Thương mại điện tử xuyên biên giới: Dư địa lớn nhưng doanh nghiệp chưa khai thác hết

Tăng trưởng nhanh nhưng quy mô còn khiêm tốn

Thương mại điện tử xuyên biên giới (TMĐTXBG) đang tăng trưởng nhanh chóng và trở thành một trụ cột quan trọng của thương mại toàn cầu. Tại Việt Nam, năm 2025, Amazon Global Selling nhận định tốc độ tăng trưởng xuất khẩu qua TMĐT vượt tốc độ tăng trưởng xuất khẩu chung. Số lượng và chất lượng nhà bán hàng Việt Nam gia tăng mạnh, trong đó số sản phẩm do đối tác Việt Nam bán ra trên nền tảng này tăng gần 35% so với năm 2024.

Tại hội thảo “Thương mại điện tử thúc đẩy xuất khẩu” tổ chức chiều 7/4 tại Hà Nội, ông Trần Trọng Tuyến - Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho biết, trong những năm gần đây, TMĐTXBG đã trở thành xu hướng phát triển quan trọng của thương mại toàn cầu. Đối với Việt Nam, đây là kênh mở ra cơ hội xuất khẩu mới, đặc biệt cho các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa.

Ông Trần Trọng Tuyến - Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM).

Về thể chế, khung chính sách đang ngày càng hoàn thiện. Luật TMĐT dự kiến có hiệu lực từ tháng 7/2026, trong đó Điều 9 nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc hỗ trợ phát triển TMĐTXBG mở rộng thị trường quốc tế cho hàng hóa, dịch vụ Việt Nam. Đồng thời, Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 cũng đặt mục tiêu thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm Việt cả trong và ngoài nước, tăng cường giao dịch xuyên biên giới.

Theo ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), năm 2025 đánh dấu bước tiến mạnh mẽ của TMĐT Việt Nam khi quy mô thị trường đạt khoảng 31 tỷ USD, đưa Việt Nam vào top 10 thế giới và đứng thứ 3 khu vực Đông Nam Á.

Doanh nghiệp đã chuyển dịch từ phát triển “theo lượng” sang “theo chất”. Nếu trước đây hoạt động còn mang tính tự phát, nhỏ lẻ thì hiện nay nhiều doanh nghiệp đã đầu tư bài bản vào vận hành, logistics và marketing số.

Bên cạnh đó, hệ thống chính sách, đặc biệt là Luật TMĐT 2025 và các chương trình phát triển của Chính phủ, đang tạo điểm tựa quan trọng cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động.

Ông Sam Charlton - Giám đốc Access Partnership.

Ở góc nhìn quốc tế, ông Sam Charlton - Giám đốc Access Partnership nhận định, xuất khẩu TMĐT theo mô hình B2C đang tăng trưởng vượt trội so với xuất khẩu tổng thể của Việt Nam. Đây là kênh xuất khẩu mang tính chuyển đổi đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là trong các lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế như nội thất và thời trang.

Tuy nhiên, theo ông Trần Thanh Hải, nếu xét tổng thể, trị giá xuất nhập khẩu qua TMĐTXBG mới đạt khoảng 4,45 tỷ USD - còn khá khiêm tốn so với tiềm năng. Điều này cho thấy dư địa phát triển vẫn rất lớn. Trong thời gian tới, việc tối ưu hóa quy trình xuất nhập khẩu số và thu hẹp khoảng cách về giá trị giao dịch so với thương mại truyền thống sẽ là nhiệm vụ trọng tâm để thương mại điện tử trở thành mũi nhọn mới của xuất khẩu.

Nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ

Ông Trần Thanh Hải đánh giá, dù tiềm năng lớn nhưng TMĐTXBG vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Trước hết là sự mất cân đối về thị trường khi doanh nghiệp còn phụ thuộc lớn vào một số thị trường như Mỹ, EU và Trung Quốc. Đồng thời, cơ cấu kênh phân phối chưa bền vững do phụ thuộc vào các sàn TMĐT quốc tế.

Giá trị gia tăng của sản phẩm còn thấp, thiếu các thương hiệu nội địa đủ mạnh; hoạt động xuất khẩu vẫn chủ yếu theo hình thức gia công, OEM. Hạn chế về logistics cũng là điểm nghẽn lớn khi chi phí vận chuyển cao, thời gian giao hàng kéo dài.

Ngoài ra, năng lực số và chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt là đội ngũ có kỹ năng vận hành TMĐT quốc tế. Rủi ro về thanh toán và pháp lý trong giao dịch xuyên biên giới cũng là yếu tố ảnh hưởng đến niềm tin của đối tác quốc tế.

Bà Lê Hoàng Oanh - Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương).

Trước những thách thức này, bà Lê Hoàng Oanh - Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số khẳng định, TMĐTXBG là một động lực tăng trưởng quan trọng. Do đó, để vươn ra thị trường toàn cầu một cách bền vững, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế, đầu tư vào các chứng nhận chất lượng uy tín, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh bằng hệ thống quản trị dữ liệu và các công cụ số hiện đại.

Ở góc độ doanh nghiệp và tổ chức hỗ trợ, ông Trần Đình Toản - đại diện Liên minh Hỗ trợ Xuất khẩu trực tuyến cho rằng, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược bài bản, xác định thương mại điện tử là kênh xuất khẩu chủ đạo thay vì chỉ là kênh bổ trợ như trước đây. Việc triển khai cần có lộ trình rõ ràng, tránh cách làm thời vụ, manh mún.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp nên chủ động tận dụng các hệ sinh thái và chính sách hỗ trợ từ cơ quan quản lý và tổ chức xúc tiến thương mại, như chương trình “Gian hàng quốc gia” hay các kế hoạch phát triển TMĐT quốc gia. Việc kết nối với các nhà cung cấp dịch vụ cũng giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và tận dụng nguồn lực chung.

Việc nâng cao năng lực số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) là điều doanh nghiệp cần chú trọng. Theo ông Toản, các nền tảng TMĐT hiện đã tích hợp nhiều công cụ AI hỗ trợ từ xây dựng gian hàng, đăng bán sản phẩm đến chăm sóc khách hàng, giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành, giảm phụ thuộc vào nhân sự vận hành thủ công.

Cũng theo ông Toản, tư duy bán hàng đa kênh đang trở thành xu hướng tất yếu. Doanh nghiệp không chỉ tham gia các sàn TMĐT lớn như Alibaba, Amazon mà còn cần tận dụng các nền tảng dữ liệu thông minh để phân tích thị trường, đồng thời đầu tư website riêng có khả năng tích hợp và kết nối dữ liệu nhằm tạo hệ sinh thái vận hành đồng bộ.

Cuối cùng, phát triển bền vững và “xuất khẩu xanh” là yêu cầu không thể thiếu. Doanh nghiệp cần tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững từ thị trường quốc tế, không chỉ để đáp ứng quy định mà còn để nâng cao năng lực cạnh tranh.

“Với sự hỗ trợ của các liên minh và công nghệ hiện đại, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin vươn ra thị trường quốc tế nếu có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về chiến lược và năng lực số”, ông Toản nhấn mạnh.

Nguyệt Minh