Thấy gì khi Na Uy để trẻ em đọc sách về tình dục từ nhỏ?

Ảnh: The Guardian.

Anna Fiske là một tác giả người Thụy Điển sống ở Na Uy từng bị đe dọa vì viết sách thiếu nhi có các cảnh tình dục. Anna chia sẻ: “Tôi chỉ kể mọi chuyện như chúng vốn có”.

Lý do bị đe dọa không phải là tranh cãi chính trị. Chỉ đơn thuần là Fiske viết sách thiếu nhi có tranh minh họa với cái tên gây tranh cãi là Hvordan Lager Man en Baby? (tạm dịch Làm thế nào để sinh con?). Được bán tại các vùng lãnh thổ nói tiếng Anh, cuốn sách đã bị chỉ trích ở Canada và bị cấm ở một số thư viện trường học ở Mỹ.

Cuốn sách của Fiske có nhiều hình vẽ vui tươi, miêu tả những vấn đề phức tạp như thụ tinh trong ống nghiệm, thụ tinh nhân tạo và nhận con nuôi, cũng như vị trí của các bộ phận cơ thể trong quá trình giao hợp.

Một nhóm các bà mẹ ở Nga thậm chí đã liên hệ với tác giả để phản đối những hình minh họa này. Tác giả tự hỏi: “Người lớn sợ điều gì vậy?”.

Tinh thần văn chương độc đáo tại Na Uy

Còn tại Na Uy, nơi bà sinh sống, cách tiếp cận thẳng thắn của Fiske đối với việc sinh nở lại được đón nhận nồng nhiệt. Sách của bà đã bán được hơn 100.000 bản và tác giả đã giành giải thưởng Brage danh dự năm 2025, một trong những giải thưởng văn học danh giá nhất của Na Uy.

Cuốn sách Hvordan Lager Man en Baby? được đón nhận. Ảnh: Goodreads.

Thành công của bà phản ánh sự độc đáo của văn học nơi đây, với thái độ tích cực trước những chủ đề cấm kỵ.

Theo cơ quan chính phủ chuyên về quảng bá sách Na Uy trên toàn thế giới Norla, văn học và tranh minh họa dành cho trẻ em nước này hướng đến việc “đặt câu hỏi, khám phá và tưởng tượng không giới hạn. Trẻ em là những cá nhân độc lập với suy nghĩ, cảm xúc và quan điểm riêng. Các em xứng đáng được trải nghiệm nghệ thuật một cách nghiêm túc”.

Tại Liên hoan văn học Na Uy tháng 6 này ở Lillehammer, thái độ đó cũng được thể hiện một cách tự hào. Ban tổ chức giới thiệu các cuốn sách về nhiều chủ đề nhạy cảm như “bắt nạt, bản sắc, văn học đồng tính, các vấn đề khí hậu, những thách thức về sức khỏe tinh thần và cả trải nghiệm của những người phải chạy trốn khỏi quê hương”.

Giám đốc Liên hoan, Marit Borkenhagen, thừa nhận rằng không phải tất cả chủ đề trên đều phù hợp với mọi lứa tuổi, tuy nhiên, “điều đó còn phụ thuộc vào cách bạn định nghĩa các chủ đề và chúng được coi là khó đối với ai: trẻ em hay người lớn?”

Trước đây, sự kiện này cũng từng đón tiếp Laurie Halse Anderson, tác giả người Mỹ và người đoạt giải thưởng tưởng niệm Astrid Lindgren, người có những cuốn sách dành cho thanh thiếu niên đề cập đến vấn nạn hiếp dâm và chứng biếng ăn.

Dù sách của Laurie bị cấm ngay tại đất nước của bà, “những tác phẩm đó không gặp phản đối ở Na Uy”, Borkenhagen nói.

Lý do văn chương Na Uy cởi mở đến vậy?

Có hai yếu tố then chốt làm nền tảng cho cách tiếp cận trên, một về văn hóa, một về kinh tế.

Người Scandinavia có quan điểm rất đặc biệt về thời thơ ấu. Họ dành cho trẻ em rất nhiều quyền tự quyết và cởi mở hơn trong các cuộc thảo luận giữa các thế hệ. Cách nuôi dạy con cái bằng việc để chúng gặp chút rủi ro được coi là bình thường. Gunnar Breivik, giáo sư tại Trường khoa học thể thao Na Uy ở Oslo, đã nói: "Chúng ta thất bại trong vai trò cha mẹ nếu con cái chúng ta không bị gãy chiếc xương nào trước khi chúng 18 tuổi".

Với cách tiếp cận này, sách thiếu nhi cũng ít mang tiếng giáo điều và đa dạng hơn nhiều về chủ đề.

Và nguyên nhân thứ hai là ngành xuất bản Na Uy được nhà nước hỗ trợ. Sách được coi là một công cụ giáo dục của gia đình, nhà trường và xã hội. Chính phủ mua một lượng lớn sách cho các thư viện quốc gia.

Các tác giả cũng được hưởng lợi rất nhiều từ các khoản trợ cấp của chính phủ và tự do viết điều họ muốn. Khi các nhà văn không cần phải chiều theo thị trường, sự sáng tạo của họ có thể phát triển mạnh mẽ.

Trả lời câu hỏi liệu một số chủ đề có quá sức đối với một đứa trẻ?, Fiske trả lời: “Không. Không có gì là quá sức cả. Quan trọng là cách bạn kể câu chuyện”.

Minh Hoa