Thủ tướng: Già hóa dân số có thể trở thành động lực phát triển kinh tế bạc

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và các đại biểu dự hội nghị về phát triển kinh tế bạc sáng 11/3

Phát biểu tại hội nghị về phát triển kinh tế bạc sáng 11/3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cho rằng, người cao tuổi không phải là gánh nặng của xã hội mà là nguồn lực quan trọng cho phát triển đất nước. Họ vừa có thể tiếp tục đóng góp kinh nghiệm, tri thức cho nền kinh tế, vừa là nhóm tiêu dùng lớn đối với nhiều dịch vụ như chăm sóc sức khỏe, du lịch, học tập hay tài chính.

Theo người đứng đầu Chính phủ, nhận thức về vai trò của người cao tuổi cần được thay đổi: từ "lực lượng nghỉ hưu" sang "nguồn lực tái đóng góp", từ đối tượng thụ hưởng sang một trong những động lực phát triển mới của xã hội.

Hội nghị do Hội Người cao tuổi Việt Nam và Bộ Y tế cùng các cơ quan liên quan phối hợp tổ chức, kết nối trực tuyến từ trụ sở Chính phủ tới các tỉnh, thành phố

Gánh nặng chăm sóc chủ yếu đặt lên các hộ gia đình, đặc biệt là phụ nữ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh. Trong khi đó, hệ thống dịch vụ chăm sóc người cao tuổi vẫn còn hạn chế, chưa theo kịp nhu cầu ngày càng tăng.

Thủ tướng Phạm Minh Chính cho rằng một trong những khó khăn lớn hiện nay là hệ thống chăm sóc dài hạn chưa phát triển đồng bộ. Phần lớn người cao tuổi vẫn được chăm sóc trong gia đình, trong khi dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp còn thiếu. Điều này khiến gánh nặng chăm sóc chủ yếu đặt lên các hộ gia đình, đặc biệt là phụ nữ.

Bên cạnh đó, thị trường các sản phẩm và dịch vụ dành cho người cao tuổi như công nghệ hỗ trợ, nhà ở thân thiện, dịch vụ nghỉ dưỡng hay các sản phẩm tài chính cho tuổi già vẫn còn ở giai đoạn ban đầu. Nguồn lực xã hội hóa chưa được huy động đầy đủ, trong khi cơ chế hợp tác giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong lĩnh vực này còn hạn chế.

Theo Thủ tướng, tư duy chính sách ở một số nơi vẫn chủ yếu tập trung vào bảo trợ xã hội, coi người cao tuổi là đối tượng cần chăm sóc, thay vì nhìn nhận họ như một nguồn lực có thể tiếp tục đóng góp cho nền kinh tế.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính phát biểu

Những bước đầu hình thành kinh tế bạc

Dù còn nhiều thách thức, Việt Nam đã có những bước đi ban đầu nhằm thích ứng với quá trình già hóa dân số.

Một trong những chính sách đáng chú ý là lộ trình điều chỉnh tuổi nghỉ hưu theo Bộ luật Lao động và Nghị định 135/2020. Theo đó, tuổi nghỉ hưu của nam sẽ tăng lên 62 vào năm 2028 và của nữ lên 60 vào năm 2035. Việc kéo dài thời gian làm việc được kỳ vọng giúp tận dụng nguồn nhân lực có kinh nghiệm trong xã hội.

Chính phủ cũng đã ban hành Chiến lược quốc gia về người cao tuổi, cùng nhiều chương trình nhằm nâng cao chất lượng sống và phát huy vai trò của người cao tuổi trong đời sống xã hội.

Ở cấp cộng đồng, một số mô hình hỗ trợ người cao tuổi đã được triển khai như câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau. Các mô hình này tạo không gian sinh hoạt xã hội, hỗ trợ chăm sóc sức khỏe và giúp người cao tuổi tham gia các hoạt động kinh tế quy mô nhỏ.

Ngoài ra, Đề án phát huy vai trò người cao tuổi trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm cũng được triển khai, khuyến khích người cao tuổi tiếp tục tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội.

Theo Thủ tướng, những bước đi này cho thấy nhận thức về người cao tuổi đang thay đổi. Việc chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không chỉ là vấn đề an sinh xã hội mà còn có thể trở thành một lĩnh vực kinh tế tiềm năng, tạo ra thị trường dịch vụ mới.

Phạm Tất Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương và bà Hà Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham dự hội nghị

"Không né tránh già hóa dân số mà phải biến thách thức thành cơ hội"

Để phát triển kinh tế bạc trong thời gian tới, Thủ tướng cho rằng trước hết cần thay đổi cách tiếp cận đối với già hóa dân số.

Theo Thủ tướng, có 2 yếu tố nền tảng cần thống nhất trong nhận thức. Thứ nhất, già hóa dân số không chỉ là thách thức mà còn mở ra cơ hội phát triển mới. Thứ hai, người cao tuổi là nguồn lực quý của xã hội, với nhiều kinh nghiệm, tri thức và kỹ năng tích lũy.

Trên cơ sở đó, Thủ tướng đề nghị tập trung vào một số nhóm giải pháp lớn. Trước hết là nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vai trò của người cao tuổi trong phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, cần phát triển hệ sinh thái dịch vụ dành cho người cao tuổi, đặc biệt là các mô hình chăm sóc sức khỏe, trung tâm dưỡng lão, cơ sở y tế chuyên sâu và các không gian sinh hoạt cộng đồng.

Thủ tướng cũng khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển các sản phẩm và dịch vụ dành cho người cao tuổi như du lịch dưỡng sinh, nhà ở thân thiện, công nghệ hỗ trợ, bảo hiểm hưu trí và các sản phẩm tài chính phù hợp.

Một hướng đi khác là phát huy vai trò của người cao tuổi trong cộng đồng, thông qua các hoạt động giáo dục truyền thống, tư vấn kinh nghiệm sản xuất, tham gia phát triển kinh tế gia đình.

Ngoài ra, theo Thủ tướng, phát triển kinh tế bạc cần dựa trên 3 trụ cột chính.

Trụ cột thứ nhất là người cao tuổi - vừa là nguồn cung lao động với kinh nghiệm và tri thức tích lũy, vừa là lực lượng tiêu dùng có nhu cầu lớn đối với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, du lịch, học tập và giải trí.

Trụ cột thứ hai là doanh nghiệp - lực lượng đóng vai trò trung tâm trong sáng tạo và cung cấp các sản phẩm, dịch vụ phù hợp với nhu cầu của người cao tuổi.

Trụ cột thứ ba là Nhà nước - đóng vai trò kiến tạo thể chế, xây dựng khung pháp lý, chính sách ưu đãi và hệ thống an sinh để thúc đẩy thị trường kinh tế bạc phát triển.

Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành sớm hoàn thiện khung thể chế cho kinh tế bạc và đưa nội dung này vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia. Đồng thời, cần đầu tư phát triển hạ tầng phục vụ người cao tuổi, bao gồm hệ thống y tế, hạ tầng số, không gian sống thân thiện và mạng lưới dịch vụ xã hội.

Theo Thủ tướng, sự phối hợp giữa 3 trụ cột này sẽ giúp hình thành hệ sinh thái kinh tế bạc bền vững, tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế và đổi mới sáng tạo.

"Già hóa dân số là xu thế tất yếu của quá trình phát triển. Vấn đề không phải là né tránh mà là chủ động thích ứng bằng chính sách phù hợp và hành động quyết liệt để biến thách thức thành cơ hội", Thủ tướng nói.

Thủ tướng cho rằng nếu được khai thác đúng hướng, kinh tế bạc không chỉ góp phần bảo đảm an sinh xã hội mà còn tạo ra một thị trường dịch vụ lớn, thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân trong bối cảnh dân số đang già hóa nhanh.

Hải Yến