Chơi thể thao trong mùa lạnh: Nguy cơ đột quỵ, đột tử không thể xem nhẹ

Bệnh nhân đột tử ngay trên sân tập. Ảnh: BSCKII. Nguyễn Thắng Nhật Tuệ

Những ngày rét đậm, rét sâu đầu năm 2026 tại Hà Nội và các tỉnh miền Bắc, nhiều người vẫn duy trì thói quen chơi thể thao ngoài trời vào buổi tối như cầu lông, pickleball, chạy bộ hay bóng đá phong trào. Không ít người cho rằng vận động giúp “ra mồ hôi cho ấm người” và phòng tránh bệnh tật mùa lạnh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia tim mạch và cấp cứu, chính thời điểm này lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng nếu tập luyện không đúng cách.

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, trong điều kiện thời tiết lạnh, cơ thể có xu hướng co mạch ngoại vi để giữ nhiệt, làm tăng sức cản mạch máu và khiến huyết áp dễ tăng cao hơn bình thường. Khi vận động thể lực, đặc biệt là các môn có đặc điểm tăng – giảm cường độ đột ngột như pickleball, cầu lông hay bóng đá, tim phải làm việc nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu oxy của cơ thể. Sự kết hợp giữa co mạch do lạnh và gắng sức có thể đẩy huyết áp lên mức nguy hiểm, làm gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Đáng lưu ý, mùa đông cũng là thời điểm nguy cơ tim mạch tăng cao trong cộng đồng. Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy số ca tai biến tim mạch và đột quỵ thường gia tăng vào mùa lạnh, một phần do huyết áp trung bình của người dân tăng lên, phần khác do máu có xu hướng “cô đặc” hơn, dễ hình thành cục máu đông. Khi người chơi thể thao rơi vào các pha vận động bùng nổ, dừng – nghỉ – lại bứt tốc liên tục, tim và hệ mạch phải chịu những “đỉnh tải” ngắn nhưng rất cao.

Một yếu tố nguy cơ khác thường bị xem nhẹ là ô nhiễm không khí mùa đông. Theo Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, vào buổi tối, hiện tượng nghịch nhiệt khiến bụi mịn PM2.5 tích tụ gần mặt đất, làm chất lượng không khí suy giảm. Khi tập thể thao, nhịp thở tăng nhanh, người tập hít vào lượng không khí – và cả bụi mịn – nhiều hơn bình thường. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến phổi mà còn kích hoạt phản ứng viêm toàn thân, làm tổn thương nội mạc mạch máu và làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối, nhất là ở người có bệnh nền tim mạch hoặc hô hấp.

Từ thực tiễn cấp cứu, BSCKII. Nguyễn Thắng Nhật Tuệ, Trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Gia An 115, cho biết các bác sĩ không ít lần tiếp nhận những trường hợp ngưng tim, đột tử ngay trong hoặc ngay sau khi tập thể thao. Đáng chú ý, không phải tất cả các nạn nhân đều có lối sống không lành mạnh.

“Gần đây nhất là trường hợp 1 huấn luyện viên cầu lông sinh năm 1966, bệnh nhân không rượu bia, không thuốc lá, tập luyện đều đặn nhiều năm nhưng vẫn đột ngột ngưng tim trên sân tập” – BS. Tuệ kể.

Theo vị chuyên gia này, nhiều bệnh lý tim mạch tiềm ẩn như bệnh mạch vành, rối loạn nhịp tim, phì đại cơ tim… có thể không biểu hiện triệu chứng rõ ràng trong sinh hoạt hằng ngày. Người bệnh vẫn cảm thấy khỏe mạnh, sinh hoạt và tập luyện bình thường cho đến khi một yếu tố kích thích mạnh – như lạnh sâu kết hợp vận động gắng sức – trở thành “giọt nước tràn ly”, gây ra biến cố tim mạch nghiêm trọng.

Từ góc độ chuyên môn, các bác sĩ nhấn mạnh thể thao là cần thiết cho sức khỏe, nhưng không thể thay thế việc khám sức khỏe định kỳ. BSCKII. Nguyễn Thắng Nhật Tuệ khuyến cáo, người trên 40 tuổi, người tập luyện thể dục thể thao thường xuyên hoặc có các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tiền sử gia đình có bệnh tim mạch cần được kiểm tra tim mạch định kỳ. Việc đánh giá huyết áp, điện tâm đồ, siêu âm tim hoặc các thăm dò cần thiết khác sẽ giúp phát hiện sớm những nguy cơ tiềm ẩn, từ đó điều chỉnh cường độ và hình thức tập luyện phù hợp.

Các chuyên gia cũng lưu ý người dân không nên chủ quan với các dấu hiệu bất thường trong khi chơi thể thao mùa lạnh. Những biểu hiện như chóng mặt đột ngột, đau đầu dữ dội, khó thở, tức ngực, tê yếu tay chân, nói khó hoặc cảm giác choáng váng khác thường cần được xem là tín hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Khi xuất hiện các triệu chứng này, người tập cần dừng vận động ngay và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế kịp thời, tuyệt đối không cố gắng “đánh nốt hiệp” hay tiếp tục tập luyện.

Bên cạnh đó, việc khởi động kỹ hơn bình thường, mặc đủ ấm, bù nước hợp lý và lựa chọn thời điểm tập luyện phù hợp với điều kiện thời tiết, chất lượng không khí là những yếu tố quan trọng giúp giảm rủi ro. Trong những ngày rét sâu hoặc khi chỉ số chất lượng không khí ở mức xấu, người dân nên cân nhắc chuyển sang tập luyện trong nhà hoặc giảm cường độ vận động.

Đức Trân