Tin tưởng vào những quyết sách của Đảng là động lực đưa Việt Nam phát triển

GS. TS. Mai Thanh Phong, Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh. Ảnh: BKHCM

Thưa Giáo sư, ông nhìn nhận thế nào về niềm tin của đội ngũ trí thức, giảng viên, sinh viên đối với Đại hội XIV của Đảng?

Năm 2025 chứng kiến sự ra đời của 7 nghị quyết lớn do Bộ Chính trị ban hành, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong cải cách thể chế với những định hướng, mục tiêu và giải pháp mang tính đột phá chưa từng có. Đáng chú ý, Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cùng Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo có mối liên hệ trực tiếp và sâu sắc với các cơ sở giáo dục đại học.

Tôi cho rằng, đội ngũ trí thức, giảng viên, sinh viên của các cơ sở giáo dục đại học – lực lượng nòng cốt của sự nghiệp phát triển tri thức, khoa học và đổi mới sáng tạo – phải là những người đi đầu trong việc nắm bắt, thấu hiểu và triển khai các chủ trương, định hướng mới của Đảng.

Ngay sau khi các nghị quyết được ban hành, tập thể Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh đã nhanh chóng hưởng ứng, xem đây vừa là cơ hội phát triển, vừa là trách nhiệm chính trị của nhà trường trong giai đoạn mới.

Thực tế sau hơn một năm triển khai, nhiều chuyển biến tích cực đã được ghi nhận trong tư duy và hành động của đội ngũ giảng viên, sinh viên trường trên các lĩnh vực đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thể hiện quyết tâm trong việc hiện thực hóa tinh thần của các nghị quyết.

Dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng đã xác định mục tiêu, nhiệm vụ trong nhiệm kỳ tới, thể hiện rõ tư duy chiến lược, tầm nhìn dài hạn và định hướng phát triển toàn diện đất nước đến giữa thế kỷ 21.

Việc Dự thảo văn kiện tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm của giáo dục đào tạo nói chung và đội ngũ trí thức nói riêng càng củng cố thêm niềm tin và khát vọng cống hiến của lực lượng trí thức trẻ. Tập thể giảng viên, sinh viên Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh tin tưởng sâu sắc vào thành công của Đại hội XIV và quyết tâm đồng hành cùng Đảng trong việc đưa các nghị quyết sớm đi vào cuộc sống – góp phần đưa Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng trong bối cảnh mới.

Với tư cách là Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, ông đánh giá thế nào về vai trò của giáo dục đại học trong việc hiện thực hóa các mục tiêu của Đại hội XIV của Đảng?

Các trường đại học được xác định là cái nôi khởi nguồn đào tạo và phát triển nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo – cũng chính hai nhiệm vụ cốt lõi góp phần trực tiếp vào sự phát triển bền vững của đất nước. Về đào tạo, mỗi năm Việt Nam có khoảng 1 triệu học sinh tốt nghiệp THPT, trong đó khoảng 500–600 nghìn em tiếp tục theo học tại các trường đại học, cao đẳng. Có thể thấy một lượng lớn thanh niên học các trường đại học để tham gia đào tạo chuyên nghiệp.

Về nghiên cứu khoa học, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) ở Việt Nam chủ yếu tập trung tại các trường đại học, viện nghiên cứu và một số doanh nghiệp có tiềm lực. Tuy nhiên, các doanh nghiệp – đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ – vẫn hạn chế đầu tư cho R&D; nhiều tập đoàn lớn sử dụng công nghệ nước ngoài hoặc đặt trung tâm nghiên cứu ở ngoài nước.

Trong bối cảnh đó, các trường đại học giữ vai trò chủ đạo trong R&D. Đội ngũ giảng viên, nhà khoa học đại học đóng vai trò nòng cốt trong nguồn nhân lực nghiên cứu. Các công bố khoa học công nghệ, công bố các tạp chí uy tín hàng năm đến từ các trường đại học chiếm phần lớn, đóng góp khoảng 70% số bài trên WoS, 90% trên Scopus của cả nước (theo số liệu năm 2023).

Theo dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo cùng với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là động lực then chốt cho phát triển nhanh và bền vững.

Như vậy, để thực hiện mục tiêu Đại hội XIV của Đảng, giáo dục đại học là cấu phần, nhân tố hết sức quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu này, vừa là nơi đào tạo nhân tài, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, vừa là trung tâm nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển quốc gia.

Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh hợp tác với tập đoàn Marvell. Ảnh: BKHCM

Nhà trường có những chiến lược gì để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước? Đặc biệt trong việc triển khai các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị như Nghị quyết 57, Nghị quyết 71?

Để đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong bối cảnh triển khai các Nghị quyết của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh đã xác định những chiến lược mang tính căn bản, tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực nghiên cứu khoa học, xem đây là hai trụ cột xuyên suốt trong quá trình phát triển.

Về nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, để hiện thực hóa tầm nhìn trở thành trung tâm nghiên cứu – chuyển giao công nghệ hàng đầu khu vực, nhà trường xác định nguồn nhân lực khoa học là tài sản quý giá nhất cần được bồi dưỡng. Nhà trường tập trung xây dựng không gian học thuật cởi mở, nơi các nhà khoa học được khuyến khích đổi mới, phát huy năng lực chuyên môn thông qua chính sách thu hút chuyên gia quốc tế, chính sách đầu tư có chiều sâu cho các nhóm nghiên cứu mạnh, cơ chế tuyển dụng nghiên cứu viên đồng thời là nghiên cứu sinh cùng các đề án nâng cao thu nhập.

Nhờ đó, những năm gần đây, mỗi năm trường có khoảng 1.200 công bố khoa học trên các tạp chí quốc tế uy tín (trên hệ thống cơ sở dữ liệu Scopus). Hiệu suất công bố khoa học đạt 2,76 bài/tiến sĩ/năm và 1,82 bài/giảng viên/năm, tiệm cận trình độ các đại học hàng đầu khu vực như Hàn Quốc. Doanh thu từ chuyển giao công nghệ và dịch vụ khoa học công nghệ cũng tăng ổn định, mở rộng sang nhiều lĩnh vực trọng điểm.

Đặc biệt, nhà trường nỗ lực thu hút nhiều tiến sĩ trẻ từ nước ngoài trở về tham gia giảng dạy và nghiên cứu. Trong đợt tuyển dụng vừa qua, có những ngành nhà trường chỉ tuyển 4-5 giảng viên nhưng nhận được gần 20 hồ sơ ứng tuyển, phần lớn là tiến sĩ tốt nghiệp nước ngoài.

Với các tiến sĩ trẻ, dù chưa có nhiều kinh nghiệm nhưng có tiềm năng và định hướng rõ ràng, nhà trường sẽ hỗ trợ phát triển nhóm nghiên cứu riêng thông qua việc cung cấp không gian, thiết bị, nhân lực và đặt hàng đề tài “mồi” để khởi động. Mặc dù với công tác này có những hạn chế nhất định về kinh phí nhưng với nguồn lực đang có, chúng tôi ưu tiên phát triển các nhóm nghiên cứu có nhiều tiềm năng.

Để thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, nhà trường xác định dồn lực cho các nhóm công nghệ chiến lược, gồm 6 mảng: Trí tuệ nhân tạo (AI), Bán dẫn – Vi mạch và Công nghệ 6G, Năng lượng tái tạo thế hệ mới, Giao thông đường sắt tiên tiến, Phương tiện tự hành – Robot và Công nghệ tính toán lượng tử.

Song song với việc thúc đẩy nghiên cứu, Trường Đại học Bách khoa còn đưa tinh thần khởi nghiệp đổi mới sáng tạo vào toàn bộ chương trình đào tạo, đồng thời tổ chức nhiều sân chơi thực tế, tiêu biểu như cuộc thi khởi nghiệp Bách Khoa Innovation cho sinh viên trong nước và cả quốc tế.

Cùng với Trung tâm Ươm tạo Doanh nghiệp Công nghệ, các trung tâm nghiên cứu và 2 công ty chuyển giao công nghệ, nhà trường hướng đến kiến tạo không gian khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo năng động và toàn diện, hỗ trợ từ lúc hình thành ý tưởng, chế tạo sản phẩm mẫu và thử nghiệm cho đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Về đào tạo, qua gần 70 năm hình thành và phát triển, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh đã đào tạo và cung cấp hàng trăm nghìn nhân lực chất lượng cao ở các trình độ kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ, đóng vai trò nòng cốt trong quá trình vận hành, sản xuất, nghiên cứu trong các lĩnh vực công nghệ - kỹ thuật trọng điểm. Đơn cử như trong lĩnh vực vi mạch – bán dẫn, theo lãnh đạo Marvell Việt Nam, hiện gần 50% kỹ sư tại Marvell Việt Nam là cựu sinh viên, học viên từ Bách khoa.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh nguồn nhân lực quốc tế ngày càng khốc liệt, Nhà trường kiên định chiến lược quốc tế hóa giáo dục nhằm tiệm cận các chuẩn mực đào tạo toàn cầu. Hiện nhà trường dẫn đầu cả nước với 70 chương trình đạt chuẩn kiểm định quốc tế uy tín; gần 60% số ngành trình độ đại học có chương trình tiếng Anh với quy mô người học chiếm khoảng một phần ba tổng sinh viên toàn trường; chuẩn đầu ra tiếng Anh yêu cầu IELTS 5.0–6.0 hoặc tương đương.

Đặc biệt, năm 2025, nhà trường lần đầu triển khai mô hình giáo dục xuyên biên giới với Đại học Công nghệ Sydney (Úc) ở bậc cử nhân và Đại học Kühne Logistics (Đức) ở bậc Thạc sĩ. Song song với việc đổi mới chương trình và phương pháp đào tạo, trường chú trọng phát triển sinh viên toàn diện thông qua việc tuyển chọn và phát triển sinh viên tài năng, xây dựng khung năng lực số cho sinh viên, giáo dục kỹ năng, thể chất, văn hóa và tinh thần trách nhiệm xã hội cho người học,...

Những định hướng và chiến lược này chính là cách Trường Đại học Bách khoa, Đại học Bách khoa TP Hồ Chí Minh cụ thể hóa tinh thần của các Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 71-NQ/TW, khẳng định vai trò tiên phong trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, góp phần đưa Việt Nam phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Cuộc thi Bach Khoa Innovation - hoạt động về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tiêu biểu của Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh. Ảnh: BKTPHCM

Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực phát triển quốc gia. Ông nhìn nhận thế nào về định hướng này? Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh sẽ có những đóng góp cụ thể gì trong nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ để phục vụ phát triển kinh tế – xã hội trong thời gian tới?

Đại hội XIV của Đảng xác định Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt trong sự phát triển của Quốc gia là một lựa chọn đúng đắn và mang tính tất yếu lịch sử, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển đổi mô hình phát triển. Các động lực truyền thống của tăng trưởng đều đang tiệm cận đến giới hạn.

Trong khi đó khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự là nguồn tạo ra năng suất dài hạn, là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, là nền tảng để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không quốc gia nào bước vào nhóm thu nhập cao mà lại không dựa vào khoa học công nghệ và tri thức.

Thêm vào nữa, chúng ta đang chứng kiến thế giới đang có những chuyển dịch những sự thay đổi mang tính đột phá, đó là vấn đề trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bán dẫn, công nghệ sinh học… Sự cạnh tranh không còn dựa vào quy mô mà còn vào tốc độ đổi mới, chiều sâu công nghệ. Việc Đại hội XIV của Đảng xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt cho sự phát triển đã cho thấy Việt Nam nhận thức rõ cơ hội cũng như nguy cơ tụt hậu nếu chậm chuyển đổi.

Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh xác định nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ là một trong những trụ cột chiến lược trong giai đoạn phát triển mới. Nhà trường đã xây dựng chiến lược phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045, trong đó có những điều chỉnh quan trọng sau khi Nghị quyết 57-NQ/TW được ban hành, nhằm đảm bảo sự phù hợp với định hướng của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn phát triển khoa học – công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.

Theo đó, đến năm 2030, Nhà trường đặt mục tiêu thiết lập nền tảng trở thành trung tâm đào tạo và nghiên cứu tầm cỡ quốc tế, đồng thời xây dựng các cụm công nghệ chiến lược, hình thành trung tâm nghiên cứu xuất sắc, trung tâm khởi nghiệp – đổi mới sáng tạo – chuyển giao công nghệ, cùng các nhóm nghiên cứu mạnh thuộc nhóm đầu ở châu Á. Trong thời gian tới, nhà trường sẽ thúc đẩy mạnh mẽ mô hình hợp tác “ba nhà” (Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp), phát huy tối đa các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, đồng thời mở rộng hợp tác với doanh nghiệp để thúc đẩy hoạt động R&D và đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng thực tiễn.

Trường cũng đang triển khai dự án xây dựng nhà học tập mới, đầu tư trang thiết bị, xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, phục vụ nghiên cứu từ khoa học cơ bản đến các công nghệ chiến lược với tổng kinh phí lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Đây sẽ là nền tảng hạ tầng then chốt giúp nâng cao năng lực nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm công nghệ.

Song song đó, nhà trường tiếp tục bồi dưỡng, phát triển đội ngũ nhà khoa học, xây dựng cơ chế khuyến khích sáng tạo, chính sách đãi ngộ và môi trường làm việc cạnh tranh để thu hút nhân tài trong và ngoài nước. Đặc biệt, nhà trường chú trọng đào tạo thế hệ nghiên cứu trẻ, đẩy mạnh đào tạo sau đại học và nghiên cứu ứng dụng, hình thành các nhóm nghiên cứu liên ngành nhằm giải quyết các vấn đề thực tiễn của doanh nghiệp và địa phương.

Trân trọng cảm ơn Giáo sư!

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV là sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, có ý nghĩa định hướng chiến lược đối với sự phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới. Các thông tin chính thống, đầy đủ và cập nhật về Đại hội được đăng tải tại trang thông tin điện tử Đại hội Đảng: https://daihoidang.vn

Lê Vân/Báo Tin tức và Dân tộc