Tình hình Trung Đông và các khuyến nghị với doanh nghiệp Việt

Biến động quốc tế tạo sức ép lên kinh tế Việt Nam

Chiều 6/3, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương công bố báo cáo đánh giá tình hình kinh tế - xã hội thế giới và trong nước, trong đó chỉ ra nhiều yếu tố đang tác động trực tiếp tới hoạt động công nghiệp, năng lượng và thương mại của Việt Nam.

Theo cơ quan nghiên cứu này, căng thẳng quân sự tại Trung Đông đang làm gia tăng rủi ro đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Với độ mở kinh tế lớn, Việt Nam khó tránh khỏi những tác động lan tỏa từ khu vực này.

Một trong những điểm nóng được nhắc tới là eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng của thế giới. Nếu xung đột lan rộng và ảnh hưởng đến khu vực này, nguồn cung năng lượng toàn cầu có thể bị gián đoạn, kéo theo áp lực lạm phát và khiến giá dầu thô Brent tăng lên mức cao nhất trong khoảng 6 tháng.

Biến động tại Trung Đông, chi phí logistics cũng đang chịu áp lực lớn (Ảnh minh họa)

Không chỉ năng lượng, chi phí logistics cũng đang chịu áp lực lớn. Các tuyến vận tải biển nối châu Âu với châu Á bị ảnh hưởng bởi chiến sự, khiến giá cước vận tải và phí bảo hiểm hàng hải tăng mạnh. Điều này tác động trực tiếp tới chi phí đầu vào của nhiều ngành sản xuất và logistics tại Việt Nam, đặc biệt là những ngành tiêu thụ nhiều năng lượng.

Song song với yếu tố địa chính trị, chính sách thương mại của Hoa Kỳ cũng đang có điều chỉnh đáng chú ý. Washington đã thay thế mức thuế đối ứng khoảng 20% trước đây theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) bằng mức thuế toàn cầu 10% theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, đồng thời đang xem xét khả năng nâng lên 15%.

Trong ngắn hạn, việc giảm thuế nhập khẩu vào thị trường Hoa Kỳ giúp doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam giảm áp lực chi phí, góp phần duy trì đơn hàng trong nhiều ngành chế biến, chế tạo.

Tuy nhiên, do mức thuế mới được áp dụng tương đối đồng đều cho nhiều quốc gia, lợi thế cạnh tranh trước đây của Việt Nam so với một số đối thủ đã bị thu hẹp. Điều này có thể làm gia tăng cạnh tranh tại thị trường Hoa Kỳ và gây sức ép lên giá xuất khẩu cũng như biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Ở trong nước, việc Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương khẩn trương tháo gỡ vướng mắc để triển khai Nghị định 46/2026/NĐ-CP về an toàn thực phẩm trước ngày 26/4 cũng có tác động trực tiếp tới hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu và lưu thông hàng hóa.

Cùng với đó, Nghị quyết 23/NQ-CP về điều hành kinh tế vĩ mô nhấn mạnh việc phối hợp linh hoạt giữa chính sách tiền tệ và tài khóa nhằm duy trì ổn định kinh tế. Chính phủ đồng thời đặt trọng tâm vào cải thiện thể chế, giảm chi phí tuân thủ và mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực cho khu vực doanh nghiệp.

Theo đánh giá của các chuyên gia, nếu các cải cách về thủ tục hành chính, tiếp cận vốn, đất đai và chuyển đổi số được triển khai hiệu quả, môi trường kinh doanh tại Việt Nam sẽ tiếp tục được cải thiện, qua đó nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

6 giải pháp giúp doanh nghiệp ứng phó rủi ro

Trước những biến động khó lường của kinh tế thế giới, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động triển khai một số giải pháp quan trọng.

Trước hết, doanh nghiệp cần ưu tiên bảo vệ các đơn hàng hiện có. Điều này có thể thực hiện thông qua việc rà soát lại cơ cấu chi phí, điều chỉnh chiến lược giá bán và tăng tỷ lệ nội địa hóa ở những khâu có thể thực hiện nhanh như bao bì, phụ liệu hoặc linh kiện đơn giản.

Song song với đó, doanh nghiệp nên giảm phụ thuộc vào một thị trường xuất khẩu duy nhất bằng cách phân tán rủi ro sang các thị trường đã có hiệp định thương mại tự do với Việt Nam như Liên minh châu Âu, ASEAN hoặc một số quốc gia Trung Đông.

Trước những biến động khó lường của kinh tế thế giới, doanh nghiệp cần ưu tiên bảo vệ các đơn hàng hiện có (Ảnh minh họa)

Một hướng đi khác là tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Trong các lĩnh vực như điện tử, cơ khí hay vật liệu trung gian, việc trở thành nhà cung ứng cho doanh nghiệp FDI không chỉ giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao tiêu chuẩn sản xuất mà còn duy trì ổn định đơn hàng khi môi trường thuế quan thay đổi.

Giải pháp thứ hai là đa dạng hóa nguồn cung nguyên vật liệu đầu vào. Doanh nghiệp cần hạn chế phụ thuộc vào các tuyến vận tải đi qua khu vực xung đột hoặc các điểm nóng địa chính trị, đồng thời chủ động tìm kiếm nguồn cung thay thế từ những thị trường khác.

Thứ ba, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và xây dựng thương hiệu riêng. Trong bối cảnh lợi thế chi phí thấp đang dần chia sẻ với các quốc gia như Ấn Độ, cạnh tranh bằng chất lượng và giá trị gia tăng sẽ trở nên quan trọng hơn.

Thứ tư, trước áp lực chi phí năng lượng ngày càng tăng cùng với việc triển khai cơ chế giá điện hai thành phần, các doanh nghiệp tiêu thụ điện lớn cần tái cấu trúc mô hình sử dụng năng lượng. Việc kiểm toán năng lượng, ứng dụng công nghệ số và tự động hóa để tối ưu hóa biểu đồ phụ tải sẽ giúp giảm chi phí và tránh tình trạng đăng ký công suất vượt nhu cầu thực tế.

Giải pháp thứ năm là nâng cao mức độ tự chủ về năng lượng. Doanh nghiệp có thể đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp với các giải pháp lưu trữ năng lượng mới nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn điện lưới và đồng thời cắt giảm phát thải.

Giải pháp thứ sáu, các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu được khuyến nghị áp dụng chiến lược mua hàng kỳ hạn để khóa giá, qua đó giảm rủi ro khi giá dầu thế giới biến động mạnh. Trong khi đó, các doanh nghiệp sản xuất có thể tăng cường sử dụng các nguồn năng lượng thay thế như sinh khối hoặc điện mặt trời mái nhà để chủ động hơn về chi phí năng lượng.

Trong bối cảnh địa chính trị và thương mại toàn cầu ngày càng khó lường, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần nhanh chóng đa dạng hóa thị trường, nguồn cung và mô hình năng lượng. Đây được xem là chìa khóa để duy trì đơn hàng, kiểm soát chi phí và giữ vững năng lực cạnh tranh trong giai đoạn nhiều biến động hiện nay.

Huy Tùng