Thiếu nguồn lực công, TPHCM 'đặt hàng' doanh nghiệp giải bài toán đô thị thông minh

Khách tham quan một giải pháp - mô hình đô thị thông minh của doanh nghiệp tại Smart City Asia 2026. Ảnh: LH

Trao đổi báo chí bên lề Diễn đàn và Triển lãm Quốc tế Đô thị Thông minh Châu Á 2026 (Smart City Asia 2026) khai mạc ngày 6-5, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường, cho biết thành phố đã chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang triển khai đồng bộ các nhiệm vụ về đô thị thông minh, với dữ liệu và công nghệ số là trục xuyên suốt. Theo lãnh đạo thành phố, định hướng này không chỉ phục vụ quản lý mà còn góp phần hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Trong quí 1-2026, GRDP TPHCM tăng 8,27%, mức cao nhất cùng kỳ trong 5 năm. Theo lãnh đạo thành phố, kết quả này phản ánh rõ vai trò ngày càng lớn của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong vận hành nền kinh tế đô thị.

Áp lực đặt ra không nhỏ khi TPHCM đang vận hành một đô thị quy mô lớn, với dân số đông và nhu cầu quản trị ngày càng phức tạp sau quá trình sắp xếp lại đơn vị hành chính. Nhu cầu điều hành theo thời gian thực, xử lý dữ liệu lớn và cung cấp dịch vụ công hiệu quả đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn.

Trong bối cảnh đó, thành phố đang điều chỉnh cách tiếp cận: từ "mua giải pháp" sang "đặt hàng bài toán". Theo đó, chính quyền xác định các vấn đề thực tiễn của đô thị, từ giao thông, y tế, giáo dục đến an sinh xã hội, để doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học cùng tham gia giải quyết. Cách làm này được kỳ vọng vừa chia sẻ gánh nặng đầu tư, vừa tạo thị trường cho các sản phẩm công nghệ.

Ông Cường thừa nhận ngân sách nhà nước không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu đầu tư cho đô thị thông minh. "Quản trị một đô thị quy mô lớn như TPHCM không thể chỉ dựa vào ngân sách, mà cần huy động tổng lực các nguồn lực xã hội", ông Cường nhấn mạnh.

TPHCM sẽ chủ động "đặt hàng" các bài toán cụ thể từ thực tiễn quản lý đô thị, qua đó thu hút sự tham gia của doanh nghiệp, các viện nghiên cứu và trường đại học. Mô hình hợp tác "ba nhà" gồm Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ giúp giải quyết các thách thức về công nghệ, dữ liệu và vận hành.

Cùng với đó, thành phố sẽ nghiên cứu các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm khuyến khích khu vực tư nhân tham gia cung cấp giải pháp, công nghệ và nguồn lực cho quá trình xây dựng đô thị thông minh.

"Với sự chung tay của doanh nghiệp, nhà khoa học và toàn bộ hệ thống chính trị, TPHCM có thể triển khai hiệu quả mục tiêu xây dựng đô thị thông minh, qua đó nâng cao năng lực quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp”, ông Cường nhấn mạnh.

Hiện TPHCM đang xây dựng đề án phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2050. Trong đó, một trong những trụ cột quan trọng là phát triển hệ thống dữ liệu dân cư và dữ liệu chuyên ngành, theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống và liên thông", đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại theo định hướng của Chính phủ. Các trung tâm điều hành thông minh (IOC) được định hướng hỗ trợ giám sát và ra quyết định theo thời gian thực.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp rút ngắn thủ tục, tăng minh bạch và khả năng dự báo chính sách cho doanh nghiệp. Thành phố đồng thời nghiên cứu cơ chế sandbox và hợp tác công - tư để thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư hạ tầng số và cung cấp giải pháp.

Về dài hạn, TPHCM hướng tới mô hình đô thị thông minh lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, trong đó dữ liệu và công nghệ là nền tảng nâng chất dịch vụ công và môi trường kinh doanh.

L. Hoàng