Thông điệp về lòng trắc ẩn và sự rộng lượng với người nhập cư

Thuyền chở người di cư từ châu Phi đang vượt Địa Trung Hải sang châu Âu

“Sự thừa nhận phẩm giá của mỗi con người”

Hôm 4-7, đúng Ngày Quốc khánh Mỹ, Giáo hoàng Leo XIV đã có chuyến thăm đến đảo Lampedusa tại miền Nam Italia, nằm trên bờ biển Địa Trung Hải. Trong bức thư được công bố ngay sau khi đến đảo, Giáo hoàng kêu gọi người dân Mỹ đón nhận người nhập cư với “lòng trắc ẩn và sự rộng lượng”. Trong thư, Giáo hoàng viết: “Qua mỗi thế hệ, những người đến đây để tìm kiếm tự do, cơ hội và một nơi để thuộc về đã góp phần định hình bản sắc của quốc gia. Đón nhận họ bằng lòng trắc ẩn và sự rộng lượng không chỉ là một hành động bác ái mà còn là sự thừa nhận phẩm giá vốn có của mỗi con người”.

Giáo hoàng cho rằng việc, bảo vệ sự sống con người đồng nghĩa với việc đón nhận, bảo vệ và hỗ trợ người nhập cư, đồng thời nhấn mạnh “những hy vọng, sự hy sinh và đóng góp” của người nhập cư đã trở thành một phần trong lịch sử của nước Mỹ. Theo Giáo hoàng, sự sống của mọi con người đều phải được bảo vệ, đặc biệt là những người yếu thế và những người bị đẩy ra bên lề xã hội. Giáo hoàng gọi quyền được sống “từ giây phút thụ thai cho đến khi qua đời cách tự nhiên” là một quyền căn bản.

Trước đó, hôm 3-7, trong bài phát biểu nhân được nhận Huân chương Tự do của Trung tâm Hiến pháp quốc gia ở Philadelphia, Mỹ, Giáo hoàng cũng ca ngợi truyền thống chào đón người nhập cư của nước Mỹ, nhắc lại rằng đất nước này từng mở rộng cánh cửa đón nhiều làn sóng người nhập cư, tạo điều kiện để họ và con cháu góp phần định hình tương lai của quốc gia, đồng thời kêu gọi nước Mỹ có thái độ ôn hòa và tôn trọng quan điểm của người khác. Giáo hoàng cho biết, mình cầu nguyện để “những lý tưởng cao đẹp đã được ghi khắc ngay từ khi Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ ra đời sẽ tiếp tục dẫn dắt sự phát triển thịnh vượng của quốc gia trong sự hiệp nhất, công lý và hòa bình”. Theo Giáo hoàng, nước Mỹ phải luôn trung thành với giấc mơ đã đem lại cho mình danh hiệu “Vùng đất của những con người tự do và quê hương của những người dũng cảm”.

Dòng người di cư đang trên đường đến biên giới Mỹ - Mexico

Là người Mỹ đầu tiên lãnh đạo Giáo hội Công giáo, Giáo hoàng khẳng định: “Là người con của đất nước vĩ đại này, được xây dựng do những con người can đảm - những người từng mơ ước về tự do và một cuộc sống tốt đẹp hơn cho chính mình cũng như cho con cháu mình”. Theo Giáo hoàng, nhờ thái độ cởi mở đối với người nhập cư, kể cả trong thời kỳ của hai cuộc chiến tranh thế giới, Mỹ đã trở thành biểu tượng của tự do.

Cũng trong chuyến thăm đến đảo Lampedusa, Giáo hoàng đã đến thăm một nghĩa trang trên đảo, nơi có khu vực chôn cất dành riêng cho người di cư. Gặp gỡ các giáo dân, Giáo hoàng kêu gọi mọi người cùng chung tay để thế giới hôm nay và ngày mai trở nên nhân văn hơn. Giáo hoàng cũng kêu gọi các nhà lãnh đạo châu Âu xây dựng những chính sách nhằm “đón nhận, bảo vệ, hỗ trợ và hòa nhập người di cư”, đồng thời “hỗ trợ các nước đang phát triển để không ai buộc phải rời bỏ quê hương”.

Bảo vệ quyền và khai thác tiềm năng của người di cư

Việc Giáo hoàng đến thăm đảo Lampedusa, điểm nóng của cuộc khủng hoảng di cư ở Địa Trung Hải và kêu gọi giúp đỡ những người di cư không phải là ngẫu nhiên. Di cư hiện đã trở thành một vấn đề toàn cầu, một xu thế không thể ngăn cản trong bối cảnh toàn cầu hóa. Ngoài những người di cư vì lý do kinh tế, tìm kiếm một cuộc sống tốt hơn, thì số lượng người tị nạn cũng đang gia tăng nhanh chóng do xung đột, biến đổi khí hậu và bất bình đẳng kinh tế.

Theo thống kê của Liên hợp quốc, có 280 triệu người di cư quốc tế trên toàn thế giới vào năm 2020, 300 triệu người vào năm 2023, trong đó khoảng 250 triệu người là “di cư kinh tế” và 50 triệu người tị nạn, buộc phải rời khỏi quê hương đi lánh nạn, chủ yếu do chiến tranh, xung đột sắc tộc hoặc bất ổn chính trị.
Mỹ - nền kinh tế lớn nhất thế giới là nước tiếp nhận số lượng người nhập cư lớn nhất, tiếp theo là nhóm các nước lớn ở châu Âu như: Đức, Anh, Pháp; nhóm các nước Canada và Australia, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arập thống nhất (UAE). Ở chiều ngược lại, Ấn Độ, quốc gia đông dân nhất thế giới, có số lượng người di cư lớn nhất; tiếp theo đó là các quốc gia đang trong tình trạng chiến tranh hoặc bất ổn chính trị như Ukraine, Venezuela, Syria…

Dù mang lại nguồn lực lao động và sự đa dạng văn hóa, làn sóng di cư ồ ạt cũng gây áp lực nặng nề lên an ninh biên giới và ổn định chính trị. Đảo Lampedusa nằm ở phía Nam Italia đã trở thành cửa ngõ chính vào châu Âu cho người di cư từ châu Phi nhờ vị trí địa lý gần Bắc Phi. Dòng người vượt biên bằng thuyền thường bùng phát vào các thời điểm thời tiết thuận lợi, có những đợt chỉ trong vài ngày có tới 11.000 người di cư đến đảo, gây áp lực trầm trọng lên hệ thống tiếp nhận và trung tâm đăng ký tại địa phương. Thêm vào đó, việc di cư tự do, thông qua những con đường phi pháp, khiến sự an toàn, thậm chí tính mạng của những người di cư, tị nạn bị đe dọa.

Theo thống kê, trong vòng 10 năm kể từ thảm kịch ngoài khơi Lampedusa năm 2013 làm 368 người di cư tử vong, đã có thêm 28.000 người chết trên biển Địa Trung Hải. Các tuyến đường di cư lớn, như: từ Bắc Phi sang châu Âu qua biển Địa Trung Hải, từ Pháp sang Anh qua eo biển Manche hay Darien Gap, khu rừng nối Panama và Colombia ở Trung Mỹ, đều ghi nhận số người di cư thiệt mạng liên tục tăng trong những năm qua.

Trong bối cảnh đó, các nước đều tìm cách kiểm soát chặt chẽ tình trạng di cư. Liên minh châu Âu (EU) đã bắt đầu triển khai Hiệp ước di cư và tị nạn. Theo đó, EU áp dụng các quy trình kiểm soát biên giới nghiêm ngặt hơn, thiết lập cơ chế chia sẻ trách nhiệm bắt buộc giữa các quốc gia thành viên, trong đó có hoạt động hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các nước chịu áp lực lớn. Cơ quan cảnh sát châu Âu (Europol) đã ra mắt Trung tâm châu Âu chống buôn lậu người di cư tại La Haye (Hà Lan) nhằm tăng cường chia sẻ thông tin và phối hợp hành động giữa các quốc gia thành viên.

Chính sách với người nhập cư của Mỹ còn cứng rắn hơn. Ngay sau khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đẩy mạnh loạt biện pháp chống người nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ. Ông cho rằng, người nhập cư đã mang đến “tội phạm, ma túy, đau khổ và cái chết” cho nước Mỹ. Cơ quan thực thi di trú và hải quan Mỹ (ICE) đặt mục tiêu bắt khoảng 100.000 người nhập cư trái phép mỗi tháng. Ngoài việc tăng tốc độ trục xuất, chính quyền của ông Donald Trump còn điều động binh lính đến một số thành phố lớn như: Los Angeles, Washington, D.C. và Portland, nhằm trấn áp tội phạm và nhập cư. Ông yêu cầu tăng cường các hoạt động thực thi pháp luật ở Massachusetts và Chicago, nhằm dẹp bỏ chính sách “thành phố trú ẩn” mà một số nơi đang áp dụng với người nhập cư.

Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đã phải kêu gọi các quốc gia thực hiện đầy đủ cam kết trong Thỏa thuận toàn cầu về di cư an toàn, có trật tự và quy tắc (GCSORM), được Liên hợp quốc thông qua tháng 12-2018. Thỏa thuận này cung cấp các giải pháp cụ thể để bảo vệ tính mạng, quyền lợi của người di cư, đồng thời xây dựng được khung pháp lý vững chắc để có thể huy động sự đóng góp hiệu quả của người di cư vào sự phát triển kinh tế-xã hội tại mỗi quốc gia và cộng đồng tiếp nhận.

HOÀNG SƠN