Thống nhất quản lý, tăng cường tính chuyên nghiệp trong hoạt động của cơ quan đại diện

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Bổ sung phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đại diện

Trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện (CQĐD) nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, mục đích xây dựng Luật nhằm khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật hiện hành; sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm bảo đảm hiệu quả hoạt động của cơ quan đại diện đáp ứng các yêu cầu mới của tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Đồng thời, bảo đảm thực hiện thống nhất quản lý hoạt động đối ngoại, tăng cường tính chuyên nghiệp trong hoạt động của cơ quan đại diện, đáp ứng yêu cầu về chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền của Đảng và Nhà nước...

Đáng chú ý, dự thảo Luật bổ sung phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các CQĐD bao gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong Luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam phát triển và hoạt động tại quốc gia tiếp nhận, theo dõi và thúc đẩy việc thực hiện cam kết quốc tế.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung trình bày Tờ trình dự án Luật. Ảnh: Quang Khánh

Bổ sung nhiệm vụ của CQĐD trong việc dự báo để ứng phó với tình hình thực tế, các chính sách kinh tế thương mại và biện pháp mà phía nước ngoài có thể áp dụng đối với Nhà nước, doanh nghiệp Việt Nam; làm rõ hơn chức năng bảo hộ công dân và cơ chế ứng phó trong tình huống khẩn cấp để đảm bảo tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau” (thể hiện tại khoản 2 Điều 1 dự thảo Luật).

Sửa đổi, bổ sung quy định về các chức vụ ngoại giao đặc thù tại CQĐD để phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế: Tùy viên Quốc phòng, Phó Tùy viên Quốc phòng, Trợ lý Tùy viên Quốc phòng, và chức vụ ngoại giao đặc thù khác theo lĩnh vực chuyên ngành do Bộ trưởng Bộ Ngoại giao quyết định (thể hiện tại khoản 11 Điều 1 dự thảo Luật).

Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung quy định về tiêu chuẩn bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền theo hướng mở rộng đối tượng được bổ nhiệm, theo đó cần có thời gian giữ chức vụ Phó Vụ trưởng hoặc tương đương trở lên hoặc đã được phong hàm ngoại giao từ Tham tán trở lên; hoặc là chuyên gia trong lĩnh vực đối ngoại và hội nhập quốc tế được công nhận theo quy định của Chính phủ (thể hiện tại khoản 9 Điều 1 dự thảo Luật).

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

“Việc mở rộng đối tượng bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền sẽ góp phần tận dụng, khai thác tối đa nguồn nhân lực chất lượng cao về đối ngoại và hội nhập quốc tế, nhất là khi Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 250/2025/QH15 nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đội ngũ cán bộ, chuyên gia có trình độ cao, chuyên sâu phục vụ yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới”, Bộ trưởng khẳng định.

Để đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong công tác quản lý CQĐD, dự thảo Luật bổ sung thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao trong việc: quyết định việc kéo dài nhiệm kỳ công tác của Đại sứ đặc mệnh toàn quyền; chỉ đạo người đứng đầu cơ quan đại diện về nước trên cơ sở yêu cầu công tác đối ngoại hoặc quản lý; báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định việc triệu hồi, miễn nhiệm theo quy định nếu cần thiết; quyết định việc xác lập, điều chỉnh khu vực lãnh sự của cơ quan đại diện lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài; ban hành quy định về nguyên tắc giải quyết công tác lãnh sự, việc ký giấy tờ lãnh sự tại cơ quan đại diện (thể hiện tại khoản 13 Điều 1 dự thảo Luật).

Đồng thời, bổ sung, làm rõ thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao về tổ chức bộ máy và biên chế của CQĐD; quy định thẩm quyền của CQĐD trong việc ký kết văn bản hợp tác với đối tác nước ngoài trong phạm vi thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ để phục vụ triển khai công tác đối ngoại tại địa bàn (thể hiện tại điểm a khoản 11 Điều 1 dự thảo Luật). Tuy nhiên, văn bản hợp tác này không phải là thỏa thuận quốc tế theo quy định tại Luật Thỏa thuận quốc tế năm 2020.

Đánh giá kỹ việc mở rộng đối tượng bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền đối với "chuyên gia"

Báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Luật với các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đã được nêu trong Tờ trình của Chính phủ; dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật. Ảnh: Phạm Thắng

Các nội dung của dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về chủ động, tích cực hội nhập quốc tế trong tình hình mới; sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Về phục vụ phát triển đất nước, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của CQĐD tại dự thảo Luật.

Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị làm rõ nội hàm cụm từ “theo yêu cầu hội nhập quốc tế” tại khoản 1 và khoản 4, do cụm từ này còn định tính, chưa được xác định cụ thể về mặt hành vi pháp lý, dễ dẫn đến cách hiểu và áp dụng có thể không thống nhất trong thực tiễn.

Về tiêu chuẩn bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền, Ủy ban cơ bản tán thành việc mở rộng tiêu chuẩn bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền tại dự thảo Luật.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Tuy nhiên, đề nghị đánh giá kỹ tác động của việc mở rộng đối tượng đối với các “chuyên gia”, bảo đảm phù hợp với tính chất, yêu cầu của chức danh và thực tiễn hoạt động đối ngoại.

Về thẩm quyền quyết định kéo dài nhiệm kỳ Đại sứ, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nhất trí với giải trình của Chính phủ về việc phân cấp thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ cho Bộ trưởng Bộ Ngoại giao quyết định việc kéo dài nhiệm kỳ của Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Việt Nam ở nước ngoài.

Tuy nhiên, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định về thời gian kéo dài tối đa để bảo đảm chặt chẽ và tránh áp dụng tùy nghi trong thực tiễn; đồng thời sửa đổi, bổ sung khoản 6 Điều 32 theo hướng quy định Bộ trưởng Bộ Ngoại giao quyết định kéo dài nhiệm kỳ Đại sứ đặc mệnh toàn quyền trong điều kiện khẩn cấp và đồng thời phải báo cáo Chủ tịch nước, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ.

Thanh Hải