Thúc đẩy ứng dụng UAV trong phát triển kinh tế tầm thấp

Tuyến bưu chính không người lái xuyên biển đầu tiên tại Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: Thu Hoài/TTXVN)

Với lợi thế về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và không gian phát triển mới sau hợp nhất, Thành phố Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh thử nghiệm, từng bước ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) trong nhiều lĩnh vực.

Từ các hoạt động thử nghiệm và thí điểm ban đầu không chỉ cho thấy tiềm năng phát triển UAV trong kinh tế không gian tầm thấp, mà còn tạo cơ sở thực tiễn để hoàn thiện cơ chế quản lý, hạ tầng vận hành và hệ sinh thái với sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp.

Thúc đẩy thử nghiệm, ứng dụng UAV

Sau khi mở rộng không gian phát triển, Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ có thế mạnh về đô thị, công nghiệp và dịch vụ, mà có thêm các điều kiện về nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển, logistics và các khu vực sinh thái đa dạng. Đây là môi trường thực tiễn thuận lợi để thử nghiệm, đánh giá hiệu quả các mô hình ứng dụng UAV trong quản lý đô thị, đất đai, bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai, nông nghiệp, logistics và cung cấp dịch vụ công.

Kế hoạch phát triển kinh tế tầm thấp đến năm 2030 của Thành phố Hồ Chí Minh xác định đây là định hướng chiến lược mới, nhằm khai thác tiềm năng không gian tầm thấp, đưa Thành phố trở thành trung tâm nghiên cứu, sản xuất và cung cấp dịch vụ kinh tế tầm thấp đầu tiên của cả nước.

Đến năm 2030, Thành phố hướng tới cơ bản làm chủ các công nghệ nền tảng, công nghệ lõi phục vụ phát triển kinh tế tầm thấp; hình thành hệ sinh thái công nghiệp liên quan và xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình ứng dụng UAV.

Theo kế hoạch, giai đoạn 2026-2027, Thành phố tập trung hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế sandbox, quy hoạch không gian tầm thấp, xây dựng hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp cơ bản và phát triển các mô hình thí điểm; giai đoạn 2028-2030, mở rộng thương mại hóa, hoàn thiện hệ thống quản lý tự động, đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và phát triển các dịch vụ ứng dụng trong y tế, cứu hộ, giám sát, giao thông, nông nghiệp và logistics.

Sau năm 2030, Thành phố hướng tới đa dạng hóa dịch vụ kinh tế tầm thấp, từng bước làm chủ công nghệ nền tảng, công nghệ lõi để hình thành hệ sinh thái đồng bộ.

Năm 2026 đánh dấu bước tiến quan trọng khi Thành phố triển khai thử nghiệm có kiểm soát dịch vụ giao hàng bằng UAV, đồng thời thí điểm tuyến bưu chính bằng UAV vượt biển Cần Giờ-Vũng Tàu.

Những hoạt động này không chỉ cho thấy tiềm năng của việc ứng dụng UAV trong logistics thông minh, mà còn tạo cơ sở thực tiễn để nghiên cứu cơ chế quản lý, hạ tầng vận hành và phát triển kinh tế không gian tầm thấp trong thời gian tới.

Ngày 5/1/2026, Thành phố Hồ Chí Minh khởi động Chương trình thử nghiệm ứng dụng UAV vào hoạt động giao hàng, với sự tham gia các doanh nghiệp công nghệ như Saolatek, Real-Time Robotics Việt Nam, Di Động Việt.

Thử nghiệm ứng dụng thiết bị bay không người lái vào hoạt động giao hàng. (Ảnh: Thu Hoài/TTXVN)

Chương trình được triển khai trong năm 2026, không chỉ nhằm thử nghiệm kỹ thuật mà còn hướng đến thu thập dữ liệu thực tế để hoàn thiện chính sách quản lý, từng bước chuẩn hóa quy trình quản lý, vận hành có kiểm soát đối với phương tiện bay không người lái.

Ông Trần Anh Tuấn, Nhà sáng lập Saolatek cho rằng giai đoạn thử nghiệm có ý nghĩa quan trọng với doanh nghiệp công nghệ. Thông qua thử nghiệm, doanh nghiệp có thêm điều kiện hoàn thiện sản phẩm, làm chủ công nghệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Sau các đợt thử nghiệm, doanh nghiệp cũng kỳ vọng có thêm cơ hội tiếp cận đối tác trong nước, từng bước mở rộng thị trường xuất khẩu. Theo ông, cơ chế sandbox và việc chấp nhận rủi ro hợp lý trong nghiên cứu khoa học đã tạo thêm không gian để doanh nghiệp thử nghiệm, phát triển công nghệ, hoàn thiện sản phẩm.

Tuy nhiên, để doanh nghiệp tập trung nhiều hơn cho nghiên cứu - phát triển, vẫn cần thêm sự đồng hành của Nhà nước về nguồn lực và hệ sinh thái hỗ trợ.

Một dấu mốc đáng chú ý khác là ngày 12/2/2026, Thành phố Hồ Chí Minh khai trương tuyến vận chuyển bưu chính bằng UAV kết nối xã Cần Giờ và phường Vũng Tàu. Đây là tuyến bưu chính không người lái xuyên biển đầu tiên, do Công ty Cổ phần CT UAV (thành viên CT Group), phối hợp Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam triển khai.

Tuyến này đáp ứng nhu cầu của những đơn hàng đòi hỏi tốc độ cao, bởi có thể rút ngắn thời gian vận chuyển từ một ngày xuống còn khoảng 2 giờ.

Nếu giai đoạn thí điểm thành công, hoạt động này sẽ được nghiên cứu nhân rộng tại các địa bàn có điều kiện giao thông khó khăn hoặc có nhu cầu vận chuyển nhanh, cấp thiết.

Kết quả thí điểm cũng cung cấp dữ liệu thực tế để cơ quan quản lý của Thành phố hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế tầm thấp, đồng thời đánh giá khả năng mở rộng ứng dụng UAV sang các lĩnh vực khác, như vận chuyển y tế khẩn cấp, cứu hộ cứu nạn, ứng phó thiên tai và quản lý đô thị thông minh.

Thực tế, nhu cầu ứng dụng UAV tại cơ sở đang ngày càng rõ hơn. Khảo sát của Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh đối với 60 xã, phường cho thấy, có 56 đơn vị có nhu cầu ứng dụng UAV trong bảo đảm an ninh trật tự, quản lý đất đai, quản lý xây dựng, phòng chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn và quan trắc môi trường. Điều này cho thấy UAV không còn là câu chuyện của tương lai, mà đã trở thành nhu cầu thực tiễn của hiện tại.

Thúc đẩy liên kết "ba nhà" để phát triển hệ sinh thái UAV

UAV là một trong 11 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia cần ưu tiên làm chủ công nghệ lõi.

Theo các chuyên gia, ứng dụng UAV trong dân sự tại Việt Nam hiện nay mới dừng ở mức là một sản phẩm đơn lẻ, đáp ứng một số nhu cầu cụ thể, chưa giải quyết đầy đủ bài toán của UAV trong nền kinh tế không gian tầm thấp.

Để tăng năng lực cạnh tranh của lĩnh vực này, đòi hỏi có sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trong việc phát triển một hệ sinh thái đầy đủ.

Nông dân sử dụng thiết bị bay không người lái để chăm sóc đồng ruộng. (Ảnh: Thanh Sang/TTXVN)

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Ngô Khánh Hiếu, Giảng viên cao cấp Bộ môn Kỹ thuật Hàng không, Trường Đại học Bách khoa-Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh phân tích, UAV có thể ứng dụng rộng rãi trong nền kinh tế tầm thấp, cả trong lĩnh vực dân sự (nông nghiệp-lâm nghiệp, vận tải hàng hóa, taxi bay, quản lý đô thị) và quân sự (giám sát an ninh biên giới, tác chiến điện tử, vũ khí tấn công...).

Trong phát triển UAV, Nhà nước có vai trò xây dựng khung pháp lý và chính sách quản lý; nhà trường nghiên cứu, làm chủ, phát triển công nghệ lõi và đào tạo nguồn nhân lực; doanh nghiệp đưa sản phẩm vào thực tế và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.

Vai trò của các bên đã được định hình, nhưng cần tiếp tục kết nối để hình thành hệ sinh thái đồng bộ.

Theo ông, Việt Nam đang có nhiều cơ hội phát triển UAV khi hành lang pháp lý, cơ chế thử nghiệm và định hướng ứng dụng công nghệ số trong quản lý đô thị từng bước được hoàn thiện. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy nghiên cứu, đào tạo nhân lực, thử nghiệm và đưa UAV vào các bài toán thực tiễn của kinh tế không gian tầm thấp.

Cùng với đó, việc mở rộng đào tạo về UAV tại các cơ sở giáo dục đại học sẽ góp phần tạo chuyển động mới về nguồn nhân lực cho lĩnh vực này. Khu vực tư nhân cũng được Nhà nước khuyến khích tham gia sâu hơn vào lĩnh vực UAV, thông qua định hướng tự chủ công nghệ lõi, xây dựng khu liên hợp, hành lang bay thử nghiệm.

Tuy nhiên, thách thức hiện nay là nguồn nhân lực và hạ tầng cho hệ sinh thái UAV trong kinh tế không gian tầm thấp còn hạn chế. Việc sản xuất, kinh doanh UAV dân dụng vẫn thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện, gây khó khăn nhất định cho hoạt động nghiên cứu, phát triển trong các trường đại học và doanh nghiệp.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Ngô Khánh Hiếu, UAV cần được nhìn nhận đúng vai trò là công cụ trong nền kinh tế tầm thấp. Doanh nghiệp nên chú trọng vào giải pháp và hiệu quả sử dụng UAV trong từng bài toán cụ thể, hơn là chỉ tập trung vào tạo ra sản phẩm UAV.

Muốn vậy, doanh nghiệp phải xác định rõ thị trường, nhu cầu thực tế và năng lực cạnh tranh. Đồng thời, việc thúc đẩy sandbox ở quy mô lớn hơn, thay vì chỉ thử nghiệm trong phạm vi doanh nghiệp là cần thiết.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lương Việt Quốc, Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Realtime Robotics cho rằng, để vươn ra thế giới và giữ vững thị trường trong nước, doanh nghiệp Việt phải có công nghệ vượt trội.

Ông khẳng định UAV Việt Nam hoàn toàn có khả năng vươn tầm quốc tế, trong đó Realtime Robotics là một minh chứng khi đã có sản phẩm chinh phục thị trường Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, để ngành UAV vươn tầm mạnh mẽ hơn, không chỉ đòi hỏi nỗ lực của một doanh nghiệp, mà là bài toán quốc gia, dựa trên ba nền tảng: tài chính, nhân lực và thể chế. Trong đó, liên kết "ba nhà" cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn để chuyển hóa năng lực công nghệ thành sức mạnh cạnh tranh quốc gia.

Trước hết, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ đầu ra cho các sản phẩm UAV đã chứng minh hiệu quả, thông qua cơ chế đặt hàng. Chẳng hạn, với UAV phục vụ cứu hộ, cứu nạn, có thể trang bị trước cho các xã thường xuyên chịu ảnh hưởng thiên tai, sau đó mở rộng ra các địa phương khác khi sản phẩm tiếp tục được hoàn thiện.

Về tài chính, ông mong muốn doanh nghiệp được tiếp cận các khoản vay ưu đãi với điều kiện phù hợp hơn cho lĩnh vực công nghệ, bởi đây là lĩnh vực cần đầu tư dài hạn.

Đồng thời, Nhà nước cần tăng cường hỗ trợ hoạt động R&D và không gian thử nghiệm, có thể xem xét hỗ trợ 50% chi phí R&D đối với các dự án tạo ra sản phẩm xuất khẩu vào thị trường G7; miễn thuế thu nhập cá nhân cho đội ngũ tham gia sản phẩm công nghệ chiến lược.../.

(TTXVN/Vietnam+)