thông tuyến tính sang liên thông linh hoạt

Trước đây, hệ thống giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học tại Việt Nam chủ yếu vận hành theo mô hình một chiều: người học chỉ có thể liên thông dịch chuyển từ bậc học thấp lên bậc học cao hơn (trung cấp lên cao đẳng, cao đẳng lên đại học).

Quy định này vô hình trung tạo ra rào cản pháp lý, mặc định rằng việc dịch chuyển về bậc học thấp hơn là không hợp thể thức.

Tuy nhiên, thực tế thị trường lao động cho thấy cấu trúc việc làm đòi hỏi sự cân bằng giữa lao động nghiên cứu và lao động kỹ năng thực hành.

Một bộ phận cử nhân đại học sau khi ra trường nhận thấy bản thân thiếu hụt kỹ năng thực tế để đáp ứng ngay yêu cầu công việc. Việc họ lựa chọn phương án liên thông ngược về chương trình cao đẳng hoặc trung cấp chuyên sâu là nhu cầu chính đáng.

Quy định mới chính là giải pháp pháp lý hóa hình thức liên thông này, giúp người học tối ưu hóa lộ trình phát triển nghề nghiệp thay vì phải bắt đầu lại từ đầu.

Giá trị công nhận năng lực thực tế trong quy trình liên thông

Một điểm tiến bộ trong dự thảo lần này là nguyên tắc công nhận tối đa kết quả học tập và năng lực đã tích lũy của người học liên thông. Quy định mới đã thay đổi căn bản cơ chế xét duyệt đào tạo.

Thay vì chỉ dựa trên các môn học, học phần và số tín chỉ đã hoàn thành như trước đây, các cơ sở đào tạo hiện nay được phép công nhận cả năng lực nghề nghiệp, chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia và kinh nghiệm làm việc thực tế.

Sự thay đổi này giúp quy trình liên thông khắc phục triệt để tình trạng trùng lặp trong đào tạo. Người học sẽ không còn phải học lại những nội dung tương đương đã đáp ứng chuẩn đầu ra, từ đó giảm thiểu tối đa chi phí và thời gian học tập.

Việc tổ chức lộ trình liên thông theo mô-đun, học phần chuyên sâu và cụm năng lực nghề nghiệp sẽ giúp các trường cao đẳng, trung cấp linh hoạt hơn trong việc tiếp nhận đối tượng học viên đã có bằng đại học, hỗ trợ người lao động tái cấu trúc kỹ năng một cách nhanh chóng.

Thách thức kỹ thuật trong việc thực thi cơ chế liên thông hai chiều

Dù định hướng của đề xuất mang tính mở đường, việc triển khai mô hình liên thông hai chiều trên thực tế vẫn phải đối mặt với những rào cản mang tính kỹ thuật chuyên môn đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

Trở ngại đầu tiên nằm ở việc xây dựng khung chuẩn đầu ra tương đương giữa các phân khúc đào tạo. Dù bộ máy quản lý nhà nước đã được tinh gọn về một đầu mối thống nhất, việc dung hòa hai hệ thống chương trình vốn có bản chất khác biệt vẫn là một bài toán phức tạp.

Hệ thống giáo dục đại học vận hành dựa trên việc tích lũy khối lượng kiến thức bằng tín chỉ, trong khi hệ thống giáo dục nghề nghiệp (cao đẳng, trung cấp) lại được cấu trúc theo các mô-đun chuyên sâu và cụm năng lực thực hành.

Để phục vụ công tác liên thông, các nhà quản lý giáo dục bắt buộc phải thiết lập một bộ tiêu chí khoa học nhằm đối chiếu và công nhận giá trị tương đương giữa hai hình thức đào tạo này.

Trở ngại tiếp theo là việc kiểm soát chất lượng đào tạo trong quá trình liên thông. Đúng như tinh thần của dự thảo, việc đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với việc hạ thấp tiêu chuẩn chất lượng.

Người học thực hiện liên thông từ bậc đại học về các trình độ thấp hơn vẫn phải hoàn thành đầy đủ chuẩn đầu ra và các điều kiện tốt nghiệp tương đương với học viên chính quy.

Nếu thiếu cơ chế giám sát và kiểm soát chặt chẽ, quy trình này dễ dẫn đến nguy cơ làm giảm sút giá trị và chất lượng thực chất của văn bằng được cấp phát.

Đề xuất cho phép liên thông từ đại học về cao đẳng, trung cấp là một tín hiệu tích cực cho thấy chính sách đang tiệm cận gần hơn với quy luật chuyển dịch của thị trường lao động.

Khi hệ thống liên thông được vận hành thông suốt cả theo trục dọc (giữa các trình độ) và trục ngang (giữa các ngành nghề), nguồn lực xã hội sẽ được tối ưu hóa, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp cơ cấu và nâng cao chất lượng nhân lực thực chất.

Hồng Phong