Thực đơn giữ tim khỏe, phòng biến chứng... ở người bệnh tim mạch

Bệnh tim mạch, đặc biệt là đột quỵ, hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Nguyên nhân chính thường liên quan đến tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, xơ vữa động mạch, béo phì và đái tháo đường type 2. Trong bối cảnh này, chế độ dinh dưỡng hợp lý không chỉ giúp phòng ngừa bệnh mà còn hỗ trợ điều trị, cải thiện chức năng tim mạch và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt - Khoa Khám tư vấn dinh dưỡng trẻ em, Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

1. Nguyên tắc ăn uống cho người bệnh tim mạch

- Giảm muối, hạn chế natri:Lượng natri cao trong muối làm tăng huyết áp, tăng gánh nặng cho tim và thận.Vì vậy,người bệnh tim mạch chỉ nên dùng tối đa 5g muối/ngày (tương đương dưới 2g natri).Bằng cách hạn chế nêm muối, nước mắm, bột canh, hạt nêm… trong chế biến; giảm các thực phẩm chế biến sẵn nhiều muối như dưa muối, xúc xích, đồ hộp, mì ăn liền…; tập thói quen nếm nhạt dần để thích nghi.

- Lựa chọn chất béo lành mạnh:Nên ưu tiên dầu thực vật như dầu oliu, dầu đậu nành, dầu hạt cải…; ăn cá béo (cá hồi, cá thu, cá trích…) 2–3 lần/tuần để bổ sung omega-3; hạn chế ăn thịt đỏ nhiều mỡ, da gà, nội tạng, mỡ động vật, bơ động vật…; tránh tuyệt đối chất béo trans từ đồ chiên rán nhiều lần, bánh kẹo công nghiệp…

- Ăn nhiều rau củ và trái cây:Ăn ít nhất 400–500g rau củ và trái cây/ngày.Rau xanh cung cấp chất xơ hòa tan, giúp giảm cholesterol máu, phòng táo bón và duy trì hệ vi khuẩn ruột khỏe mạnh.Trái cây tươi bổ sung vitamin, khoáng chất, chất chống oxy hóa giúp bảo vệ thành mạch.

- Chọn ngũ cốc nguyên hạt thay vì tinh chế: Ngũ cốc nguyên hạt (gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám…) chứa nhiều chất xơ, vitamin nhóm B và khoáng chất... giúp kiểm soát đường huyết, giảm nguy cơ xơ vữa động mạch, tốt hơn so với gạo trắng, bánh mì trắng hay mì tinh chế…

- Kiểm soát lượng đường và tinh bột:Người bệnh tim mạch, đặc biệt có kèm bệnh đái tháo đường hoặc thừa cân, cần hạn chế thực phẩm nhiều đường đơn (bánh kẹo, nước ngọt, nước ép công nghiệp…); phân bổ tinh bột hợp lý, ưu tiên nguồn có chỉ số đường huyết thấp.

- Bổ sung protein chất lượng:Nguồn khuyến nghị như cá, thịt gia cầm bỏ da, đậu phụ, sữa ít béo, các loại đậu hạt…; hạn chế ăn thịt đỏ và các loại thịt chế biến sẵn; nên đảm bảo bổ sung protein vừa đủ giúp duy trì khối cơ, cải thiện chuyển hóa và hỗ trợ chức năng miễn dịch.

- Một số nguyên tắc khác:Uống đủ nước (1,5–2 lít/ngày, tùy theo chức năng tim và thận); hạn chế rượu bia, cà phê đặc; kiểm soát cân nặng ở mức hợp lý (BMI: 18,5–22,9).

Người bệnh tim mạch nên ăn ít nhất 400–500g rau củ và trái cây mỗi ngày.

2. Thực đơn tham khảo cho người bệnh tim mạch

Dưới đây là gợi ý thực đơn trong 1 ngày (~1800–2000 kcal), phù hợp cho bệnh nhân tăng huyết áp, rối loạn lipid máu hoặc bệnh mạch vành ở mức độ ổn định.

Tóm lại, chế độ ăn uống cho người bệnh tim mạch cần dựa trên 3 nguyên tắc cơ bản: Giảm muối; giảm chất béo bão hòa và trans; tăng rau củ, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt. Kết hợp với lối sống lành mạnh, vận động thể lực thường xuyên, kiểm soát cân nặng và tuân thủ thuốc điều trị, người bệnh có thể cải thiện rõ rệt tình trạng sức khỏe tim mạch, giảm nguy cơ tái phát biến chứng nguy hiểm.

TS. BS. Trần Thị Minh Nguyệt