Hoang mang với 'nước cờ cuối' của Tổng thống Mỹ Trump ở Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: Getty)

Tuy nhiên, việc Tổng thống Trump liên tục thay đổi cách giải thích về lý do ông phát động cuộc chiến khiến cả bạn bè lẫn đối thủ đều không thể dự đoán khi nào ông sẵn sàng dừng lại. Và kể cả khi nhà lãnh đạo Mỹ sẵn sàng dừng, Iran cũng thể hiện rất ít thiện chí hợp tác.

Ông Trump đã chuyển từ vấn đề khi nào có thể kết thúc chiến tranh sang kêu gọi các đồng minh châu Âu và vùng Vịnh hỗ trợ. Tuy nhiên, các đồng minh và đối tác tỏ ra miễn cưỡng.

Tình hình được thể hiện rõ trong cuộc điện đàm gần đây của ông Trump với các lãnh đạo G7, khi ông Trump liên tục bị châu Âu thúc ép phải làm rõ mục tiêu cuối cùng của chiến dịch quân sự, những người nắm được tình hình cho biết. Ông Trump cho biết ông không thể thảo luận mục tiêu chiến tranh trong cuộc gọi, nhưng nói với các lãnh đạo G7 rằng ông có nhiều mục tiêu trong đầu và muốn cuộc xung đột sớm kết thúc.

Thời gian trôi qua càng gây bối rối cho các đồng minh từng rất ủng hộ Mỹ.

Từ khi Tổng thống Trump nói với Fox News rằng chiến tranh sẽ kết thúc khi ông “cảm thấy điều đó trong xương mình”, các cuộc trao đổi với nhiều quan chức trong chính quyền cho thấy một bức tranh đầy kinh ngạc và khó hiểu.

Dường như không quốc gia nào sẵn sàng hưởng ứng lời kêu gọi của nhà lãnh đạo Mỹ về việc triển khai nguồn lực để khơi thông eo biển Hormuz, tuyến hàng hải nơi khoảng 20% lượng dầu toàn cầu và phần lớn khí tự nhiên hóa lỏng được vận chuyển qua. Trong khi đó, các kênh liên lạc không chính thức với Iran đang gia tăng khi nhiều nước, từ Ấn Độ đến Thổ Nhĩ Kỳ, tìm lối đi an toàn cho tàu của họ qua eo biển.

Ngay cả Nhật Bản, quốc gia hiếm khi tỏ ra không đoàn kết với Mỹ, cũng cho biết thông qua một quan chức cấp cao rằng nỗ lực hộ tống tàu qua eo biển Hormuz “đối mặt với những rào cản lớn”. Điều đó thực chất là lời từ chối lịch sự, và phản ánh tâm lý chung của nhiều quốc gia mà Mỹ đã không tham khảo ý kiến trước khi phát động cuộc chiến ngày 28/2.

Theo bài viết của báo Wall Street Journal, chính quyền Mỹ dự định sớm nhất trong tuần này sẽ thông báo rằng nhiều quốc gia đã đồng ý thành lập một liên minh để hộ tống tàu qua hành lang hàng hải này, nhưng vẫn chưa rõ liệu hoạt động của liên minh sẽ bắt đầu trong khi giao tranh đang diễn ra hay sau khi kết thúc.

Trong khi đó, lực lượng Iran vẫn bắn tên lửa và máy bay không người lái hằng ngày vào các mục tiêu khắp Trung Đông, bất chấp các cuộc tấn công dữ dội của Mỹ và Israel, và bất chấp tuyên bố chiến thắng của ông Trump.

Việc Iran kiểm soát tuyến vận tải tại eo biển Hormuz đã đẩy giá dầu lên hơn 100 USD/thùng, gây rung chuyển các nền kinh tế toàn cầu và đe dọa cơ hội của đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ. Thậm chí một cố vấn của ông Trump cũng công khai kêu gọi ông tuyên bố chiến thắng và chấm dứt chiến sự.

Một phụ nữ ngồi trên đống đổ nát sau khi nhà của bà ở thủ đô Tehran bị tấn công ngày 15/3. (Ảnh: Getty)

Cơ hội mong manh cho ngoại giao

Một số quan chức châu Âu cho rằng đợt leo thang mới nhất trong các hoạt động quân sự của Mỹ có thể là đỉnh điểm của chiến dịch, nhằm làm suy yếu những năng lực còn lại của Iran.

Dù đánh giá tuyên bố của ông Trump rằng Mỹ đã phá hủy hoàn toàn sức mạnh quân sự của Iran là phóng đại, giới chức châu Âu nhận định những điều đó có thể tạo nên nền tảng để Mỹ tuyên bố chiến dịch đã hoàn tất.

Bà Victoria Coates - cựu phó cố vấn an ninh quốc gia và hiện làm việc tại Quỹ Di sản, nhận định: “Có những động lực mạnh mẽ từ mọi phía để nhanh chóng kết thúc giai đoạn quân sự của nhiệm vụ”. Bà cho rằng ông Trump là người có “đòn bẩy quyết định để đặt ra các điều kiện cho bất kỳ cuộc đàm phán nào”.

Một quan chức cấp cao vùng Vịnh cho rằng cuối cùng chỉ có việc giá dầu tăng trong thời gian dài mới buộc ông Trump phải dừng chiến sự và tuyên bố chiến thắng, để lại cho đồng minh khu vực nhiệm vụ đối mặt với một Iran bị tổn thương và tức giận.

Cơ quan Năng lượng quốc tế cảnh báo cuộc chiến có thể gây ra sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu. Giá xăng tại Mỹ đã tăng mạnh - khoảng 65 cent/gallon kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Sự ủng hộ của công chúng đối với cuộc chiến cũng khá hạn chế, với các cuộc khảo sát gần đây cho thấy người Mỹ chia rẽ hoặc nghiêng về phản đối.

Ông Vali Nasr, một chuyên gia về Iran và giáo sư tại Trường Nghiên cứu quốc tế sau đại học Johns Hopkins, đánh giá: “Ông ấy hy vọng đây sẽ là một cuộc chiến rất nhanh. Nhưng giờ nó đã vượt khỏi tầm kiểm soát của ông ấy - dài hơn, lộn xộn hơn và phải trả giá”.

Cuộc chiến có thể khó kết thúc vì một lý do đơn giản: Mỹ và Iran đang đo lường chiến thắng theo những tiêu chuẩn rất khác nhau.

Dù Mỹ đạt nhiều thành công trong việc tấn công các mục tiêu quân sự của Iran, Tehran vẫn còn nhiều cách để đáp trả - từ tấn công thông qua lực lượng ủy nhiệm, nhắm vào tàu thuyền, đến gây gián đoạn dòng chảy năng lượng khu vực.

Iran không cần đánh bại Mỹ về quân sự để tuyên bố thành công, chỉ cần tồn tại sau cuộc chiến cũng có thể được coi là chiến thắng.

Các quan chức Iran nói rõ rằng họ không tìm kiếm một lệnh ngừng bắn nhanh chóng, mà coi cuộc xung đột là cơ hội để khôi phục khả năng răn đe đối với Mỹ và Israel và đảm bảo Iran không thể bị tấn công lần nữa.

Theo cựu Đại sứ Anh tại Iran Simon Gass, Tehran có thể tin rằng họ đã “vượt qua một lằn ranh đỏ” trong khả năng đẩy giá dầu thế giới tăng mạnh, chỉ bằng những phương tiện tương đối đơn giản.

Trong khi đó, những quốc gia như Oman, Ả-rập Xê-út và Thổ Nhĩ Kỳ đang tìm kiếm các kênh nhằm giảm căng thẳng và ổn định vận tải qua eo biển Hormuz, các chính phủ châu Âu cố gắng duy trì kênh liên lạc hậu trường với Iran qua trung gian.

Cho đến nay, những nỗ lực đó vẫn ở mức thăm dò. Các quan chức châu Âu cho biết, thông điệp ban đầu của Iran tập trung vào 2 yêu cầu: bồi thường thiệt hại chiến tranh và đảm bảo không bị tấn công trong tương lai - cả hai đều khó có khả năng được Nhà Trắng chấp nhận.

Trong khi đó, chiến trường vẫn có thể mở rộng. Israel đã mở rộng chiến dịch tại Li-băng, các lực lượng dân quân tại Iraq phát tín hiệu về một làn sóng tấn công mới nhằm vào lợi ích của Mỹ, khiến mọi cơ hội ngoại giao trở nên mong manh.

Việc chấm dứt chiến sự cũng có thể xảy ra mà không cần đàm phán, nếu ông Trump quyết định rằng ông đã đạt được mục tiêu, hoặc đã chịu đủ tổn thất.

Bình Giang