Thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực khoa học và công nghệ

Hội nghị tập huấn chính sách, pháp luật về thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực KH&CN - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

Sáng 20/8, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức Hội nghị tập huấn chính sách, pháp luật về thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực KH&CN 2026.

Phát biểu tại Hội nghị, bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ KH&CN) cho biết, ngày 14/7/2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 843/QĐ-TTg về Chương trình hành động quốc gia hoàn thiện chính sách và pháp luật nhằm thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm tại Việt Nam giai đoạn 2023-2027. Chương trình hướng tới hoàn thiện chính sách, pháp luật, nâng cao nhận thức, năng lực thực thi và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, bền vững.

Trong lĩnh vực KH&CN, yêu cầu này càng rõ nét khi KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực quan trọng của phát triển. Cùng với thúc đẩy đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp cần chú trọng tuân thủ pháp luật, đạo đức nghề nghiệp, quản trị minh bạch và trách nhiệm với xã hội, môi trường.

Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ KH&CN) phát biểu tại hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

TS. Nguyễn Tiến Đạt, chuyên gia nghiên cứu về thực hành kinh doanh có trách nhiệm, Giảng viên Khoa Luật - Kinh tế (Học viện Chính sách và Phát triển, Bộ Tài chính) cho biết thực hành kinh doanh có trách nhiệm (RBP - Responsible Business Practices) có thể hiểu là mô hình tổ chức và vận hành hoạt động kinh doanh theo hướng bền vững, đạo đức và có ý thức xã hội.

RBP không chỉ là hoạt động từ thiện hay trách nhiệm xã hội theo nghĩa truyền thống mà phải được thể hiện trong quy trình ra quyết định, quản trị doanh nghiệp, quản lý nhân sự, sử dụng công nghệ, quan hệ với khách hàng, đối tác và chuỗi cung ứng.

Đối với KH&CN, thực hành kinh doanh có trách nhiệm tập trung vào 4 nhóm: Trách nhiệm đạo đức, trách nhiệm môi trường, trách nhiệm xã hội và trách nhiệm quản trị. Trong đó, các vấn đề như bảo đảm quyền nghiên cứu, sử dụng công nghệ có trách nhiệm, giảm phát thải, bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận công nghệ, minh bạch dữ liệu và quản trị rủi ro công nghệ ngày càng được chú trọng.

Theo TS. Nguyễn Tiến Đạt, hệ thống pháp luật liên quan đến KHCN và kinh doanh trong giai đoạn 2025-2026 có nhiều thay đổi, từ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ cao, sở hữu trí tuệ, bảo vệ dữ liệu cá nhân đến khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và công nghiệp công nghệ số. Qua đó, RBP ngày càng được đặt trong một hệ sinh thái pháp lý rộng hơn.

TS. Nguyễn Tiến Đạt cập nhật chính sách, pháp luật và thực tiễn thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực KH&CN - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

Không để ESG chỉ nằm trên giấy

Ở cấp độ quốc tế, nhiều chuẩn mực về kinh doanh có trách nhiệm đã được hình thành như UN Global Compact, hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về kinh doanh và nhân quyền, hướng dẫn của OECD, ISO 26000, GRI và ESG. Đối với lĩnh vực KH&CN, quản trị AI có trách nhiệm, bảo vệ dữ liệu, minh bạch thuật toán và quản trị rủi ro công nghệ đang trở thành những nội dung ngày càng quan trọng.

Một xu hướng nổi bật hiện nay là sự chuyển dịch từ “tự nguyện” sang “bắt buộc”. Doanh nghiệp ngày càng phải quan tâm đến thẩm định chuỗi cung ứng, quyền con người, môi trường và công bố thông tin ESG.

Từ thực tế này, TS. Nguyễn Tiến Đạt cho rằng doanh nghiệp cần chuyển từ “cam kết” sang “hành động”, thúc đẩy tài chính xanh, kinh tế tuần hoàn, quản lý lao động theo hướng bền vững, tăng cường giám sát chuỗi cung ứng và kiểm soát việc phát triển, sử dụng AI có trách nhiệm.

Đặc biệt, lĩnh vực KH&CN có thể áp dụng cách tiếp cận sandbox để thử nghiệm các mô hình mới; kết hợp tự đánh giá ESG, số hóa, truy xuất thông tin sản phẩm và các cơ chế quản trị mới. Tinh thần là thử nghiệm, đánh giá, đo lường, điều chỉnh và nhân rộng những mô hình hiệu quả.

Tại Hội nghị, Tổng công ty Chăn nuôi Việt Nam cũng chia sẻ kinh nghiệm thực hành kinh doanh có trách nhiệm tại các công ty con, công ty thành viên, góp thêm góc nhìn thực tiễn cho quá trình triển khai.

Theo các chuyên gia, RBP không có một công thức chung cho mọi doanh nghiệp. Điều quan trọng là các cam kết về môi trường, xã hội và quản trị phải được chuyển hóa thành quy trình, chỉ tiêu, trách nhiệm và kết quả có thể kiểm chứng.

Thu Giang