Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng đề xuất nhiều giải pháp hoàn thiện pháp luật hình sự trong bối cảnh mới

Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng Lê Ngọc Quang chủ trì thảo luận tại tổ. Ảnh: HỒNG CHÂU

Các đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng đã tham gia nhiều ý kiến nhằm tiếp tục hoàn thiện các dự thảo luật, bảo đảm tính chặt chẽ, khả thi và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Góp ý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Duy Minh, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng bày tỏ đồng tình với quy định tại Điều 25 về mở rộng phạm vi bảo vệ đối với hoạt động thử nghiệm có kiểm soát, đổi mới sáng tạo và mô hình kinh doanh mới, với điều kiện tuân thủ đúng quy trình và áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng với những lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tài sản số…, hệ thống tiêu chuẩn và quy trình quản lý chưa đồng bộ, việc xác định thế nào là “tuân thủ đúng quy trình” hay “đã áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa” có thể gặp khó khăn khi rủi ro phát sinh, dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất.

Do đó, đại biểu đề nghị dự thảo luật quy định rõ hơn căn cứ đánh giá hoặc giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết, qua đó tạo sự yên tâm, tin tưởng cho cán bộ, doanh nghiệp và nhà khoa học khi triển khai các mô hình, công nghệ mới.

Đại biểu Nguyễn Duy Minh, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng thảo luận tại tổ. Ảnh: HỒNG CHÂU

Đối với quy định miễn trách nhiệm hình sự khi người phạm tội đã khắc phục hậu quả, đại biểu Nguyễn Duy Minh đánh giá việc thiết kế theo hướng “có thể được” xem xét miễn trách nhiệm hình sự là phù hợp, bảo đảm cơ quan tiến hành tố tụng có căn cứ để xem xét, quyết định thay vì đương nhiên được miễn.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ mối liên hệ giữa Điều 29 và Điều 27a, khẳng định các điều kiện tại Điều 27a là điều kiện bắt buộc, không tách rời khi xem xét miễn trách nhiệm hình sự; đồng thời có hướng dẫn cụ thể về tiêu chí đánh giá mức độ khắc phục hậu quả và các căn cứ quyết định miễn trách nhiệm hình sự.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Duy Minh ghi nhận dự thảo đã mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với một số tội liên quan đến dữ liệu cá nhân, thu thập, mua bán trái phép thông tin tài khoản và tội khủng bố. Tuy nhiên, một số tội danh cốt lõi về xâm nhập, tấn công hệ thống mạng vẫn chưa thuộc phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.

Từ thực tiễn xuất hiện các vụ tấn công mạng, gián điệp mạng nhằm vào hệ thống thông tin của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, ngân hàng…, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, đối chiếu với các cam kết quốc tế và thực tiễn phòng, chống tội phạm mạng, qua đó đánh giá đầy đủ phạm vi mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.

Góp ý dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Đại Đồng tán thành định hướng hoàn thiện quy định về thẩm quyền điều tra của các cơ quan điều tra.

Theo đại biểu, việc phân định rõ thẩm quyền không chỉ nhằm xác định quyền hạn, trách nhiệm của từng cơ quan mà còn bảo đảm hoạt động điều tra được kịp thời, liên tục, toàn diện, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Đại Đồng (Đà Nẵng) thảo luận tại tổ. Ảnh: HỒNG CHÂU

Đại biểu cho rằng thực tiễn vẫn phát sinh khó khăn trong xác định thẩm quyền điều tra đối với những vụ án phức tạp, liên quan nhiều lĩnh vực, nhiều đối tượng hoặc nhiều địa bàn. Việc phải chuyển hoặc tách vụ án trong một số trường hợp làm phát sinh thủ tục, chi phí tố tụng không cần thiết và ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ án.

Từ đó, đại biểu nhất trí với định hướng chuyển thẩm quyền điều tra của Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cho Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân và Quân đội nhân dân; sửa đổi thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh; đồng thời giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra trong phạm vi hệ thống theo quy định.

Đại biểu Trần Mạnh Huy tập trung góp ý các quy định liên quan đến dữ liệu cá nhân và dữ liệu điện tử trong Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự. Đối với Điều 291a, đại biểu đề nghị làm rõ cách tính số chủ thể dữ liệu, bởi một người có thể xuất hiện trong nhiều tệp hoặc cơ sở dữ liệu; nếu được tính nhiều lần có thể làm thay đổi ngưỡng trách nhiệm hình sự.

Đối với Điều 291b, cần làm rõ yếu tố lỗi và ranh giới giữa vi phạm hành chính với trách nhiệm hình sự, bảo đảm phân biệt hành vi cố ý xâm phạm dữ liệu với những lỗi vận hành hoặc thiếu sót thông thường về tuân thủ.

Đại biểu Quốc hội Trần Mạnh Huy (Đà Nẵng) thảo luận tại tổ. Ảnh: HỒNG CHÂU

Đặc biệt, đối với Điều 104 Bộ luật Tố tụng hình sự, đại biểu đề nghị quy định rõ điều kiện để dữ liệu điện tử được sử dụng làm chứng cứ, trong đó cần xác định nguồn gốc dữ liệu, phương thức thu thập, người tiếp xúc hoặc xử lý, khả năng dữ liệu bị thay đổi và khả năng kiểm tra lại.

Đối với Điều 113, đại biểu đề nghị quy định cụ thể yêu cầu cung cấp dữ liệu phải bằng văn bản, nêu rõ căn cứ, loại dữ liệu, phạm vi, thời gian, mục đích sử dụng và thời hạn thực hiện. Đồng thời, cần phân biệt giữa bảo toàn dữ liệu và cung cấp dữ liệu, nhất là đối với dữ liệu nhạy cảm.

Góp ý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Phi Hùng đề nghị luật hóa rõ hơn vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong bảo vệ quyền con người, quyền công dân và giám sát việc thực thi chính sách hình sự.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Phi Hùng (Đà Nẵng) thảo luận tại tổ. Ảnh: HỒNG CHÂU

Theo đại biểu, pháp luật hình sự không chỉ có nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm mà còn phải bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Trong khi đó, dự thảo mới đề cập gián tiếp vai trò của Mặt trận Tổ quốc ở góc độ giám sát, giáo dục người phạm tội tại cộng đồng, chưa có quy định trực tiếp về cơ chế giám sát xã hội đối với chính sách hình sự.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định tại Điều 4, ghi nhận quyền giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên đối với hoạt động phòng ngừa tội phạm, việc thi hành các biện pháp xử lý tại cộng đồng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người chấp hành án.

Đồng thời, bổ sung vai trò phối hợp, giám sát trực tiếp của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp cơ sở và các tổ chức chính trị - xã hội; xây dựng cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của Mặt trận và nhân dân liên quan đến việc hoãn truy cứu hoặc miễn trách nhiệm hình sự; quy định trách nhiệm giải trình của các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan thi hành án hình sự khi tiếp nhận ý kiến giám sát, phản biện xã hội.

Các ý kiến của đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng tập trung vào những vấn đề có tính thực tiễn cao, nhất là hoàn thiện cơ chế xử lý rủi ro trong đổi mới sáng tạo, phòng, chống tội phạm mạng, phân định thẩm quyền điều tra, bảo đảm giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử và tăng cường giám sát xã hội trong thực thi chính sách hình sự, góp phần hoàn thiện các dự thảo luật trước khi Quốc hội xem xét, quyết định.

HỒNG CHÂU