Tố tụng rút gọn nhưng phải kiểm soát chặt quyền lực

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên thảo luận về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Cần chính sách khoan hồng rõ hơn cho người chủ động nhận tội

Góp ý vào dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), nhiều đại biểu cho rằng sau gần 10 năm thi hành, Bộ luật Hình sự hiện hành đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập; một số quy định chưa theo kịp những hành vi nguy hiểm mới phát sinh, chưa đồng bộ với pháp luật chuyên ngành, pháp luật tố tụng hình sự, pháp luật xử lý vi phạm hành chính và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Tinh thần được nhiều đại biểu nhấn mạnh là vừa bảo đảm tính nhân đạo, khoan hồng, vừa giữ sự nghiêm minh, răn đe của pháp luật. Qua đó, bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân, giữ vững trật tự, an toàn xã hội và tạo môi trường ổn định cho phát triển.

Phát biểu thảo luận, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân TP. Huế, đề nghị tiếp tục rà soát dự thảo để bảo đảm tính thống nhất giữa Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự, nhất là đối với chế định người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để được hưởng chính sách khoan hồng.

Theo đại biểu, đây là cơ chế mới, cần được thiết kế khác với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự thông thường.

Đại biểu Nguyễn Tiến Hùng đề nghị bổ sung cụm từ “chấp nhận hình phạt” vào điểm d khoản 1 Điều 3 về nguyên tắc xử lý; đồng thời bổ sung căn cứ quyết định hình phạt nhẹ hơn tại Điều 54 đối với trường hợp người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt.

Đối với hình phạt cải tạo không giam giữ, đại biểu đề nghị cân nhắc quy định chuyển sang hình phạt tù khi người bị kết án cố ý vi phạm nghĩa vụ thi hành án từ hai lần trở lên.

Theo đại biểu Nguyễn Tiến Hùng, cải tạo không giam giữ và phạt tù là hai loại hình phạt khác nhau, đều do Hội đồng xét xử quyết định tại phiên tòa. Vì vậy, việc chuyển đổi cần được xem xét thận trọng, bảo đảm đúng thẩm quyền và bản chất của từng loại hình phạt.

Đại biểu Nguyễn Tiến Hùng tham gia thảo luận ở hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Số hóa tố tụng, không hạn chế quyền bào chữa

Tham gia thảo luận về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Tiến Hùng cho rằng, điểm đáng chú ý của dự thảo không chỉ nằm ở việc tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn mà còn ở sự đổi mới phương thức tổ chức hoạt động tố tụng theo hướng tinh gọn, hiện đại và kiểm soát quyền lực chặt chẽ hơn.

Đại biểu đề nghị tại giai đoạn truy tố, Viện Kiểm sát phải kiểm tra lại tính tự nguyện của bị can, giải thích đầy đủ hậu quả pháp lý. Trên cơ sở kết quả điều tra và các điều kiện được hưởng chính sách khoan hồng, Viện Kiểm sát có thể đề nghị mức hình phạt cụ thể để Tòa án xem xét, quyết định.

Theo đại biểu Nguyễn Tiến Hùng, không nên đồng nhất việc tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt với tình tiết thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải theo cơ chế giảm nhẹ thông thường. Bởi trong trường hợp này, người bị buộc tội không chỉ thừa nhận hành vi mà còn chủ động lựa chọn phương thức giải quyết vụ án theo thủ tục rút gọn, chấp nhận hậu quả hình phạt và chủ động khắc phục hậu quả.

“Sự lựa chọn này giúp nhanh chóng làm rõ vụ án, rút ngắn thời gian điều tra, truy tố, xét xử, tiết kiệm nguồn lực và thúc đẩy người phạm tội chủ động bồi thường, khắc phục hậu quả”, đại biểu phân tích.

Ngoài ra, theo đại biểu Nguyễn Tiến Hùng, tố tụng điện tử không nên được hiểu đơn giản là chuyển hồ sơ giấy thành hồ sơ số, mà phải được nhìn nhận như một phương thức hoạt động tố tụng mới.

 Đại biểu Nguyễn Tiến Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP. Huế đề cao vai trò kiểm tra trực tiếp của Viện Kiểm sát ngay từ giai đoạn điều tra. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Đại biểu Nguyễn Tiến Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP. Huế, cơ bản thống nhất với định hướng sửa đổi, nhất là các nội dung về cải cách tư pháp, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả hoạt động tố tụng.

Đại biểu đề nghị tăng vai trò kiểm tra trực tiếp của Viện Kiểm sát ngay từ giai đoạn điều tra. Khi cơ quan điều tra ghi nhận việc bị can tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt, cần có sự tham gia của Viện Kiểm sát để kiểm tra, xác nhận tính tự nguyện.

Ở giai đoạn truy tố, Viện Kiểm sát cần giải thích đầy đủ điều kiện, hậu quả pháp lý của thủ tục rút gọn, thông báo mức hình phạt dự kiến và ghi nhận ý kiến của bị can. Nếu bị can đồng ý, Viện Kiểm sát ghi rõ nội dung này trong quyết định truy tố và đề nghị Tòa án xét xử theo thủ tục rút gọn.

Về tố tụng điện tử, đại biểu Nguyễn Tiến Nam cho rằng dự thảo đã tạo cơ sở pháp lý để xây dựng hồ sơ vụ án điện tử, nâng cao tính minh bạch, rút ngắn thời gian giải quyết và hỗ trợ kiểm soát quyền lực.

Đại biểu đề nghị xác lập nguyên tắc giá trị pháp lý tương đương giữa tố tụng điện tử và phương thức tố tụng thông thường khi đáp ứng đủ điều kiện luật định; đồng thời đẩy mạnh số hóa toàn trình điều tra, truy tố, xét xử.

Tuy nhiên, chuyển đổi số phải đi cùng hạ tầng đồng bộ, liên thông dữ liệu, bảo đảm an ninh mạng và đào tạo nhân lực. Khi hệ thống gặp sự cố hoặc chưa đủ điều kiện kỹ thuật, cần cho phép chuyển sang phương thức thông thường nhưng không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu tham gia thảo luận ở hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Lê Thọ