Thỏa thuận dầu mỏ Mỹ - Venezuela: Vì sao chưa thể kéo giá xăng dầu giảm?

Khu phức hợp công nghiệp hóa dầu tại bang Anzoategui, Venezuela. Ảnh: THX/TTXVN phát

Dẫn thông tin từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), truyền thông Qatar cho hay Venezuela sở hữu trữ lượng dầu đã được chứng minh lớn nhất thế giới, ước tính khoảng 303 tỷ thùng, tương đương 17% tổng trữ lượng toàn cầu. Tuy nhiên, phần lớn dầu Venezuela là dầu thô nặng, hàm lượng lưu huỳnh cao, khiến chi phí khai thác và lọc dầu lớn.

Các nhà máy lọc dầu tại Bờ Vịnh Mỹ có khả năng xử lý loại dầu này. Dù vậy, giới phân tích cảnh báo thỏa thuận giữa Washington và Caracas khó có thể kéo giá dầu thô tại Mỹ xuống trong ngắn hạn.

Vậy thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Venezuela gồm những gì và liệu có thực sự giúp hạ giá nhiên liệu tại Mỹ cũng như trên thị trường thế giới?

Nội dung thoả thuận dầu mỏ mới

Tuần trước, Chính quyền Tổng thống Trump đã công bố thỏa thuận cho phép Mỹ kiểm soát hơn 65 tỷ thùng dầu trong tổng trữ lượng đã được chứng minh của Venezuela - tương đương hơn 1/5 lượng dầu đã được xác định của quốc gia Nam Mỹ.

Theo bản thông tin của Nhà Trắng, Mỹ sẽ thành lập một liên doanh tư nhân với North American Blue Energy Partners (NABEP), công ty thuộc sở hữu của tỷ phú Venezuela Alejandro Betancourt.

NABEP hiện là nhà khai thác dầu lớn thứ hai tại Venezuela, chỉ sau tập đoàn dầu khí Mỹ Chevron, vốn cũng được dự kiến mở rộng hoạt động tại quốc gia này.

Theo thỏa thuận, Văn phòng Vốn Chiến lược thuộc Lầu Năm Góc sẽ nắm 35% cổ phần tại NABEP. Nhà Trắng cho biết liên doanh sẽ có sự tham gia của “các kiểm toán viên, luật sư và cố vấn uy tín của Mỹ”.

Washington tuyên bố hàng triệu thùng dầu mới của Venezuela sẽ được đưa tới các nhà máy lọc dầu Mỹ, khai thác bằng giàn khoan và cơ sở hạ tầng của Mỹ. Hoạt động này được kỳ vọng tạo ra hàng tỷ USD đầu tư vào Mỹ và hàng nghìn việc làm trong nước. Mỹ cũng được đảm bảo quyền mua 20% sản lượng với giá thành.

Liên doanh với NABEP có công suất khoảng 200.000 thùng dầu thô/ngày, qua đó bổ sung nguồn cung cho thị trường Mỹ trong bối cảnh việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đã đẩy giá dầu toàn cầu, trong đó có giá dầu Mỹ, tăng mạnh.

Quyền Tổng thống Venezuela, bà Delcy Rodriguez, đã hoan nghênh thỏa thuận, vốn được kỳ vọng mang lại nguồn thu rất cần thiết cho ngân sách quốc gia.

Việc thành lập liên doanh này cũng giúp NABEP thuận lợi hơn trong hoạt động tại Venezuela, quốc gia vẫn đang chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Mỹ đã tăng mạnh nhập khẩu dầu Venezuela kể từ khi Tổng thống Nicolas Maduro bị bắt giữ trong một chiến dịch quân sự của Mỹ hồi tháng 1 năm nay. Ông Maduro đã bị đưa sang Mỹ để xét xử với các cáo buộc liên quan đến vũ khí và ma túy, trong khi Phó Tổng thống Rodriguez tiếp quản vai trò lãnh đạo lâm thời.

Kể từ đó, bà Rodriguez đã tạo điều kiện để Mỹ tiếp cận ngành dầu mỏ Venezuela, đổi lại Washington cũng dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt cá nhân đối với bà.

Thứ trưởng Năng lượng Mỹ Kyle Haustveit cho biết trong tháng 8 rằng hơn 500.000 thùng dầu/ngày đang được vận chuyển từ Venezuela sang Mỹ, tương đương khoảng 40% sản lượng của Venezuela, hiện ở mức 1,25 triệu thùng/ngày.

Giá dầu Mỹ có giảm sau thỏa thuận?

Một nhà máy lọc dầu ở Linden, New Jersey, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN phát

Không. Theo các chuyên gia, giá dầu thô Mỹ thậm chí còn tăng kể từ khi Tổng thống Trump công bố thỏa thuận mới.

Ông Johannes Rauball, chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao tại Kpler, cơ quan cung cấp dữ liệu và thông tin về thương mại toàn cầu, cho biết trước khi Washington đạt thỏa thuận với Caracas, dầu West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ được giao dịch quanh 83-86 USD/thùng, trong khi dầu Brent - giá tham chiếu của thị trường dầu mỏ toàn cầu - dao động ở mức 85-88 USD/thùng.

“Sau đó, giá còn tăng cao hơn, với WTI vượt 90 USD/thùng và Brent vượt 95 USD/thùng”, ông Rauball nói, đồng thời cho rằng nguyên nhân chủ yếu là rủi ro địa chính trị gia tăng và nguồn cung Trung Đông gián đoạn nghiêm trọng quanh eo biển Hormuz.

Trong phiên giao dịch sáng 2/9, lúc 6 giờ GMT, giá dầu WTI giao kỳ hạn tăng 61 cent, tương đương 0,7%, lên 90,83 USD/thùng.

Vì sao giá dầu và nhiên liệu Mỹ chưa hạ?

Theo ông Rauball, thỏa thuận Mỹ - Venezuela có thể cải thiện nguồn cung và củng cố tâm lý thị trường về dài hạn, nhưng khó tác động đáng kể đến giá trong ngắn hạn.

Trở ngại nằm ngay ở Venezuela. Hệ thống khai thác và cơ sở hạ tầng dầu khí của nước này đã xuống cấp nghiêm trọng, khiến việc đưa trữ lượng khổng lồ dưới lòng đất thành sản lượng thực tế không thể diễn ra trong ngày một ngày hai.

Ông Rauball cho rằng có thể phải mất nhiều năm để thỏa thuận tạo ra mức tăng sản lượng đáng kể, do Venezuela thiếu hụt nghiêm trọng cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống thu gom và đường ống dẫn dầu xuống cấp, lưới điện không đáp ứng đủ nhu cầu và các cơ sở nâng cấp dầu thô chuyên dụng.

Đối với giá nhiên liệu tại Mỹ, vấn đề còn nằm ở công suất lọc dầu. Các nhà máy lọc dầu Mỹ hiện đã vận hành gần tối đa công suất để đáp ứng cả nhu cầu trong nước lẫn quốc tế, khiến dư địa tăng thêm sản lượng rất hạn chế.

Nguồn dầu thô nặng từ Venezuela đúng là phù hợp với nhu cầu nguyên liệu của các nhà máy lọc dầu tại Bờ Vịnh Mỹ. Tuy nhiên, ông Rauball cho rằng điều đó chưa thể nhanh chóng chuyển thành mức giảm giá tại các trạm xăng, bởi công suất lọc dầu đang bị giới hạn và những trục trặc trong vận hành vẫn tiếp diễn.

Bà Tracy Shuchart, chuyên gia kinh tế cấp cao tại nền tảng giao dịch hợp đồng tương lai NinjaTrader, cũng bác bỏ kỳ vọng rằng thỏa thuận sẽ lập tức đưa một lượng lớn dầu giá rẻ ra thị trường.

Trong bài đăng trên mạng xã hội X ngày 29/8, bà cho biết Venezuela hiện khai thác khoảng 1,2 triệu thùng dầu/ngày, tăng từ mức chưa đầy 1 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, phần lớn mức tăng đến từ việc Chevron khôi phục và đẩy mạnh khai thác tại các giếng dầu hiện hữu sau khi lệnh trừng phạt được dỡ bỏ, chứ không phải nhờ các hoạt động khoan mới.

Theo bà Shuchart, “những thùng dầu dễ khai thác” đã được đưa trở lại thị trường. Trong khi đó, con số 303 tỷ thùng chỉ phản ánh trữ lượng, tức lượng dầu nằm dưới lòng đất; để biến khối tài sản đó thành sản lượng, có thể phải mất hàng chục năm.

Tác động của thỏa thuận tới giá dầu thế giới

Tàu chở dầu neo tại hồ Maracaibo, bang Zulia, Venezuela. Ảnh: THX/TTXVN phát

Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiếm hơn 20% lượng dầu và khí đốt tự nhiên được vận chuyển trên toàn cầu trong thời bình - đã làm đảo lộn thị trường năng lượng thế giới.

Ngay sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa hồi đầu tháng 3, giá dầu Brent đã vượt 100 USD/thùng, trong khi trước xung đột chỉ khoảng 66 USD/thùng.

Trong phiên giao dịch ngày 2/9, giá dầu Brent tăng 1,03 USD, tương đương 1,1%, lên 95,68 USD/thùng.

Theo ông Rauball, tác động trước mắt của thỏa thuận dầu mỏ Mỹ - Venezuela đối với giá dầu thế giới vẫn ở mức “trung tính”, bởi thị trường hiện tập trung vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong ngắn hạn do căng thẳng địa chính trị, chủ yếu bắt nguồn từ việc eo biển Hormuz bị phong tỏa.

Tuy nhiên, nếu Venezuela thành công trong việc nâng sản lượng, nguồn dầu thô bổ sung sẽ dần chảy vào thị trường toàn cầu. Về lâu dài, nguồn cung tăng thêm có thể tạo sức ép kéo giá dầu thế giới xuống.

Dẫu vậy, lượng dầu Venezuela khó có thể bù đắp phần thiếu hụt từ các nước sản xuất dầu vùng Vịnh vốn được vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Ông Frederic Schneider, chuyên gia cao cấp không thường trú tại Hội đồng Các vấn đề Toàn cầu Trung Đông, cho biết chiến dịch quân sự Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã khiến ít nhất 10 triệu thùng dầu/ngày bị loại khỏi nguồn cung vận chuyển qua eo biển Hormuz.

“Venezuela không thể thay thế lượng dầu đó”, ông Schneider nói, một phần vì dầu Venezuela thuộc loại khác: dầu thô nặng, hàm lượng lưu huỳnh cao. Loại dầu này chủ yếu cạnh tranh với các nguồn dầu nặng khác, phần lớn từ Canada và một phần từ Mexico, thay vì thay thế trực tiếp dầu nhẹ hơn của các nước vùng Vịnh.

Ông Hamad Hussain, chuyên gia kinh tế về khí hậu và hàng hóa tại Capital Economics (Anh), cho rằng để phát triển các mỏ dầu Venezuela cần nguồn vốn rất lớn và thời gian dài trước khi có thể tạo thêm sản lượng để đưa ra thị trường thế giới.

Ngay cả về dài hạn, bất ổn chính trị và chi phí đầu tư cao có thể khiến các nhà đầu tư thận trọng với những dự án dầu khí tại Venezuela. Điều này có thể kìm hãm tốc độ tăng sản lượng và hạn chế sức ép giảm giá dầu trong những năm tới.

Một trở ngại khác là không nhiều quốc gia có các nhà máy lọc dầu đủ khả năng xử lý loại dầu cực nặng của Venezuela. Những nước chủ yếu có năng lực này là Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ.

Theo ông Hussain, các nhà máy lọc dầu châu Âu chủ yếu được thiết kế để xử lý dầu thô nhẹ, vì vậy nhu cầu nhập khẩu dầu Venezuela tại khu vực này sẽ không lớn.

Đặc tính dầu thô nặng của Venezuela thậm chí có thể trở thành trở ngại đối với mục tiêu của Tổng thống Trump là bổ sung dầu Venezuela vào Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) của Mỹ. Lý do là việc lưu trữ loại dầu này trong các hang ngầm của SPR có thể gây hư hại cho hệ thống kho chứa.

Vì vậy, diễn biến giá dầu thế giới vẫn sẽ phụ thuộc rất lớn vào cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran, cũng như khả năng khơi thông eo biển Hormuz.

Ai mới là bên hưởng lợi lớn nhất?

Khu phức hợp công nghiệp hóa dầu tại bang Anzoategui, Venezuela. Ảnh: THX/TTXVN phát

Các công ty dầu khí Mỹ nhiều khả năng sẽ nằm trong nhóm hưởng lợi lớn nhất từ thỏa thuận.

Sau khi thỏa thuận được công bố cuối ngày 28/8, cổ phiếu Chevron - hiện là tập đoàn dầu khí lớn duy nhất của Mỹ đang hoạt động tại Venezuela - tăng 2,2%, lên 206,20 USD/cổ phiếu trên chỉ số Dow Jones.

Ngày 1/9, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết một số công ty dầu khí Mỹ và nước ngoài dự kiến ký các thỏa thuận tại Caracas trong tuần này, qua đó góp phần tăng sản lượng dầu Venezuela. Danh sách được dự kiến gồm Chevron, Eni của Italy, ONGC của Ấn Độ, GeoPark của Colombia và GE Vernova của Mỹ.

Sản lượng dầu Venezuela từng vượt 3 triệu thùng/ngày vào cuối những năm 1990, nhưng sau đó lao dốc do thiếu đầu tư và các lệnh trừng phạt của Mỹ. Trong những tháng gần đây, sản lượng chỉ còn khoảng 1,1-1,2 triệu thùng/ngày và đã tăng nhẹ kể từ khi Tổng thống Maduro bị lực lượng Mỹ bắt giữ hồi tháng 1.

Bộ trưởng Wright cho rằng giá xăng tại Mỹ sẽ giảm khi các công ty dầu khí nước này tăng đầu tư vào Venezuela.

Theo ông, các khoản đầu tư từ những thỏa thuận mới sẽ giúp sản lượng dầu có thể khai thác tăng mạnh, qua đó tạo sức ép kéo giá dầu xuống. Tuy nhiên, ông thừa nhận “nút thắt lớn nhất” đối với giá xăng và dầu diesel hiện nay là công suất lọc dầu, đồng thời không đưa ra chi tiết về cách Mỹ sẽ tháo gỡ điểm nghẽn này.

Trong khi đó, ông Schneider không cho rằng các công ty dầu khí sẽ đổ xô đầu tư vào Venezuela.

“Vấn đề cốt lõi hơn nằm ở nhu cầu dầu mỏ. Cú sốc giá trong giai đoạn đầu của cuộc chiến đã làm suy giảm nhu cầu, gây sức ép lên giá dầu WTI”, ông nói.

Trong bối cảnh triển vọng nhu cầu còn nhiều bất định, trong khi nguồn dầu từ các nước vùng Vịnh có thể trở lại thị trường vào một thời điểm nào đó, các doanh nghiệp sẽ khó chấp nhận rót tới 100 tỷ USD vào một quốc gia đầy rủi ro như Venezuela.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc