Thủy sản xuất khẩu đã 'vượt giông bão' và sẽ tiếp tục 'đạp sóng dữ'?

Thủy sản Việt xuất khẩu vượt qua bão thuế quan

Tháng 4.2025 đánh dấu sự khó khăn và giông bão đối với các ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam nói chung và thủy sản nói riêng khi chính quyền của Tổng thống Donald trump ban hành mức Thuế đối ứng IEEPA đối với toàn cầu. Tiếp đó, đến tháng 8.2025, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ phải chịu mức thuế đối ứng là 20% giá trị hàng hóa.

Mức thuế đối ứng 20% xuất khẩu vào thị trường Mỹ của doanh nghiệp Việt Nam so với các đối thủ cạnh tranh nói chung không có nhiều lợi thế nhưng cũng không gặp bất lợi quá lớn. Riêng trong ngành thủy sản, với mức thuế 20%, các doanh nghiệp Việt Nam giữ được lợi thế với các doanh nghiệp Trung Quốc, nhưng ngược lại gặp bất lợi lớn so với Ecuador, Honduras, Costa Rica. Sự lo lắng đã xảy ra trong khoảng thời gian đầu. Nhưng sau đó, các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt nam đã tìm ra được con đường đi với những ứng phó phù hợp trong bối cảnh chung và tình hình mới.

Kết năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đã thiết lập một kỷ lục mới với tổng giá trị 11,3 tỉ USD, tăng 12,4% so với năm 2024. Trong bối cảnh chung các rào cản thương mại gia tăng – đặc biệt là thị trường Mỹ, các doanh nghiệp đã tranh thủ giao sớm nhiều lô hàng để tránh mức thuế quan cao. Mặt khác, trước khó khăn mới phát sinh, doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt cũng phải tìm những thị trường mới, gia tăng thị phần tại những thị trường đang có như Trung Quốc, đặc biệt là Brazil và các quốc gia trong hiệp định CPTPP.

Tính đến cuối năm 2025, những mặt hàng thủy sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam vẫn là tôm và cá tra, đóng góp đến 60% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Theo số liệu từ Tổng cục Hải Quan, 2 mặt hàng chủ lực là tôm và cá tra tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, trong đó xuất khẩu tôm đạt 4,65 tỉ USD, tăng 20%; kim ngạch xuất khẩu cá tra đạt 2,2 tỉ USD, tăng 8%; còn lại là đóng góp của các mặt hàng như mực, bạch tuộc, nhuyễn thể có vỏ và các loại cá khác.

Công ty chứng khoán TP.Hồ Chí Minh – HSC nhận định, bất chấp các bất định về thuế quan trong suốt năm 2025 và việc áp dụng mức thuế 20% từ tháng 8.2025, thủy sản xuất khẩu của Việt Nam vẫn cho thấy khả năng chống chịu và năng lực cạnh tranh bền vững của ngành ngay cả khi mặt bằng thuế quan ở mức cao, đặc biệt xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang Mỹ vẫn tăng trưởng 10,4%.

Sẽ tiếp tục “đạp sóng dữ” trong năm 2026?

Xét trong vòng 9 năm tính từ năm 2017-2025, 2025 chính là năm đạt kim ngạch xuất khẩu cao nhất của ngành thủy sản, cho dù về tỷ lệ tăng trưởng chỉ đứng thứ ba, xếp sau các năm 2022 (+22,9%) và 2017 (+17,9%).

Bước sang năm 2026, cơ cấu ngành hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam với các mặt hàng chủ lực vẫn là tôm và cá tra.

Một thuận lợi lớn đến với mặt hàng tôm Việt Nam xuất khẩu. Vào ngày 17.2.2026, kết luận cuối cùng về thuế chống bán phá giá (CBPG) theo đợt rà soát lần thứ 19 (giai đoạn rà soát 2023-2024) từ Mỹ đã được công bố. Theo đó, chỉ có 2 doanh nghiệp Việt Nam bị áp mức thuế CBPG 25,76%, còn lại 23 doanh nghiệp khác có xuất khẩu mặt hàng tôm chỉ bị áp mức thuế cuối cùng 4,58%. Theo HSC, kết quả này mang tính hỗ trợ rõ rệt khi mức ký quỹ thuế CBPG bằng tiền mặt giảm giúp cải thiện tính linh hoạt về giá và tạo thuận lợi cho việc đàm phán các hợp đồng mới.

Gian hàng của doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Vĩnh Hoàn tại một hội chợ thủy sản quốc tế.

Như vậy, mức thuế hiệu lực đối với mặt hàng tôm xuất khẩu vào thị trường Mỹ của nhiều doanh nghiệp Việt Nam ước tính giảm xuống 17,42% (bao gồm 10% thuế đối ứng mới, 4,58% thuế CBPG và 2,84% thuế chống trợ cấp), so với mức 27,42% trước đó. Mức thuế hiệu lực này thu hẹp đáng kể khoảng cách bất lợi với đối thủ cạnh tranh chính Ecuador (giữ nguyên ở mức 13,78% gồm 10% thuế đối ứng + 3,78% thuế chống trợ cấp), có một chút lợi thế so với Ấn Độ (thuế hiệu lực giảm xuống 18,26%, gồm 10% + 2,49% CBPG + 5,77% chống trợ cấp). Khoảng cách thuế bất lợi của Việt Nam với Ecuador giảm mạnh được xem là dấu hiệu tích cực mang tính hỗ trợ lớn nhất.

Với mặt hàng cá tra, Việt Nam vẫn là quốc gia xuất khẩu chủ đạo vào thị trường Mỹ (chiếm 15% thị phần) và không có đối thủ cạnh tranh trực tiếp với quy mô tương đương, và đang được hưởng mức thuế CBPG 0%. Theo HSC, mức thuế hiệu lực giảm từ 20% xuống 10% đã giúp cải thiện trực tiếp tính linh hoạt về giá, dư địa tỷ suất lợi nhuận và khả năng duy trì nhu cầu trong ngắn hạn. Ngoài ra, mặt hàng cá tra của Việt Nam còn có thị phần trụ cột 27% tại Trung Quốc, 17% thị phần tại các quốc gia tham gia hiệp định CPTPP với hưởng lợi mức thuế quan gần như bằng 0%, và thị trường Brazil mới nổi lên với mức tăng trưởng 36%.

“Với mức thuế tuyệt đối thấp hơn và vị thế cạnh tranh tương đối được cải thiện so với các quốc gia xuất khẩu lớn, chúng tôi kỳ vọng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sẽ duy trì đà tăng trưởng tích cực trong năm 2026”, HSC nhận định.

Tuy nhiên, biến số trên thị trường được cho là tình hình địa chính trị diễn biến phức tạp với sự kiện mới nhất là Mỹ và Israel tấn công Iran. Cùng với đó, tính bất định trong chính sách thuế nhập khẩu của Mỹ cũng là một thách thức khó lường đối với các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Thế Lâm