Thay vì mặc cảm, tôi chọn bước tiếp!

Từ mặc cảm đến hành trình gieo cơ hội

Sáng tháng 8, Đặng Thị Kim Oanh (SN 1994, trú xã Nam Đàn, Nghệ An) ngồi trên chiếc xe lăn, kể về một ước mơ nghe giản dị đến mức nhiều người có thể chẳng bao giờ nghĩ tới. “Nếu một sáng thức dậy với cơ thể khỏe mạnh như bao người, có lẽ việc đầu tiên tôi muốn làm là dậy thật sớm, tự mình đi bộ trên những con đường quen thuộc, hít thở không khí trong lành, ngắm mọi người tập thể dục rồi ghé mua bữa sáng mang về cho cả gia đình”, Oanh cười hiền.

Chị Đặng Thị Kim Oanh (xã Nam Đàn, Nghệ An).

Là nạn nhân chất độc da cam thế hệ thứ 2, từ khi sinh ra, cơ thể chị đã mang những giới hạn khác biệt. Tuổi thơ của Oanh không ít lần đi qua những ánh nhìn tò mò, những câu hỏi vô tình và cả những lúc chị tự thu mình lại. “Tôi đã từng rất mặc cảm. Tôi tự hỏi tại sao mình lại bị như vậy. Tôi chỉ mong lớn lên giống những người bình thường khác”, Oanh nhớ lại.

Có những giai đoạn, chị không muốn nhìn quá lâu vào chính mình. Nhưng càng lớn, Oanh càng nhận ra nếu cứ đứng mãi trước câu hỏi “tại sao lại là mình”, chị sẽ không thể bước tiếp. Thứ duy nhất chị có thể lựa chọn là cách đối diện với cuộc sống.

Oanh chọn con đường học tập. Tốt nghiệp ngành Công tác xã hội, Trường Đại học Lao động - Xã hội, chị bắt đầu bước ra khỏi không gian quen thuộc của gia đình. Chị bán hàng, làm nội dung trên môi trường số, tự tìm cách tạo thu nhập. Mỗi công việc mang lại cho chị không chỉ đồng tiền mà còn những mối quan hệ, những trải nghiệm.

Chị Oanh nhận Giấy chứng nhận hoàn thành khóa Lãnh đạo trẻ thanh niên khuyết tật 2026.

Càng đi, Oanh càng gặp nhiều người khuyết tật đang loay hoay với cuộc sống. Có người có sức lao động nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Có người muốn làm việc nhưng thiếu vốn. Có gia đình chỉ cần một khoản hỗ trợ nhỏ để mua con giống, dụng cụ sản xuất là có thể tự tạo thu nhập.

Năm 2025, Oanh cùng những thành viên nòng cốt thành lập Câu lạc bộ Người khuyết tật Tự Lực Nam Đàn. Những hoạt động kết nối, bán hàng gây quỹ, hỗ trợ sinh kế dần được triển khai. Từ những chuyến đi ấy, trong đầu người phụ nữ nhỏ bé hình thành một ý tưởng giản dị: Thay vì trao một món quà rồi kết thúc, hãy trao một sinh kế để người nhận có thể tự tạo ra giá trị.

Chị Oanh chia sẻ mô hình Cho cần câu - Trao sinh kế cho hội viên người khuyết tật tỉnh Nghệ An.

Từ suy nghĩ ấy, mô hình “Chăn nuôi gia cầm an toàn sinh học - Vốn quay vòng” ra đời. “Người khuyết tật chỉ thực sự tự tin khi họ có thể tự tạo ra thu nhập, chăm lo cho cuộc sống của mình và gia đình. Nếu chỉ trao quà, hỗ trợ trước mắt thì chưa đủ. Điều cần hơn là giúp họ có sinh kế, có năng lực và có niềm tin để tự thay đổi cuộc đời”, Oanh chia sẻ.

Nối dài những vòng quay sinh kế

Tháng 10/2025, vòng quay đầu tiên được triển khai với 7 hộ. Những đàn gà, đàn vịt được trao đến các gia đình. Người nhận chăm sóc, gây đàn, bán sản phẩm rồi hoàn trả vốn để nguồn lực tiếp tục đến với hộ khác. Từ 7 hộ ban đầu, đến tháng 7/2026, mô hình đã qua 10 đợt triển khai, hỗ trợ 116 hộ với gần 150 suất sinh kế tại nhiều địa bàn của Nghệ An và Hà Tĩnh.

Chị Đặng Thị Kim Oanh trong một chương trình giao lưu, chia sẻ câu chuyện và lan tỏa tinh thần sống tích cực đến cộng đồng.

Oanh nhớ trường hợp bác Dần ở xã Hạnh Lâm, huyện Thanh Chương (cũ). Sau khoảng 5 tháng chăn nuôi, đàn gia cầm được bán hết. Lứa đầu tiên mang lại một khoản thu nhập, nhưng điều khiến Oanh vui hơn cả là bác Dần chủ động chia con giống cho một hộ khác và tiếp tục tái đàn. “Lúc đó tôi nghĩ, họ không còn chỉ là người nhận hỗ trợ nữa. Họ đã trở thành người trao cơ hội cho một người khác”, Oanh kể.

Hai năm gần đây, sức khỏe giảm sút, những chuyến đi thực tế ngày càng khó khăn. Chiếc xe lăn trở thành phương tiện đồng hành quen thuộc. “Có những việc trước đây tôi tự làm được thì bây giờ phải nhờ người khác. Có những chuyến đi khá xa, cơ thể rất mệt”, chị nói.

Chị Oanh trao con giống, hướng dẫn kỹ thuật cho hội viên người khuyết tật, góp phần tạo sinh kế và thu nhập ổn định.

Có lúc Oanh cũng nghĩ đến chuyện dừng lại. “Nếu nói mình lúc nào cũng mạnh mẽ thì không thật. Có lúc tôi cũng tự hỏi liệu mình có nên làm ít lại hay dừng lại không”, chị thừa nhận.

Nhưng rồi, sau mỗi chuyến đi, những câu chuyện nhỏ lại níu chị ở lại. Một đàn gà lớn lên, một lứa vịt bán được, một người có thêm khoản thu nhập và một gia đình bớt đi một phần lo toan. Quan trọng hơn, nhiều người khuyết tật bắt đầu tin rằng mình vẫn có thể làm được.

Vượt nghịch cảnh, chị Oanh đã làm nhiều việc có ích cho xã hội.

Hướng tới Ngày Vì nạn nhân chất độc da cam Việt Nam (10/8), Oanh không muốn nói nhiều về những thiệt thòi mình đã trải qua. Điều chị muốn nói là cơ hội. “Đừng bao giờ đánh mất niềm tin vào chính mình. Mỗi người đều có giá trị riêng và đều có thể làm được những điều có ích cho gia đình, cộng đồng nếu được trao cơ hội và dám bước qua mặc cảm”, Oanh nhắn nhủ.

Chị cũng mong những nạn nhân chất độc da cam và người khuyết tật nhận được nhiều hơn sự đồng hành về học nghề, việc làm, sinh kế và các dịch vụ hỗ trợ; đồng thời được xã hội nhìn nhận bằng sự thấu hiểu và tôn trọng.

Bởi với Oanh, giúp một người vượt qua khó khăn trước mắt là điều đáng quý. Nhưng trao cho họ một cơ hội để tự đứng lên, tự tạo ra giá trị và trở thành điểm tựa cho người khác còn có ý nghĩa lớn hơn.

Chị Oanh là 1 trong 20 gương mặt tham gia chương trình lãnh đạo nữ khuyết tật Việt Nam 2025.

“Thay vì mặc cảm, tôi chọn bước tiếp!” – câu nói ấy không chỉ là một thông điệp Oanh gửi đến những người cùng cảnh ngộ. Đó là câu trả lời chị dành cho chính cuộc đời mình.

Với những nỗ lực bền bỉ và phi thường, năm 2025, chị Kim Oanh đã được vinh danh là một trong 20 gương mặt tiêu biểu tham gia Chương trình “Lãnh đạo nữ khuyết tật Việt Nam”.

Thu Hiền