Thị trường chứng khoán Việt Nam: Từ dấu mốc nâng hạng đến động lực phát triển mới

Khẳng định vai trò kênh dẫn vốn quan trọng

Trải qua ba thập kỷ xây dựng và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có bước chuyển mình mạnh mẽ cả về quy mô, cấu trúc và chất lượng hoạt động. Từ một thị trường sơ khai với số lượng doanh nghiệp và nhà đầu tư còn hạn chế, đến nay, thị trường đã hình thành tương đối đầy đủ các cấu phần, từng bước trở thành kênh huy động vốn quan trọng, góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế.

Tại Tọa đàm “30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam: Động lực mới, Vị thế mới, Sức bật mới” do Tạp chí Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính) tổ chức sáng 21/10, TS. Phạm Thu Phong - Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế - Tài chính nhấn mạnh, sau 30 năm xây dựng và phát triển, thị trường chứng khoán đã trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng, hỗ trợ doanh nghiệp huy động nguồn lực, đồng thời thu hút dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước.

Quang cảnh toạ đàm. Ảnh: BTC

Đặc biệt, trong năm kỷ niệm 30 năm thành lập ngành Chứng khoán, thị trường Việt Nam ghi nhận dấu mốc quan trọng khi FTSE Russell chính thức nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp vào ngày 21/9/2026.

Theo ông Phạm Thu Phong, kết quả này gắn liền với những nỗ lực hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cấp hạ tầng công nghệ và tháo gỡ các rào cản đối với nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, vị thế mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng hàng hóa, tính minh bạch và quản trị doanh nghiệp theo thông lệ quốc tế.

Nhìn lại chặng đường phát triển, ông Hoàng Văn Thu - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, thị trường chứng khoán Việt Nam đã từng bước hoàn thiện về khuôn khổ pháp lý, mô hình tổ chức, cơ sở hạ tầng, hàng hóa và cơ sở nhà đầu tư. Dù ra đời muộn hơn nhiều thị trường trong khu vực, Việt Nam đã hình thành đầy đủ các cấu trúc thị trường và tổ chức trung gian, với quy mô tương đương nhiều thị trường lớn trong khu vực ASEAN.

Ông Hoàng Văn Thu - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tham luận tại tọa đàm. Ảnh: BTC

Một trong những thành tựu nổi bật là sự gia tăng nhanh chóng về quy mô. Từ những phiên giao dịch đầu tiên chỉ có 2 mã cổ phiếu, đến cuối tháng 9/2026, thị trường đã có 1.547 mã cổ phiếu, chứng chỉ quỹ niêm yết, đăng ký giao dịch và 482 mã trái phiếu niêm yết.

Tính đến ngày 30/9/2026, quy mô thị trường cổ phiếu đạt 10,3 triệu tỷ đồng, tương đương 80,2% GDP ước tính năm 2025. Quy mô thị trường trái phiếu niêm yết, bao gồm trái phiếu Chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp, đạt khoảng 2,94 triệu tỷ đồng, tương đương 22,9% GDP năm 2025.

Khả năng huy động vốn của thị trường tiếp tục được cải thiện. Trong 9 tháng năm 2026, tổng vốn huy động thực tế của doanh nghiệp qua thị trường chứng khoán đạt gần 564,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, huy động vốn thông qua chào bán cổ phiếu đạt 135,94 nghìn tỷ đồng, tăng 68,82% năm 2025.

Cùng với quy mô vốn hóa, cơ sở nhà đầu tư cũng phát triển mạnh mẽ. Từ khoảng 3.000 tài khoản vào năm 2000, đến cuối tháng 9/2026, thị trường có gần 14,1 triệu tài khoản, tương đương 13,8% dân số.

Theo lãnh đạo UBCKNN, sự mở rộng cơ sở nhà đầu tư không chỉ góp phần cải thiện thanh khoản mà còn tạo điều kiện đa dạng hóa nguồn vốn, thúc đẩy hoạt động đầu tư chuyên nghiệp và nâng cao các chuẩn mực về công bố thông tin, quản trị doanh nghiệp.

Song song với đó, hạ tầng công nghệ được hiện đại hóa mạnh mẽ. Việc đưa hệ thống công nghệ thông tin mới vào vận hành từ ngày 5/5/2025 đã tạo nền tảng nâng cao năng lực xử lý giao dịch, hỗ trợ phát triển các sản phẩm và cơ chế giao dịch mới.

Đặc biệt, ngày 21/9/2026, thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Theo ông Hoàng Văn Thu, đây là sự ghi nhận của cộng đồng tài chính quốc tế đối với những nỗ lực cải cách, hoàn thiện pháp luật và nâng cấp hạ tầng thị trường.

Việc nâng hạng không chỉ mở ra cơ hội thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế, gia tăng sự hiện diện của Việt Nam trong các danh mục đầu tư toàn cầu mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch, khả năng tiếp cận và quản trị rủi ro theo chuẩn mực quốc tế.

Những kết quả đạt được đã tạo tiền đề quan trọng để thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, tính minh bạch và khả năng hội nhập quốc tế.

Hoàn thiện thể chế, mở rộng dư địa thu hút dòng vốn mới

Theo Phó Chủ tịch UBCKNN Hoàng Văn Thu, với vị thế thị trường mới nổi thứ cấp và trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, thị trường chứng khoán cần tiếp tục cải cách, đổi mới để phát huy hiệu quả vai trò huy động vốn trung và dài hạn, góp phần giảm sự phụ thuộc tương đối vào tín dụng ngân hàng.

Trên cơ sở Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, UBCKNN sẽ tập trung triển khai các định hướng lớn nhằm nâng cao chất lượng, khả năng tiếp cận và sức cạnh tranh của thị trường.

Trước hết, cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý theo hướng cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, khơi thông các nguồn vốn cho nền kinh tế, đặc biệt là thu hút dòng vốn nước ngoài thông qua thị trường chứng khoán.

Đáng chú ý, ông Hoàng Văn Thu cho biết, sau 30 năm phát triển, hệ thống pháp luật về chứng khoán đã trải qua một giai đoạn xây dựng và hoàn thiện quan trọng. Với định hướng sửa đổi Luật Chứng khoán tại kỳ họp Quốc hội lần này, cùng kế hoạch sửa đổi toàn diện trong những năm tiếp theo, cơ quan quản lý hướng tới xây dựng một thế hệ pháp luật mới về chứng khoán, đáp ứng đồng thời yêu cầu quản lý, phát triển thị trường và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Cùng với hoàn thiện thể chế, việc nâng cao độ mở, khả năng tiếp cận và mức độ hội nhập quốc tế tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, UBCKNN tập trung triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đối với thị trường chứng khoán cơ sở.

Theo ông Hoàng Văn Thu, hệ thống công nghệ thông tin mới được đưa vào vận hành từ tháng 5/2025 là một trong những nền tảng quan trọng để triển khai CCP. Dự kiến, hệ thống thanh toán bù trừ trung tâm sẽ được đưa vào vận hành trong quý I hoặc quý II/2027.

Song song với đó, cơ quan quản lý tiếp tục thúc đẩy minh bạch thông tin, mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa trong các lĩnh vực phù hợp, tạo điều kiện để nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thông tin bình đẳng. Việc hiện đại hóa hạ tầng công nghệ, bảo đảm hệ thống giao dịch vận hành an toàn, ổn định cũng được chú trọng nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và sẵn sàng tiếp nhận dòng vốn quy mô lớn.

Một định hướng quan trọng khác là đa dạng hóa nguồn hàng hóa, phát triển các sản phẩm và dịch vụ tài chính hiện đại, qua đó mở rộng không gian đầu tư và nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro.

Theo lãnh đạo UBCKNN, thị trường sẽ tiếp tục thúc đẩy cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước; đẩy mạnh chào bán cổ phiếu ra công chúng gắn với niêm yết, đăng ký giao dịch; đồng thời thu hút các doanh nghiệp quy mô lớn, có tình hình tài chính và chất lượng quản trị tốt tham gia thị trường.

Đặc biệt, cơ quan quản lý định hướng thực hiện chính sách cho phép doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) gắn với niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Đây được kỳ vọng là hướng đi bổ sung nguồn hàng hóa chất lượng, mở rộng cơ hội đầu tư và tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế.

Bên cạnh các sản phẩm truyền thống, UBCKNN sẽ nghiên cứu triển khai trái phiếu phục vụ phát triển cơ sở hạ tầng, trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững; phát triển thêm các sản phẩm chứng khoán phái sinh như hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai mới và chứng chỉ lưu ký niêm yết tại nước ngoài.

Việc đa dạng hóa các bộ chỉ số, phát triển thêm tài sản cơ sở cho thị trường chứng khoán phái sinh thông qua hợp tác với các tổ chức quốc tế, đơn vị cung cấp chỉ số và các quỹ đầu tư cũng nằm trong định hướng phát triển thời gian tới.

Cùng với phát triển hàng hóa, cơ quan quản lý chú trọng cơ cấu lại cơ sở nhà đầu tư theo hướng tăng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức. Theo đó, thị trường sẽ đẩy mạnh phát triển và đa dạng hóa các loại hình quỹ đầu tư chứng khoán, khuyến khích nhà đầu tư cá nhân tham gia thông qua các định chế đầu tư chuyên nghiệp nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Nhìn lại chặng đường 30 năm, ông Hoàng Văn Thu khẳng định, những thành tựu đạt được đã tạo nền tảng quan trọng để thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp tục phát triển trong giai đoạn mới. UBCKNN sẽ tiếp tục đồng hành, lắng nghe và tiếp thu ý kiến của các thành viên thị trường, hướng tới mục tiêu phát triển ổn định, an toàn, hiệu quả và bền vững./.

Hồng Quyên