Thúc đẩy xuất khẩu, góp phần tạo động lực tăng trưởng kinh tế hai con số

Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Công thương Phan Thị Thắng nhấn mạnh, xuất khẩu tiếp tục là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, góp phần thúc đẩy sản xuất, tạo việc làm, ổn định kinh tế vĩ mô và nâng cao vị thế của đất nước trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong những năm qua, dù phải đối mặt với nhiều biến động phức tạp của tình hình kinh tế thế giới, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, xung đột địa chính trị, biến động tỷ giá và chi phí logistics; cùng với việc nhiều thị trường ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và phát triển bền vững, hoạt động xuất khẩu của nước ta vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực.

Trong nửa đầu năm 2026, Bộ Công thương đã tích cực, chủ động tổ chức các hội thảo, tọa đàm về định hướng, giải pháp thúc đẩy xuất khẩu; kịp thời theo dõi và khuyến nghị các cơ quan liên quan, cộng đồng doanh nghiệp trước biến động địa chính trị, thay đổi chính sách của các thị trường nhập khẩu; liên tục theo dõi diễn biến thị trường quốc tế, cũng như tình hình sản xuất nội địa để xây dựng các giải pháp phù hợp.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao trong giai đoạn tới, nhất là mục tiêu tăng trưởng hai con số theo định hướng của Đảng và Chính phủ, cần một động lực mạnh mẽ hơn từ khu vực sản xuất và xuất khẩu. Điều đó đòi hỏi sự đổi mới tư duy, cách tiếp cận và hành động quyết liệt hơn từ các cơ quan quản lý nhà nước, các địa phương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp.

Mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu ở mức hai con số là nhiệm vụ đầy thách thức nhưng hoàn toàn có cơ sở để thực hiện nếu chúng ta quản trị tốt hoạt động xuất nhập khẩu, cùng với việc phát huy tinh thần đoàn kết, đổi mới sáng tạo, tận dụng tốt các cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế và chủ động thích ứng với những thay đổi của thị trường toàn cầu.

Các đại biểu tham dự hội nghị.

Tại hội nghị, các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp đã tập trung đánh giá những cơ hội, thách thức đối với hoạt động xuất khẩu, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số, góp phần tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026-2030.

Bà Nguyễn Thanh Bình, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho rằng, ngành lúa gạo đang đứng trước cơ hội tiếp tục bứt phá nếu tận dụng tốt các Hiệp định thương mại tự do (FTA), mở rộng thị trường và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Để ngành hàng gạo đóng góp hiệu quả hơn vào mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu, Hiệp hội Lương thực Việt Nam đề nghị Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong đàm phán các nghị định thư về gạo với các thị trường nhập khẩu; đồng thời, thúc đẩy các cuộc đàm phán kỹ thuật theo hướng gắn với chuỗi giá trị, đáp ứng yêu cầu của những thị trường có tiềm năng lớn và giá trị cao.

Một đề xuất đáng chú ý khác là giao Hiệp hội tham gia xây dựng thương hiệu gạo quốc gia. Cụ thể, Hiệp hội dự kiến xây dựng mô hình thí điểm phát triển thương hiệu gạo vùng Đồng bằng sông Cửu Long với hai giống gạo ST24 và ST25, gắn với câu chuyện văn hóa Óc Eo; hình thành vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn xuất khẩu vào EU và Nhật Bản theo mô hình hợp tác xã liên kết với doanh nghiệp, có sự quản lý và giám sát của Nhà nước.

Song song với việc mở rộng thị trường, Hiệp hội cũng kiến nghị Bộ Công thương tiếp tục thúc đẩy ký kết các hợp đồng cấp Chính phủ với những thị trường nhập khẩu gạo trọng điểm nhằm tạo đầu ra ổn định cho doanh nghiệp.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) Đinh Quốc Thái cũng chỉ ra nhiều thách thức mà ngành thép Việt Nam phải đối mặt trong 6 tháng cuối năm. Đó là tình trạng dư thừa công suất thép trên toàn cầu tiếp tục kéo theo xu hướng gia tăng các biện pháp bảo hộ tại nhiều thị trường xuất khẩu; các yêu cầu về giảm phát thải khí nhà kính và các cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới đang dần trở nên phổ biến tại nhiều thị trường, gây sức ép không nhỏ đối với ngành thép trong bối cảnh vẫn còn phụ thuộc một phần vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Vì vậy, Hiệp hội đề xuất tăng cường điều tra và áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại nhằm hạn chế cạnh tranh không lành mạnh; hỗ trợ doanh nghiệp thép ứng phó hiệu quả với các vụ việc phòng vệ thương mại, duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc và Bộ trưởng Công thương Lê Mạnh Hùng chủ trì hội nghị.

Phát biểu ý kiến tại hội nghị, liên quan đến việc khai thác các hiệp định thương mại đã ký kết và sẽ ký kết trong thời gian tới, Bộ trưởng Công thương Lê Mạnh Hùng cho biết, ngày 13/3 vừa qua, Bộ Công thương đã đưa vào ứng dụng nền tảng số về quản lý và phát triển thị trường nước ngoài.

Các thông tin có liên quan đến hệ thống FTA thế hệ cũ, thế hệ mới, các kế hoạch mở cửa và phát triển thị trường đều được tích hợp trên nền tảng này, nên rất mong các hiệp hội ngành hàng, các địa phương, nhất là các Sở Công thương tổ chức quán triệt, phổ biến đến các doanh nghiệp thông tin này. Về phía Bộ Công thương sẽ tiếp tục nâng cấp hệ thống, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ doanh nghiệp tra cứu thông tin, kết nối giao thương và tiếp cận thị trường hiệu quả hơn.

Liên quan đến công tác phòng vệ thương mại, cảnh báo sớm và xúc tiến thương mại, thời gian qua, Cục Phòng vệ thương mại của Bộ Công thương đã luôn sát cánh với các doanh nghiệp trong việc hỗ trợ cảnh báo sớm cũng như trong các vụ việc điều tra. Bộ Công thương cũng dự kiến đề xuất Chính phủ xây dựng Luật riêng về phòng vệ thương mại, tách ra từ Luật Quản lý ngoại thương.

Đối với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như thủy sản, lúa gạo, thép, điện tử, dệt may và da giày, Bộ Công thương sẽ tiếp tục phối hợp các bộ, ngành liên quan tháo gỡ khó khăn về thị trường, phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và tăng cường tính tự chủ của chuỗi cung ứng trong nước.

Về logistics, Bộ sẽ phối hợp thúc đẩy phát triển hạ tầng logistics, tận dụng hiệu quả hệ thống cảng biển, nghiên cứu phát triển đội tàu vận tải biển quốc tế của Việt Nam nhằm giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu.

Phát biểu ý kiến chỉ đạo tại hội nghị, thay mặt lãnh đạo Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chúc mừng Bộ Công thương và các bộ, ngành, địa phương, các hiệp hội cùng cộng đồng doanh nghiệp về những thành tích đạt được trong hoạt động xuất khẩu thời gian qua. Trong điều kiện tình hình khu vực, quốc tế và trong nước rất khó khăn, diễn biến phức tạp, khó lường, nhưng chúng ta đã chung sức, đồng lòng cùng nhau đạt được những kết quả rất quan trọng như báo cáo số liệu thống kê về xuất nhập khẩu đã chỉ ra.

Tuy nhiên, bức tranh xuất nhập khẩu 6 tháng đầu năm 2026 cũng cho thấy còn nhiều điều trăn trở. Đáng chú ý, tính đến ngày 15/6, mức nhập siêu đã ghi nhận khoảng 16,8 tỷ USD, tác động nhất định đến đà tăng trưởng chung.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc phát biểu ý kiến chỉ đạo.

Bên cạnh đó, một số ngành xuất khẩu chủ lực chưa đạt mức tăng kỳ vọng. Việc nhập khẩu máy móc, nguyên vật liệu là cần thiết, nhưng chúng ta cần đánh giá kỹ lưỡng xem nguồn nguyên liệu này đã thực sự được đưa vào sản xuất hay chỉ đang lưu kho. Đánh giá đúng thực trạng sẽ giúp chúng ta có chiến lược đúng đắn, từ đó đưa kim ngạch xuất nhập khẩu tăng tốc, góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số theo đúng định hướng của Đảng và Nhà nước.

Nhiệm vụ thúc đẩy xuất nhập khẩu không phải là câu chuyện của riêng một ngành, một địa phương, một doanh nghiệp hay chỉ riêng của Bộ Công thương, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị. Để thực hiện thành công, Phó Thủ tướng đề nghị cần tập trung vào các định hướng trọng tâm sau:

Thứ nhất, ưu tiên các ngành hàng xuất khẩu chủ lực, tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp có giá trị gia tăng, thặng dư thương mại cao và quy mô xuất khẩu lớn (đạt hàng chục tỷ USD). Thứ hai, đẩy mạnh mở rộng và phát triển thị trường, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, không phụ thuộc vào một số ít thị trường lớn. Thứ ba, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, yêu cầu của nước nhập khẩu; phát triển công nghiệp hỗ trợ, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu và linh kiện.

Thứ tư, phát huy hiệu quả công tác xúc tiến thương mại, cảnh báo sớm và giải quyết các vụ kiện phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu. Theo đó, chúng ta cần tiếp tục nâng cao vai trò của cơ quan đại diện thương mại ở nước ngoài, thông qua việc mở rộng thêm cơ quan đại diện, tăng thêm nhân lực và nhất là ứng dụng công nghệ. Song song với đó cần tăng cường thông tin dự báo, cảnh báo từ bên ngoài để về hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong nước.

Thứ năm, tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế, thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ của doanh nghiệp, tháo gỡ khó khăn về tài chính, logistics, hạ tầng, xuất khẩu, bảo đảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Thứ sáu, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số để thúc đẩy xuất khẩu, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc điện tử,... Cuối cùng, tăng cường cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội doanh nghiệp trong điều hành, tổ chức hoạt động xuất nhập khẩu. Các bộ, ngành, địa phương phải phối hợp chặt chẽ, xóa bỏ tư duy cục bộ, đùn đẩy trách nhiệm; mọi kênh liên lạc từ điện thoại đến thư điện tử cần được tận dụng tối đa để giải quyết vướng mắc nhanh chóng, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi nhất.

Phó Thủ tướng Thường trực cũng yêu cầu Bộ Công thương tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp khai thác triệt để các FTA đã ký kết; đẩy nhanh tiến độ đàm phán, ký kết các FTA mới để khai thác hiệu quả các thị trường mới, nhất là thị trường Halal, châu Phi, Latinh; điều phối các hoạt động xúc tiến thương mại theo hướng bám sát thực tiễn thị trường, nhu cầu doanh nghiệp, chú trọng các thị trường trọng điểm, thị trường mới, thị trường ít bị áp lực bởi xung đột. Bên cạnh đó, lĩnh vực quan trọng nhất Bộ Công thương cần tập trung quan tâm thời gian tới chính là sản xuất. Bởi nếu có sản xuất ổn định thì chúng ta mới tăng được năng lực tự chủ trong xuất khẩu.

Bộ Tài chính tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách thuế, hoàn thuế, hải quan; hiện đại hóa quy trình thủ tục hải quan, đẩy mạnh chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính. Đồng thời, tăng cường kiểm soát gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp, vi phạm sở hữu trí tuệ nhằm bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần rà soát, xác định các ngành hàng nông, lâm, thủy sản xuất khẩu chủ lực; xây dựng vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn; nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường chế biến sâu để đáp ứng tốt hơn yêu cầu thị trường.

Ngân hàng Nhà nước điều hành tỷ giá chủ động, linh hoạt, hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ xuất khẩu và ổn định kinh tế vĩ mô; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tiếp cận vốn tín dụng phục vụ sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu.

Bộ Xây dựng nghiên cứu phát triển hệ thống hạ tầng logistics đồng bộ, bao gồm kho bãi, kho lạnh, trung tâm logistics và hạ tầng vận tải; tăng cường kết nối quy hoạch nhằm giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.

Các bộ, ngành liên quan tiếp tục rà soát, loại bỏ các rào cản pháp lý, đẩy nhanh tiến độ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, tăng cường áp dụng quản lý rủi ro và hạn chế tình trạng thanh tra, kiểm tra chồng chéo.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các địa phương chủ động nắm bắt, giải quyết thực chất các khó khăn của doanh nghiệp; tổ chức triển khai hiệu quả các quy hoạch, thu hút đầu tư vào khu công nghiệp, khu kinh tế và các lĩnh vực công nghệ cao, tạo giá trị gia tăng lớn.

VCCI và các hiệp hội doanh nghiệp cần tiếp tục làm đầu mối tập hợp, phản ánh kịp thời những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp để các cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Đối với các tập đoàn, tổng công ty và cộng đồng doanh nghiệp, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh doanh nghiệp là chủ thể trung tâm của hoạt động xuất khẩu. Vì vậy, cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, ứng dụng khoa học công nghệ, tăng năng suất lao động, mở rộng quy mô và nâng cao sức cạnh tranh để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Kết thúc hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực bày tỏ tin tưởng rằng với sự đồng lòng của các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp, Việt Nam sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, góp phần thực hiện thành công các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội và mục tiêu tăng trưởng hai con số trong thời gian tới.

Thái Linh