Thị trường kim cương mất thanh khoản, người mua loay hoay tìm nơi bán lại

Cửa hàng kinh doanh vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) trên đường Nguyễn Thị Minh Khai, TP Hồ Chí Minh vẫn hoạt động bình thường vào sáng 23/7.

Người dân đổ xô đi bán, nhiều cửa hàng đóng cửa

Sáng 23/7, thị trường kim cương tại TP Hồ Chí Minh tiếp tục "nóng" sau những thông tin liên quan đến các đường dây buôn lậu kim cương vừa bị phát hiện. Nhiều người mang kim cương, trang sức gắn kim cương đến cửa hàng để tìm hiểu chính sách thu đổi, kiểm định lại sản phẩm hoặc bán nhằm thu hồi vốn.

Tuy nhiên, việc bán lại không thuận lợi như những cam kết được giới thiệu tại thời điểm mua. Nhiều cửa hàng kim cương, đá quý trên các tuyến đường Lê Thánh Tôn, Võ Văn Tần, An Dương Vương và Trần Hưng Đạo vẫn đóng cửa hoặc thông báo tạm dừng hoạt động. Một số nơi ngừng thu đổi để kiểm kê, bảo trì hoặc giải quyết công việc nội bộ nhưng không nêu rõ thời điểm mở cửa trở lại.

Người mua kim cương đến các cửa hàng để bán lại nhưng đa số các cửa hàng kinh doanh đã đóng cửa.

Diễn biến này xuất hiện sau khi cơ quan điều tra mở rộng chuyên án buôn lậu kim cương xuyên quốc gia. Theo Công an tỉnh Thanh Hóa, kết quả điều tra ban đầu xác định trong giai đoạn 2022 - 2024, đường dây đã đưa hơn 3.400 viên kim cương nhập lậu với tổng trị giá ước tính trên 500 tỷ đồng vào hệ thống bán lẻ của Công ty TNHH MTV Vàng bạc đá quý Sài Gòn để tiêu thụ.

Cơ quan điều tra đã khởi tố thêm bốn bị can và thu giữ 354 viên kim cương trị giá khoảng 68,8 tỷ đồng. Đây mới là kết quả điều tra ban đầu và vụ án đang tiếp tục được làm rõ.

Trước đó, vụ án liên quan đến nguyên Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ cũng khiến thị trường xôn xao. Người này bị cáo buộc tham gia xử lý hàng chục nghìn viên kim cương nhập lậu, trong đó có hành vi mài, xóa mã GIA cũ, khắc mã mới và thực hiện quy trình kiểm định để đưa sản phẩm ra thị trường.

Hai vụ việc trên không đồng nghĩa toàn bộ kim cương được bán qua các hệ thống đều là kim cương giả. Vấn đề đang được đặt ra là tính hợp pháp của nguồn hàng, sự chính xác của mã định danh, chứng thư đi kèm và mức độ độc lập trong quy trình kiểm định. Tuy nhiên, tâm lý lo ngại lan rộng đã khiến nhu cầu bán lại tăng đột biến, gây áp lực thanh khoản cho nhiều doanh nghiệp.

Một cửa hàng kim cương trên đường Trần Hưng Đạo, phường An Đông, TP Hồ Chí Minh đã đóng cửa.

Chị Mai Thị Hồng, ngụ phường Sài Gòn (TP Hồ Chí Minh) cho biết, từng mua một chiếc nhẫn kim cương kích thước 6,3 ly với giá khoảng 250 triệu đồng tại cửa hàng trên đường Lê Thánh Tôn. Khi mang sản phẩm đến bán lại, chị được thông báo phải chờ ba tháng mới giải quyết, trong khi trước đó cửa hàng giới thiệu chính sách thu mua thuận lợi hơn.

Sau khi chị không đồng ý, cửa hàng hẹn quay lại sau 10 ngày. Tuy nhiên, đến ngày hẹn, cửa hàng đóng cửa với lý do kiểm kê rồi tiếp tục thông báo tạm ngừng hoạt động, chưa xác định ngày mở lại. “Tôi mua tại cửa hàng vì tin vào cam kết thu đổi. Khi cần bán thì cửa hàng liên tục hẹn, sau đó đóng cửa nên tôi rất lo. Nếu mang sang nơi khác, họ trả giá thấp hoặc yêu cầu kiểm định lại, trong khi mình không biết phải dựa vào đâu để bảo vệ quyền lợi”, chị Mai Thị Hồng cho biết.

Chị Nguyễn Thị Hương cũng rơi vào tình cảnh tương tự khi mua kim cương tại nhiều cửa hàng nhưng hiện các điểm bán này đều đóng cửa. Chị Hương cho biết đã mua một chiếc lắc tay kim cương giá khoảng 450 triệu đồng và một vòng cổ khoảng 1 tỷ đồng tại cửa hàng ở phường Bến Thành. Khi chị đề nghị bán lại, cửa hàng đưa ra mức giá giảm từ 30% đến 60% so với thời điểm mua. Do mức lỗ quá lớn nên chị chưa đồng ý bán, sau đó cửa hàng bất ngờ đóng cửa và thông báo sửa chữa, bảo trì.

“Kim cương được giới thiệu là tài sản có giá trị và có thể thu đổi, nhưng khi thị trường biến động thì người mua gần như không chủ động được. Tôi mong cơ quan chức năng sớm công bố cách xác định nguồn gốc sản phẩm và có cơ chế buộc doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết”, chị Nguyễn Thị Hương nói.

Ông Phan Quốc Công, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) trả lời báo chí về việc thu mua, thanh toán vàng và kim cương.

Trước lượng khách bán lại tăng nhanh, Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) đã điều chỉnh phương án kiểm định và thanh toán. Ông Phan Quốc Công, Tổng Giám đốc PNJ, cho biết doanh nghiệp áp dụng hạn mức thanh toán tối đa mỗi ngày theo năng lực thực tế đối với các giao dịch mua lại trên toàn quốc, thay vì chi trả toàn bộ trong ngày như trước. Đây là giải pháp quản trị thanh khoản tạm thời trong giai đoạn thị trường biến động bất thường.

PNJ khẳng định vẫn tiếp nhận các sản phẩm đủ điều kiện, nhưng việc thanh toán được thực hiện sau khi hoàn tất kiểm định, xác nhận giá trị và bố trí nguồn tiền phù hợp. Doanh nghiệp sẽ xem xét điều chỉnh khi thị trường ổn định trở lại.

Cần kiểm định độc lập và có cơ chế truy xuất nguồn gốc

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, Trưởng phòng Quản lý gia sản, Công ty CP Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản FIDT, rủi ro lớn nhất của thị trường kim cương hiện nay đến từ khoảng trống pháp lý và sự thiếu minh bạch thông tin. Khác với vàng, kim cương chưa có thị trường giao dịch thứ cấp công khai, giá mua lại chủ yếu phụ thuộc vào chính sách của từng doanh nghiệp. Người mua có thể dễ dàng sở hữu sản phẩm nhưng khi cần bán lại phải phụ thuộc vào đơn vị bán ra, trong khi mức khấu trừ, thời gian kiểm định và thời hạn thanh toán có thể thay đổi.

Mặt hàng trang sức kim cương được bày bán tại Công ty vàng bạc đá quý Phú Nhuận.

Hiện nay, hoạt động kiểm định kim cương cũng chưa có cơ chế bảo đảm đầy đủ tính độc lập giữa doanh nghiệp bán lẻ và đơn vị kiểm định. Khi doanh nghiệp nắm ưu thế về thông tin, còn khách hàng không thể tự đánh giá bằng mắt thường, phần lớn rủi ro sẽ dồn về phía người mua. Để hạn chế rủi ro, cần xây dựng bộ tiêu chuẩn quản lý thống nhất, tăng tính độc lập của tổ chức kiểm định và công khai chính sách thu đổi.

Người mua cũng phải xem kim cương là tài sản có thanh khoản hạn chế, không nên chỉ dựa vào lời giới thiệu “giữ giá” hoặc “dễ bán lại” để quyết định giao dịch.

Luật sư Ngô Quí Linh, Giám đốc Công ty Luật Mai Đăng Khang, nhận định vấn đề hiện nay không nằm riêng ở một cá nhân hay doanh nghiệp mà là khoảng trống mang tính hệ thống trong quản lý thông tin, kiểm định và truy xuất nguồn gốc. Giấy kiểm định kỹ thuật chủ yếu xác nhận trọng lượng, màu sắc, độ tinh khiết, giác cắt và mã số của viên kim cương tại thời điểm kiểm định. Giấy này không đương nhiên chứng minh sản phẩm được nhập khẩu hợp pháp, đã hoàn thành nghĩa vụ thuế hoặc không liên quan đến một đường dây buôn lậu.

Theo luật sư Ngô Quí Linh, Việt Nam cần hình thành cơ sở dữ liệu liên thông giữa hải quan, thuế, quản lý thị trường, tổ chức kiểm định và doanh nghiệp bán lẻ. Mỗi viên kim cương có giá trị cao cần được truy xuất từ chứng từ nhập khẩu, đơn vị kiểm định, mã định danh đến các lần giao dịch và thu đổi.

Đối với người mua, luật sư khuyến nghị không nên bán tháo theo tâm lý đám đông. Việc cần làm trước tiên là giữ đầy đủ hóa đơn, chứng thư kiểm định, phiếu bảo hành, chính sách mua lại, chứng từ thanh toán, tin nhắn tư vấn và tài liệu thể hiện cam kết của bên bán.

Luật sư Ngô Quí Linh, Giám đốc Công ty Luật Mai Đăng Khang trả lời phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc sáng ngày 23/7.

Nếu nghi ngờ sản phẩm, khách hàng nên kiểm định lại tại một tổ chức độc lập, sau đó gửi yêu cầu bằng văn bản đến doanh nghiệp. Trường hợp doanh nghiệp đóng cửa, không hợp tác hoặc có dấu hiệu cung cấp hàng sai nguồn gốc, người mua có thể phản ánh đến cơ quan bảo vệ người tiêu dùng, Sở Công Thương, lực lượng quản lý thị trường hoặc cơ quan điều tra.

Luật sư cũng lưu ý khó khăn tài chính thông thường không phải sự kiện bất khả kháng. Nếu chính sách thu đổi, mua lại được công bố hoặc ghi nhận trong chứng từ và trở thành một phần của thỏa thuận, doanh nghiệp không thể tự động phủ nhận nghĩa vụ chỉ vì thị trường biến động. Theo Điều 351 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ phải chịu trách nhiệm dân sự.

Trong khi đó, ông Đặng Tuấn Kiệt, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Jemmia Diamond cho biết, kim cương là sản phẩm có giá trị cao, tính chuyên môn sâu và người tiêu dùng khó tự đánh giá. Vì vậy, thị trường minh bạch phụ thuộc vào sự chính trực của doanh nghiệp, hoạt động giám sát của cơ quan quản lý và vai trò của các tổ chức kiểm định độc lập.

Theo đó, các doanh nghiệp cần tăng cường truy xuất nguồn gốc, sử dụng chứng thư từ tổ chức quốc tế có uy tín, chuẩn hóa quy trình kiểm tra tại điểm bán và cho khách hàng trực tiếp chứng kiến việc đối chiếu mã số, thông số bằng thiết bị phù hợp. Doanh nghiệp cũng phải công bố rõ nguồn hàng, chính sách thu đổi và trách nhiệm giải quyết khi sản phẩm không trùng khớp với chứng thư.

Ông Tuấn Kiệt cũng cho rằng, vấn đề không nằm ở tiêu chuẩn của những tổ chức kiểm định quốc tế như GIA, mà nằm ở việc doanh nghiệp có bán đúng viên kim cương tương ứng với chứng thư hay không; quy trình lưu kho, chế tác, gắn đá và bàn giao có được kiểm soát chặt chẽ hay không.

"Việc nghiên cứu trung tâm hoặc sàn giao dịch kim cương cũng là một giải pháp dài hạn. Mô hình này có thể góp phần chuẩn hóa giao dịch, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và hạn chế hoạt động mua bán không chính thức. Tuy nhiên, để vận hành hiệu quả, Việt Nam cần có hành lang pháp lý, cơ chế giám sát và sự tham gia của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức kiểm định cùng đơn vị bảo vệ người tiêu dùng", ông Tuấn Kiệt nói.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, vấn đề khủng hoảng kim cương hiện nay đang là phép thử đối với một thị trường lâu nay vận hành chủ yếu bằng uy tín thương hiệu và cam kết thu đổi. Muốn lấy lại niềm tin, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào danh tiếng mà phải chứng minh bằng nguồn hàng hợp pháp, kiểm định độc lập, dữ liệu truy xuất được và cơ chế bảo vệ khách hàng rõ ràng.

Bài, ảnh: Hoàng Tuyết - Minh Phương/Báo Tin tức và Dân tộc