Thói quen buổi sáng âm thầm đẩy cholesterol tăng cao

Việc không ăn sáng được ghi nhận có mối liên hệ với rối loạn lipid máu và nguy cơ tim mạch cao hơn trong dài hạn. Ảnh: Eating Well

Bữa sáng từ lâu được xem là “bệ phóng năng lượng” cho một ngày làm việc hiệu quả. Tuy nhiên, ở góc nhìn y học tim mạch, giá trị của bữa ăn đầu tiên trong ngày không dừng ở cảm giác tỉnh táo hay tập trung, mà còn gắn trực tiếp với cơ chế điều hòa lipid trong cơ thể - yếu tố quyết định nồng độ cholesterol máu.

Theo thống kê tại Mỹ, khoảng 15% người trưởng thành thường xuyên bỏ bữa sáng trong nhịp sống bận rộn hàng ngày. Nhiều người tin rằng việc nhịn ăn buổi sáng có thể hỗ trợ giảm cân. Thực tế, một số nghiên cứu ghi nhận nhóm bỏ bữa sáng có xu hướng sụt cân nhẹ hoặc nạp ít calo hơn trong ngày. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học lại cho thấy chỉ số cholesterol ở nhóm này thường cao hơn, bất kể sự thay đổi về cân nặng hay tổng năng lượng tiêu thụ.

Các chuyên gia tim mạch và dinh dưỡng đều chung nhận định: bỏ bữa sáng là một thói quen có thể làm tăng cholesterol theo thời gian, đặc biệt là LDL - loại cholesterol “xấu” liên quan trực tiếp đến nguy cơ xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Vì sao bỏ bữa sáng làm tăng cholesterol?

Gián đoạn nhịp sinh học

Nhịp sinh học là đồng hồ nội tại điều phối nhiều quá trình chuyển hóa, trong đó có chuyển hóa lipid và tổng hợp cholesterol ở gan. Việc không ăn sáng có thể làm lệch nhịp đồng hồ sinh học, ảnh hưởng đến gene và các enzyme tham gia điều hòa lipid.

Cholesterol là một loại chất béo thiết yếu trong cơ thể.

Chuyên gia dinh dưỡng Michelle Routhenstein phân tích: “Nếu không nạp bữa sáng, enzyme HMG-CoA reductase - yếu tố kiểm soát tốc độ sản xuất cholesterol ở gan - sẽ hoạt động mạnh hơn, làm tăng LDL và cholesterol toàn phần”. Bà cho biết thêm rằng, quá trình tổng hợp cholesterol vốn đạt đỉnh vào sáng sớm sau khi thức dậy, và bữa sáng có vai trò như một “bộ đệm” giúp làm chậm và cân bằng quá trình này.

“Bữa sáng cung cấp dưỡng chất cần thiết để hạn chế gan tăng hoạt động tổng hợp LDL, đồng thời giúp ổn định chuyển hóa lipid trong giai đoạn cơ thể dễ dao động nhất”, bà Routhenstein nói.

Biến động hormone gây đói bù

Nhịn ăn kéo dài vào buổi sáng không chỉ khiến dạ dày “trống rỗng”, mà còn làm thay đổi các hormone điều hòa cảm giác đói như leptin và ghrelin. Sự biến động này có thể làm tăng cảm giác thèm ăn trong ngày, dễ dẫn đến kháng insulin - tình trạng làm giảm khả năng cơ thể đào thải cholesterol khỏi máu.

Bác sĩ tim mạch Randy Gould nhận định: “Nhịn ăn sáng kéo theo thay đổi hormone gây đói bù và giảm hiệu quả thanh thải lipid, qua đó làm tăng LDL”.

Cholesterol cao có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm.

Giảm chất lượng dinh dưỡng trong ngày

Các dữ liệu quan sát cho thấy, nhóm bỏ bữa sáng thường có xu hướng ăn nhiều hơn vào các bữa sau nhưng ít giàu dinh dưỡng, tăng tiêu thụ chất béo bão hòa, đường tinh chế và muối - các yếu tố tác động bất lợi lên lipid máu và sức khỏe tim mạch.

Một nghiên cứu ở trẻ em cho thấy nhóm bỏ bữa sáng tiêu thụ nhiều chất béo và natri hơn trong ngày so với nhóm ăn sáng đầy đủ. Trong khi đó, nghiên cứu ở người trưởng thành Australia lại ghi nhận những người ăn bữa sáng lớn thường hấp thu nhiều chất xơ, vitamin và khoáng chất hơn, đồng thời tiêu thụ ít đường bổ sung, chất béo bão hòa, rượu và các thực phẩm năng lượng rỗng.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa tại Mỹ và nhiều quốc gia khác, nơi ngũ cốc nguyên hạt, yến mạch, trái cây, sữa ít béo và các nguồn protein nạc là nhóm thực phẩm phổ biến trong bữa sáng - những thành phần dinh dưỡng được chứng minh hỗ trợ điều hòa cholesterol.

Bữa sáng và cơ chế bảo vệ tim mạch

Các hướng dẫn lâm sàng quốc tế đều khuyến nghị tăng cường chất xơ, protein nạc, hạn chế chất béo bão hòa và đường bổ sung như nguyên tắc nền tảng trong quản lý rối loạn lipid máu.

Bác sĩ Randy Gould nhấn mạnh: “Khởi đầu ngày mới bằng bữa sáng cân bằng như yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt, protein nạc và trái cây tươi giúp ổn định năng lượng, hạn chế ảnh hưởng của các thực phẩm giàu đường và chất béo bão hòa vốn dễ làm tăng cholesterol”.

Giới chuyên gia cho rằng duy trì bữa sáng cân bằng là yếu tố quan trọng giúp ổn định cholesterol và bảo vệ sức khỏe tim mạch. Ảnh: Eating Well

Bên cạnh đó, vận động buổi sáng cũng được khuyến nghị như biện pháp tuyến đầu trong kiểm soát cholesterol cao. Một khoảng đi bộ nhanh, giãn cơ hoặc tập sức mạnh nhẹ sau khi thức dậy có thể tăng tuần hoàn, hỗ trợ sử dụng năng lượng hiệu quả và cải thiện chuyển hóa lipid.

Stress cũng là một biến số quan trọng trong bài toán cholesterol. Cortisol - hormone stress - khi tăng cao kéo dài có thể kích hoạt gan tăng sản xuất cholesterol, đồng thời dễ dẫn đến hành vi ăn uống bù kém lành mạnh. Vì vậy, các chuyên gia khuyến nghị dành 10 - 30 phút đầu ngày không dùng màn hình, kết hợp các biện pháp giảm stress như hít thở sâu, giãn cơ, viết nhật ký, thiền ngắn hoặc vận động nhẹ để tạo nền tảng tâm lý - sinh học cân bằng cho ngày mới.

Dù bỏ bữa sáng đôi khi xuất phát từ mục tiêu kiểm soát cân nặng hoặc thiếu thời gian, các dữ liệu hiện có cho thấy đây không phải là chiến lược có lợi cho lipid máu và sức khỏe tim mạch dài hạn. Một bữa sáng cân bằng có thể giúp ổn định hoạt động enzyme ở gan, hỗ trợ đào thải lipid, giảm đói bù và cải thiện chất lượng dinh dưỡng trong ngày - những cơ chế then chốt để hạn chế sự gia tăng LDL theo thời gian.

Trong bối cảnh rối loạn lipid máu ngày càng trẻ hóa và bệnh tim mạch vẫn là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu toàn cầu, duy trì bữa sáng lành mạnh, kết hợp vận động và kiểm soát stress là biện pháp đơn giản nhưng có giá trị dự phòng đáng kể.

Hồng Nhung