Thứ trưởng Bộ Y tế: kích hoạt phòng thủ đa tầng trước làn sóng tay chân miệng tăng 240%

Ngày 29.3, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương dẫn đầu đoàn công tác của Bộ Y tế trực tiếp giám sát công tác thu dung, điều trị bệnh tay chân miệng tại Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) – một trong những tuyến điều trị trọng điểm. Đây là hoạt động nhằm đánh giá thực tế tình hình dịch bệnh, năng lực thu dung, điều trị, từ đó đề xuất các giải pháp kiểm soát hiệu quả, hạn chế tối đa nguy cơ lây lan và tử vong.

Tuyến đầu quá tải cục bộ, trẻ dưới 2 tuổi chịu rủi ro lớn nhất

Những ngày cuối tháng 3.2026, hệ thống y tế phía Nam bước vào giai đoạn căng thẳng khi dịch tay chân miệng tăng tốc nhanh chóng. Theo báo cáo của ngành y tế TP.HCM, trong 11 tuần đầu năm 2026, thành phố ghi nhận hơn 7.000 ca mắc – con số không chỉ phản ánh quy mô lây lan mà còn cho thấy những thay đổi đáng lo ngại trong mô hình dịch tễ.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương thăm hỏi sức khỏe của một bệnh nhi mắc tay chân miệng đang điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) vào sáng nay ( 29.3)

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở tổng số ca bệnh, mà ở tốc độ tăng trưởng lên tới 240% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng hiếm gặp, cho thấy dịch bệnh đang bước vào một chu kỳ mới với nhiều yếu tố bất lợi: miễn dịch cộng đồng suy giảm sau giai đoạn trầm lắng, môi trường thuận lợi cho vi rút lưu hành, và đặc biệt là sự xuất hiện trở lại của các chủng virus có độc lực cao.

Tại Bệnh viện Nhi đồng 2, áp lực điều trị đang gia tăng rõ rệt. Chỉ trong 3 tháng đầu năm, bệnh viện đã tiếp nhận 330 ca nội trú, trong đó có 52 ca diễn tiến nặng. Điều này cho thấy không chỉ số lượng bệnh nhân tăng mà mức độ nghiêm trọng của bệnh cũng có xu hướng gia tăng.

Đáng lo ngại, nhóm trẻ dưới 2 tuổi chiếm tỷ lệ áp đảo. Đây là đối tượng có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ bị tổn thương trước các tác nhân gây bệnh. Khi nhiễm virus, trẻ thường diễn tiến nhanh, khó kiểm soát, đòi hỏi phải được theo dõi sát và can thiệp kịp thời.

Trên toàn thành phố, tỷ lệ ca nặng từ độ 2B trở lên khoảng 1,3%. Dù tỷ lệ này chưa quá cao, nhưng trong bối cảnh tổng số ca mắc tăng mạnh, số lượng tuyệt đối các ca nặng vẫn tạo áp lực đáng kể lên hệ thống hồi sức nhi khoa.

Dịch được dự báo còn kéo dài với hai đỉnh lớn trong năm

Kết quả xét nghiệm cho thấy nguyên nhân cốt lõi khiến số ca nặng gia tăng là sự lưu hành mạnh trở lại của Enterovirus 71 (EV71). Đây là chủng virus được xem là “bóng ma” trong các đợt dịch tay chân miệng do khả năng gây biến chứng nặng vượt trội.

Khác với các thể bệnh thông thường chỉ gây loét miệng và phát ban nhẹ, EV71 có thể tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương. Trẻ mắc bệnh có nguy cơ xuất hiện các biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, rối loạn thần kinh thực vật và suy hô hấp cấp.

Điểm đáng lo ngại của EV71 là tốc độ diễn tiến nhanh. Nhiều trường hợp từ biểu hiện nhẹ có thể chuyển nặng trong thời gian ngắn, khiến “cửa sổ vàng” điều trị bị thu hẹp. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, nguy cơ tử vong hoàn toàn có thể xảy ra.

Theo nhận định của ngành y tế, đợt gia tăng hiện tại mới chỉ là giai đoạn đầu của chu kỳ dịch. Các mô hình dự báo cho thấy dịch có thể đạt đỉnh đầu tiên vào tháng 5–6, trùng với thời điểm thời tiết nóng ẩm – điều kiện lý tưởng để virus phát triển.

Sau đó, một đợt cao điểm thứ hai nhiều khả năng sẽ xuất hiện vào khoảng tháng 9 đến cuối năm, khi trẻ quay trở lại trường học và môi trường tập trung đông người. Điều này đồng nghĩa hệ thống y tế phải chuẩn bị cho một “cuộc chiến dài hơi”, thay vì chỉ ứng phó ngắn hạn.

Việc dịch có hai đỉnh trong năm cũng đặt ra thách thức lớn trong việc duy trì nguồn lực, từ nhân lực y tế, giường bệnh đến thuốc men và trang thiết bị hồi sức.

Giảm thiểu số ca nặng và tử vong

Trước tình hình trên, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp từ dự phòng đến điều trị. Trọng tâm không chỉ là kiểm soát số ca mắc mà quan trọng hơn là giảm thiểu tối đa số ca chuyển nặng và tử vong.

“Chiến lược phòng thủ được thiết kế theo nhiều tầng. Ở tuyến cơ sở, nhiệm vụ then chốt là phát hiện sớm các ca bệnh ngay từ cộng đồng, đặc biệt tại các trường mầm non – nơi vi rút dễ lây lan. Ở tuyến điều trị, các bệnh viện phải duy trì trạng thái sẵn sàng cao, bảo đảm đủ nhân lực, thuốc và trang thiết bị”, bà Hương nhấn mạnh.

Các bệnh viện tuyến cuối như Bệnh viện Nhi đồng 1, Nhi đồng 2 và Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM đóng vai trò “lá chắn cuối cùng”, tiếp nhận và điều trị các ca nặng. Hệ thống hội chẩn từ xa cũng được tăng cường nhằm hỗ trợ chuyên môn cho tuyến dưới, góp phần giảm tải và nâng cao hiệu quả điều trị.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương đặc biệt nhấn mạnh vai trò của phát hiện sớm. Dù tay chân miệng là bệnh lưu hành hằng năm, nhưng nguy hiểm nằm ở việc nhận diện muộn các dấu hiệu cảnh báo.

Khi trẻ xuất hiện các biểu hiện như sốt cao liên tục, giật mình, run tay chân, quấy khóc kéo dài hoặc ngủ li bì, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo biến chứng thần kinh. Trong những trường hợp này, việc đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm có ý nghĩa quyết định đối với tiên lượng.

Song song đó, công tác kiểm soát lây nhiễm tại bệnh viện cũng được siết chặt. Với các chủng virus có độc lực mạnh như EV71, nguy cơ lây chéo trong môi trường điều trị là rất lớn nếu không tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn.

Trong bối cảnh dịch bệnh lan nhanh, truyền thông đóng vai trò quan trọng không kém điều trị. Bộ Y tế yêu cầu tận dụng tối đa các nền tảng số như mạng xã hội và hệ thống y tế học đường để truyền tải thông tin kịp thời đến phụ huynh.

Không chỉ dừng lại ở cảnh báo, nội dung truyền thông cần hướng dẫn cụ thể cách nhận biết dấu hiệu bệnh, phương pháp chăm sóc trẻ tại nhà và thời điểm cần đến bệnh viện. Khi phụ huynh có đủ kiến thức, khả năng phát hiện sớm sẽ được nâng cao, góp phần giảm tải cho hệ thống y tế.

Đồng thời, sự phối hợp giữa các đơn vị chuyên môn như Viện Pasteur TP.HCM trong giám sát dịch tễ và xét nghiệm sẽ cung cấp dữ liệu chính xác, phục vụ công tác dự báo và điều hành.

Sự trở lại của Enterovirus 71 một lần nữa cho thấy tay chân miệng chưa bao giờ là bệnh “nhẹ” như nhiều người vẫn nghĩ. Trong bối cảnh số ca mắc tăng nhanh và nguy cơ biến chứng cao, bất kỳ sự chủ quan nào cũng có thể phải trả giá.

Cuộc chiến chống dịch không chỉ diễn ra trong bệnh viện mà bắt đầu từ mỗi gia đình, mỗi trường học. Khi hệ thống y tế, cơ quan quản lý và cộng đồng phối hợp chặt chẽ, “bóng ma” EV71 mới có thể được kiểm soát, giảm thiểu tối đa những mất mát không đáng có.

Hồ Quang