Thông điệp từ tuyên bố tự tin của một chỉ huy quân sự cấp cao của Iran

Tàu chở dầu di chuyển trên Biển Đỏ, gần kênh đào Suez, Ai Cập, ngày 11/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo trang The Guardian (Anh), ông Mohsen Rezaee, một chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), tuyên bố “kết cục của cuộc chiến hiện nằm trong tay chúng tôi”. Ông đồng thời kêu gọi Washington rút lực lượng khỏi Vịnh Ba Tư và bồi thường mọi thiệt hại do các cuộc tấn công gây ra.

Ba tuần trước, khó có thể hình dung các quan chức cấp cao tại Tehran lại phát đi thông điệp tự tin như vậy.

Cuộc xung đột bùng phát sau đòn tấn công bất ngờ của Israel khiến Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng. Sau đó, máy bay chiến đấu của Mỹ và Israel nhanh chóng chứng minh khả năng hoạt động gần như không bị cản trở trên bầu trời Iran, dựa vào nguồn tình báo dồi dào để tấn công hàng nghìn mục tiêu. Tổn thất đáng kể duy nhất chủ yếu đến từ các vụ bắn nhầm của lực lượng đồng minh.

Iran đáp trả bằng các loạt tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) nhằm vào Israel, song phần lớn bị hệ thống phòng không của nước này đánh chặn. Cho đến nay, các cuộc tấn công của Iran đã khiến 12 người tại Israel thiệt mạng. Con số này vẫn thấp hơn đáng kể so với thương vong trong cuộc xung đột ngắn ngủi giữa hai bên năm ngoái.

Các quốc gia Vùng Vịnh chịu tác động lớn hơn khi trở thành mục tiêu tấn công của Iran, dù họ vẫn bảo vệ được cư dân và cơ sở hạ tầng khỏi những thiệt hại mang tính tê liệt. Tuy nhiên, câu hỏi liệu kho dự trữ tên lửa đánh chặn quan trọng của các nước này có cạn kiệt hay không vẫn đang gây nhiều tranh luận. Đồng thời, hình ảnh khu vực này như những “ốc đảo của sự yên bình, xa hoa và thịnh vượng” cũng bị tổn hại đáng kể.

Mỹ và Israel tiếp tục chứng minh ưu thế quân sự vượt trội bằng các đợt không kích mới nhằm vào Iran gần như mỗi ngày. Tuy vậy, một số dấu hiệu cho thấy thế chủ động có thể đang dần tuột khỏi tay họ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần đưa ra các mốc thời gian khác nhau cho thời điểm kết thúc cuộc chiến, nhưng trong những ngày gần đây ông cho rằng xung đột chỉ có thể chấm dứt khi Iran buộc phải nhượng bộ. Nhiều nhà phân tích nhận định Washington có nguy cơ bị cuốn vào một cuộc chiến kéo dài hơn nhiều so với dự tính ban đầu.

Bước ngoặt quan trọng là việc Eo biển Hormuz bị phong tỏa. Tuyến hàng hải này vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt của thế giới. Tình trạng gián đoạn đã gây chấn động nền kinh tế toàn cầu, đẩy giá dầu tăng mạnh và khiến giá nhiên liệu tại các trạm xăng leo thang.

Tàu chở dầu cập cảng Naftoport ở Gdansk, Ba Lan. Ảnh: PAP/TTXVN

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Mỹ đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn cả trong nước lẫn quốc tế, nhằm nhanh chóng chấm dứt các hành động thù địch.

Tuy nhiên, ông Danny Orbach, Giáo sư lịch sử quân sự tại Đại học Hebrew ở Jerusalem, cho rằng Israel và Mỹ vẫn đang kiểm soát nhịp điệu của cuộc chiến.

“Việc nắm thế chủ động có nghĩa là bạn đang thiết lập chương trình nghị sự. Iran đang cạn kiệt bệ phóng tên lửa. Vì vậy, điều duy nhất Tehran có thể làm là leo thang xung đột và hy vọng rằng bằng cách nào đó nó sẽ dừng lại. Đó là lý do tại sao họ tấn công các quốc gia Vùng Vịnh và sau đó đóng cửa Eo biển Hormuz”.

Một số ý kiến cho rằng ông Trump có thể ra lệnh cho lực lượng thủy quân lục chiến Mỹ - đang trên đường tới Trung Đông - chiếm đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu mỏ chủ chốt của Iran, nhằm gây sức ép với Tehran. Tuy nhiên, lực lượng này phải ít nhất hai tuần nữa mới có thể tới nơi.

Tổng thống Mỹ cũng có thể ra lệnh phá hủy các cơ sở dầu mỏ tại Kharg, động thái có thể làm tê liệt nền kinh tế Iran trong nhiều năm. Cho đến nay, các cuộc tấn công tại đây mới chỉ nhằm vào mục tiêu quân sự - lựa chọn mà ông Trump hôm 14/3 nói được đưa ra “vì những cân nhắc mang tính nhân đạo”.

“Iran phụ thuộc vào quyết định của Mỹ về việc có phá hủy nền kinh tế của họ hay không. Nếu có bế tắc, đó cũng không phải là thế bế tắc cân bằng”, ông Orbach nhận định.

Tuy vậy, một số nhà phân tích khác không đồng tình. Ông Peter Neumann, Giáo sư nghiên cứu an ninh tại King’s College London, cho rằng Iran đã tận dụng tốt một thế trận vốn bất lợi.

“Trong vài ngày qua, Mỹ vẫn đang tìm cách phản ứng hiệu quả trước việc eo biển Hormuz bị phong tỏa - điều rõ ràng họ không lường trước. Theo tôi, hiện Iran mới là bên nắm thế chủ động”, ông nói.

Ông Trump đã kêu gọi các quốc gia khác điều tàu chiến tham gia chiến dịch do Mỹ dẫn đầu nhằm mở lại tuyến hàng hải này. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có nước nào chấp nhận, và nhiều chuyên gia cho rằng nỗ lực như vậy tiềm ẩn rủi ro lớn.

Việc bảo vệ hàng trăm tàu chở dầu sẽ đòi hỏi phải điều động nguồn lực quân sự khổng lồ, nhưng vẫn khó đảm bảo an toàn tuyệt đối cho hoạt động vận tải biển. Chỉ một tên lửa, một quả thủy lôi hay một xuồng nhỏ chở chất nổ của Iran cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Điều đó cho thấy quyết định mở lại eo biển có thể sẽ phải xuất phát từ Tehran. Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy ban lãnh đạo Iran sẵn sàng thực hiện các bước đi nhằm giảm bớt mối đe dọa đối với kinh tế toàn cầu, cũng như chưa có bằng chứng cho thấy kịch bản thay đổi chế độ, điều Israel và Mỹ từng kỳ vọng, sắp xảy ra.

Ông Neumann nhận định thêm: “Mặc dù đã đạt được thành công lớn trong việc phá hủy cơ sở hạ tầng quân sự và kinh tế của Iran, các đòn tấn công này vẫn chưa tạo ra hiệu ứng chính trị như mong muốn. Chính quyền Iran có vẻ suy yếu nhưng vẫn duy trì được sự ổn định”.

Khói lửa bốc lên từ tòa nhà bị trúng tên lửa của Iran tại Tel Aviv, Israel tối 14/6/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Các nhà bình luận Israel ngày 15/3 cho biết chính phủ nước này đang cố gắng hạ thấp kỳ vọng từng được đặt ra khi chiến sự mới bắt đầu.

Ông Yoav Limor, cây bút của tờ Israel Hayom, viết rằng các quan chức Israel hiện đánh giá khả năng thay đổi chế độ tại Iran thấp hơn trước. Ông cho rằng nguyên nhân là “sự kiểm soát chặt chẽ mà chính quyền vẫn duy trì đối với các lực lượng an ninh, cùng với biện pháp trấn áp mạnh tay khiến dư luận trong nước Iran lo ngại”.

Trong bối cảnh khủng hoảng khu vực ngày càng leo thang, các xung đột nhỏ hơn cũng có thể phát triển theo những hướng riêng. Các lực lượng dân quân thân Iran tại Iraq dường như vẫn chưa sẵn sàng dốc toàn lực bảo vệ Tehran, trong khi lực lượng Houthi tại Yemen cũng chưa chính thức tham chiến.

Tại Liban, Hezbollah khiến Israel bất ngờ khi tiến hành nhiều loạt tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm trả đũa cái chết của ông Khamenei. Từ đó đến nay, phong trào này vẫn tiếp tục phóng loạt đạn vào miền bắc Israel, cho thấy sức mạnh mà nhiều nhà phân tích trước đây chưa đánh giá đầy đủ.

Israel đáp trả bằng chiến dịch không kích quy mô lớn khiến hơn 800 người thiệt mạng và buộc khoảng 800.000 người phải rời bỏ nhà cửa.

Ông David Wood, chuyên gia về Liban tại tổ chức phi lợi nhuận International Crisis, cho rằng Hezbollah không nắm trong tay những “lá bài” như Iran.

Theo ông, Israel có mục tiêu rõ ràng và đầy tham vọng là loại bỏ Hezbollah như một mối đe dọa đối với an ninh quốc gia, dù cách thức thực hiện vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. Trong khi đó, Hezbollah chỉ có một mục tiêu duy nhất: tồn tại.

“Hezbollah có thể đã khiến ngay cả Israel bất ngờ ở giai đoạn đầu xung đột, nhưng khó có thể duy trì lợi thế đó trong dài hạn khi Israel sở hữu ưu thế quân sự vượt trội”, ông đánh giá.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc