Thời kỳ thiết bị điện tử giá rẻ sắp kết thúc, vì thiếu chip nhớ?

Hàng tồn kho có thể bị "mổ" để tháo chip chứ không còn bán rẻ

Tình trạng khan hiếm nghiêm trọng đến mức nhiều ông lớn công nghệ đã phải cắt giảm dự báo xuất hàng cho năm nay, thậm chí buộc phải thực hiện những giải pháp "chắp vá" chưa từng có tiền lệ: tháo dỡ linh kiện từ hàng tồn kho cũ để lắp sang thiết bị mới. Kỷ nguyên AI rực rỡ đang vô tình đẩy thị trường PC, smartphone và đồ điện tử gia dụng vào một "mùa đông" khắc nghiệt.

Giải pháp đường cùng: "Mổ xác" hàng tồn kho

Có một thực tế chua xót đang diễn ra tại các nhà máy lắp ráp điện tử trên toàn cầu. Đối mặt với tình trạng đứt gãy nguồn cung chip nhớ trầm trọng, một số nhà sản xuất PC và thiết bị điện tử đã phải dùng đến biện pháp cực đoan: họ lục tìm trong các kho hàng, lôi ra những thiết bị cũ chưa bán được, tháo gỡ chip nhớ từ đó để tái sử dụng cho các dây chuyền sản xuất sản phẩm mới hoặc các dòng sản phẩm cấp thấp.

Nhiều giám đốc điều hành trong ngành thừa nhận rằng đây là giải pháp tình thế đầy rủi ro. Việc tháo gỡ chip nhớ từ các bảng mạch cũ (PCB) và hàn lại vào thiết bị mới không chỉ tốn kém thời gian mà còn đe dọa trực tiếp đến độ bền và tuổi thọ sản phẩm. "Cách tiếp cận này chủ yếu được áp dụng cho các thiết bị điện tử tiêu dùng giá rẻ, nơi yêu cầu về độ bền hoặc chất lượng bộ nhớ không quá khắt khe", một quản lý chuỗi cung ứng PC tiết lộ. "Họ nhận ra rằng việc tái sử dụng linh kiện từ hàng tồn kho là cách duy nhất để duy trì dây chuyền hoạt động và đảm bảo có hàng để bán trong bối cảnh các nhà cung cấp chip từ chối đơn đặt hàng mới".

Hành động "giật gấu vá vai" này phản ánh sự tuyệt vọng của các nhà sản xuất phần cứng truyền thống. Cuối năm ngoái, Nikkei Asia từng đưa tin về việc các hãng PC và điện tử đã cử những phái đoàn cấp cao đến trụ sở của các "titan" chip nhớ như SK Hynix và Samsung Electronics để cầu xin thêm nguồn cung. Tuy nhiên, những nỗ lực ngoại giao đó phần lớn đều công cốc. Cánh cửa của các nhà máy chip giờ đây chỉ rộng mở với những gã khổng lồ AI và các nhà cung cấp dịch vụ đám mây túi tiền không đáy – những người sẵn sàng trả mức giá "trên trời" để có được những con chip bộ nhớ băng thông cao (HBM) tiên tiến nhất.

"Lỗ đen" AI và sự ghẻ lạnh dành cho khách hàng cũ

Nguyên nhân sâu xa của cuộc khủng hoảng này nằm ở sự chuyển dịch trọng tâm sản xuất của "Big Three" ngành chip nhớ: Samsung, SK Hynix và Micron. Sự bùng nổ của các mô hình AI tạo sinh và nhu cầu điên cuồng đối với phần cứng AI (như GPU của Nvidia) đã tạo ra một "lỗ đen" hút sạch mọi nguồn lực sản xuất.

Chip HBM – loại bộ nhớ được tạo ra bằng cách xếp chồng nhiều chip lên nhau – đang là "vàng ròng" của ngành công nghiệp. Để đáp ứng cơn khát của Nvidia và các máy chủ AI, các nhà sản xuất chip đã dồn toàn lực, chuyển đổi dây chuyền để ưu tiên HBM và các loại bộ nhớ máy chủ cao cấp. Hệ quả tất yếu là năng lực sản xuất dành cho các loại chip nhớ đời cũ như DDR4 hay LPDDR4 (vốn được dùng phổ biến trong smartphone, PC tầm trung, TV và ô tô) bị cắt giảm không thương tiếc.

"Khi nhu cầu từ các nhà phát triển chip AI – như Nvidia và các đối thủ – lớn gấp nhiều lần so với phần còn lại của thế giới cộng lại, các nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu đơn giản là không còn năng lực để quan tâm đến các khách hàng thương hiệu nhỏ lẻ", một quản lý tại hãng chip nhớ chia sẻ thẳng thắn. Vị này còn nhấn mạnh một thực tế tàn khốc: "Điều này đặc biệt đúng với những khách hàng từng ép giá và cắt giảm đơn hàng tàn bạo trong vài năm trước khi thị trường ảm đạm. Đây là một thực tế phũ phàng, nhưng mối quan hệ với nhà cung cấp thực sự quan trọng khi khủng hoảng xảy ra". Nói cách khác, các hãng điện tử tiêu dùng đang phải trả giá cho sự "kèo trên" của mình trong quá khứ, khi giờ đây cán cân quyền lực đã hoàn toàn nghiêng về phía nhà sản xuất chip.

Cáo chung cho kỷ nguyên điện tử giá rẻ?

Ông P.S. Pua, CEO của Phison Electronics – nhà phát triển chip điều khiển bộ nhớ NAND flash hàng đầu thế giới – nhận định tình hình sẽ còn tồi tệ hơn đối với các nhà sản xuất thiết bị điện tử tiêu dùng trong năm 2026.

"Nhu cầu từ máy chủ và AI cực kỳ mạnh mẽ, và chúng tôi dự báo giá NAND flash sẽ tiếp tục tăng phi mã trong suốt năm 2026", ông Pua cảnh báo. Điều đáng lo ngại là khả năng chịu đựng của các nhà sản xuất thiết bị đầu cuối có giới hạn. "Nhiều hãng điện tử tiêu dùng có thể sẽ không thể hấp thụ nổi mức tăng giá này. Tivi sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng và các sản phẩm như đầu thu kỹ thuật số (set-top box) cũng sẽ chịu đòn đau. Tổng lượng xuất hàng chắc chắn sẽ giảm. Đơn giản là họ không đủ tiền để mua chip với mức giá mới".

Các thiết bị thuộc phân khúc bình dân và tầm trung như máy tính bảng giá rẻ, bộ định tuyến wifi (router), và xe hơi sẽ là những nạn nhân đầu tiên. Ngành công nghiệp ô tô, vốn yêu cầu quy trình kiểm định linh kiện khắt khe và dài hơi, cũng đang bị các hãng chip "bỏ rơi" vì không còn thời gian và năng lực để phục vụ các đơn hàng nhỏ lẻ, phức tạp.

Để đối phó, một số hãng PC đang phải thiết kế lại các mẫu máy tính giá rẻ với các khe cắm bộ nhớ mở rộng, cho phép người dùng tự nâng cấp sau này thay vì lắp sẵn dung lượng cao. Những hãng khác đã bắt đầu gửi tối hậu thư cho các đối tác phân phối và người mua hàng: Hãy chuẩn bị tinh thần cho việc tăng giá, vì kỷ nguyên linh kiện giá rẻ đã chính thức khép lại dưới cái bóng khổng lồ của AI.

Bùi Tú