Thử nghiệm có kiểm soát: Khuyến khích đổi mới sáng tạo

Bảo đảm các hoạt động thử nghiệm được giám sát chặt chẽ

Đổi mới sáng tạo luôn cần một "không gian" đủ rộng để thử nghiệm, nhưng cũng cần một "hàng rào" pháp lý đủ chắc để kiểm soát rủi ro. Trong bối cảnh công nghệ, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới liên tục xuất hiện, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được quy định trong Luật Thủ đô năm 2026 tạo hành lang pháp lý để Hà Nội mạnh dạn thử nghiệm những mô hình mới.

Để triển khai thi hành Luật, HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND ngày 2-6-2026về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo và tạo môi trường thử nghiệm cho các sản phẩm, dịch vụ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp mạnh dạn hơn trong đầu tư cho đổi mới sáng tạo. Ảnh minh họa: Hoàng Phúc

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, trong bối cảnh khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, kinh tế xanh và các mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh chóng, nếu chờ hệ thống pháp luật chung hoàn thiện đầy đủ mới triển khai sẽ dễ bỏ lỡ cơ hội phát triển. Ngược lại, nếu cho phép thử nghiệm mà thiếu cơ chế kiểm soát thì có thể phát sinh rủi ro đối với xã hội, thị trường và người dân.

Vì vậy, áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là một bước đi hiện đại và phù hợp. Cơ chế này vừa tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm các hoạt động thử nghiệm được giám sát chặt chẽ, đánh giá đầy đủ về hiệu quả và rủi ro trước khi áp dụng trên diện rộng.

Điểm tiến bộ của cơ chế này là đặt đổi mới sáng tạo trong khuôn khổ pháp quyền. Hà Nội được phép thử nghiệm chính sách, công nghệ, sản phẩm, dịch vụ, mô hình mới nhưng phải xác định rõ mục tiêu, phạm vi, đối tượng, thời hạn, điều kiện tham gia, tiêu chí đánh giá, biện pháp quản trị rủi ro và trách nhiệm của các bên liên quan.

Đặc biệt, thử nghiệm phải theo nguyên tắc rủi ro đến đâu, kiểm soát đến đó; càng tác động lớn đến dữ liệu, tài chính, môi trường và quyền lợi người dân thì càng phải có tiêu chí, giới hạn và cơ chế giám sát rõ ràng.

Đối với Hà Nội, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát có ý nghĩa rất lớn. Nếu làm tốt, Hà Nội có thể trở thành trung tâm thử nghiệm chính sách mới của cả nước, nơi những mô hình quản trị đô thị hiện đại được kiểm chứng trong thực tiễn trước khi lan tỏa rộng hơn.

Lợi thế để Hà Nội thu hút các doanh nghiệp công nghệ, startup

Quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đang thu hút sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn Thủ đô. Ông Hà Mạnh Cường, Giám đốc Công ty cổ phần 24h Group cho rằng, đối với các startup công nghệ, khó khăn lớn nhất không chỉ là vốn mà còn là cơ hội để thử nghiệm sản phẩm trong môi trường thực tế.

“Chúng tôi kỳ vọng, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát sẽ giúp doanh nghiệp được thử nghiệm sản phẩm, được tiếp cận chuyên gia, tư vấn pháp lý, kỹ thuật và cơ quan quản lý hướng dẫn, đồng hành trong quá trình kiểm định, đánh giá sản phẩm.

Nếu nhận được những hỗ trợ đó, doanh nghiệp sẽ giảm được một phần chi phí và rủi ro trong giai đoạn đầu, có thêm dữ liệu thực tế để hoàn thiện công nghệ, rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh khi đưa sản phẩm ra thị trường”, ông Hà Mạnh Cường chia sẻ.

Dưới góc độ đào tạo, ông Đặng An Bình, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề kỹ thuật công nghệ nhìn nhận, Luật Thủ đô năm 2026 cho phép áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là một lợi thế rất lớn để Hà Nội thu hút các doanh nghiệp công nghệ, startup cũng như đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học.

Khi có một môi trường cho phép thử nghiệm, có cơ chế hỗ trợ và có cơ hội phát triển sản phẩm sau thử nghiệm, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn hơn trong đầu tư cho đổi mới sáng tạo.

“Về phía nhà trường, chúng tôi xác định đào tạo công nghệ không thể chỉ dừng ở lý thuyết. Nhà trường sẽ tiếp tục cập nhật chương trình đào tạo, tăng cường thực hành, đào tạo theo dự án và đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp.

Mục tiêu là để sinh viên được tiếp cận sớm với những bài toán thực tế, không chỉ đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động mà còn có khả năng sáng tạo, phát triển sản phẩm và hình thành những dự án khởi nghiệp công nghệ”, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề kỹ thuật công nghệ cho biết.

Theo Luật, HĐND thành phố Hà Nội quy định chính sách khuyến khích, hỗ trợ, tài trợ cho hoạt động thử nghiệm có kiểm soát; chính sách ưu tiên mua sắm, đầu tư từ ngân sách thành phố và hỗ trợ phát triển thị trường đối với dự án thử nghiệm có kiểm soát được đánh giá đạt hiệu quả.

UBND thành phố quyết định cho phép thử nghiệm và ban hành quy chế thử nghiệm đối với từng dự án thử nghiệm; quyết định việc tạm thời không áp dụng một số quy định pháp luật trong phạm vi giới hạn thử nghiệm đối với từng dự án thử nghiệm cụ thể đã có quy định của pháp luật nhưng không đủ cụ thể hoặc không còn phù hợp; điều chỉnh phạm vi thử nghiệm, tạm dừng, gia hạn, kết thúc thử nghiệm.

Luật Thủ đô năm 2026 cũng quy định rõ, việc thực hiện thử nghiệm có kiểm soát phải bảo đảm đáp ứng các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, lợi ích công cộng, bảo vệ quyền lợi của người tham gia thử nghiệm.

Có thể thấy, khi được triển khai đồng bộ, minh bạch và kiểm soát chặt chẽ, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát sẽ tạo động lực cho doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ, thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Những kết quả từ quá trình thử nghiệm sẽ cung cấp cơ sở thực tiễn để hoàn thiện chính sách, góp phần xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước, thúc đẩy phát triển bền vững.

Phương Thảo - Công Phương