Dinh dưỡng học đường: Từ bữa ăn bán trú đến thay đổi hành vi chăm sóc trẻ

Hướng tới chấm dứt vòng luẩn quẩn suy dinh dưỡng

Suy dinh dưỡng vẫn là một trong những thách thức lớn đối với trẻ em ở vùng khó khăn, đặc biệt tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Không chỉ ảnh hưởng đến thể chất, tình trạng thiếu dinh dưỡng còn tác động lâu dài tới khả năng học tập, phát triển trí tuệ và cơ hội tương lai của trẻ.

Từ thực tế đó, nhiều mô hình dinh dưỡng học đường đã được triển khai nhằm cải thiện chất lượng bữa ăn, nâng cao kiến thức chăm sóc trẻ và xây dựng môi trường học tập lành mạnh hơn.

Theo chia sẻ của TS.BS Nguyễn Anh Vũ, Quản lý Chương trình Sức khỏe và Dinh dưỡng, Tổ chức Tầm nhìn Thế giới Quốc tế tại Việt Nam, mục tiêu của chương trình dinh dưỡng học đường là chung tay chấm dứt vòng luẩn quẩn suy dinh dưỡng, giúp trẻ phát triển khỏe mạnh, sẵn sàng đến trường và hướng tới tương lai tốt hơn.

Dinh dưỡng học đường có vai trò rất quan trọng để nâng cao thể lực và trí lực cho trẻ.

Chương trình được triển khai tại 16 chương trình phát triển vùng thuộc 5 tỉnh dự án, với nhiều nhóm hoạt động như giáo dục dinh dưỡng, xây dựng thực đơn, cải thiện chất lượng bữa ăn hằng ngày, phục hồi trẻ suy dinh dưỡng trong trường mầm non, bổ sung vi chất cho trẻ, giáo dục vệ sinh cá nhân và phòng bệnh.

Ngoài ra, dự án còn hỗ trợ cải thiện cơ sở hạ tầng trường học thông qua xây dựng công trình nước sạch, công trình vệ sinh, bếp ăn; đồng thời thúc đẩy thực thi các chính sách liên quan đến dinh dưỡng học đường.

Nghiên cứu của Tổ chức Tầm nhìn Thế giới Quốc tế tại Việt Nam, tại huyện Đakrông và Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị (cũ), tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em vẫn ở mức đáng lo ngại. Theo số liệu của dự án, khoảng 27% trẻ bị suy dinh dưỡng thể nhẹ cân, trên 33% trẻ suy dinh dưỡng thấp còi và gần 10% trẻ suy dinh dưỡng gầy còm.

Nguyên nhân được xác định đến từ nhiều yếu tố như thực hành dinh dưỡng và phòng bệnh của người chăm sóc còn hạn chế; bữa ăn của trẻ nghèo nàn; từ 40-60% hộ gia đình chưa bảo đảm chất lượng bữa ăn; nhiều trẻ bỏ bữa sáng và chưa được bổ sung đầy đủ vi chất dinh dưỡng.

Năm 2022, dự án dinh dưỡng học đường được triển khai tại các trường mầm non ở Đakrông và Hướng Hóa nhằm cải thiện tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe trẻ em.

Các hoạt động chính bao gồm cung cấp bữa ăn bán trú; giáo dục dinh dưỡng; thành lập và vận hành trung tâm giáo dục và phục hồi dinh dưỡng theo mô hình PDH; cấp vi chất cho 873 trẻ suy dinh dưỡng và trẻ thuộc nhóm dễ bị tổn thương. Song song với đó, dự án xây dựng mô hình vườn trường nhằm hướng dẫn các hộ gia đình đa dạng hóa thực phẩm, cải thiện chất lượng bữa ăn hằng ngày cho trẻ.

Không chỉ cải thiện bữa ăn mà còn thay đổi nhận thức

Theo kết quả được công bố, dự án đã giúp 354 trẻ suy dinh dưỡng được phục hồi; 873 trẻ được hưởng lợi từ hoạt động cấp phát vi chất; 728 người chăm sóc trẻ được cải thiện kiến thức và kỹ năng chăm sóc dinh dưỡng cũng như thực hành phòng bệnh.

Thông qua mô hình vườn dinh dưỡng tại trường học, nhiều phụ huynh được hướng dẫn cách tận dụng nguồn thực phẩm sẵn có để xây dựng bữa ăn đa dạng hơn cho trẻ. Người chăm sóc trẻ cũng giảm dần sự phụ thuộc vào các chương trình cấp phát hỗ trợ.

Một phụ huynh chia sẻ: "Cháu ăn tốt hơn, tăng cân và ít bị ốm hơn. Chúng tôi biết làm thế nào để có được bữa ăn đầy đủ và cân đối cho cháu". Một gia đình khác cho biết chương trình không chỉ hỗ trợ dinh dưỡng mà còn tạo ra thay đổi trong cuộc sống và cách chăm sóc con trẻ của cả gia đình.

Từ quá trình triển khai thực tế, chương trình rút ra nhiều bài học kinh nghiệm trong cải thiện dinh dưỡng học đường. Theo đó, cách tiếp cận toàn diện mang lại hiệu quả cao hơn khi kết hợp giữa dinh dưỡng, nước sạch, vệ sinh, chăm sóc sức khỏe và cải thiện môi trường học đường.

Nhà trường được xác định là nền tảng quan trọng để hình thành thói quen ăn uống và vệ sinh lành mạnh cho trẻ. Vì vậy, việc tăng cường giáo dục dinh dưỡng và phòng bệnh trong trường học có ý nghĩa lâu dài. Bên cạnh đó, sự tham gia của phụ huynh được xem là yếu tố quyết định tính bền vững của thay đổi hành vi chăm sóc trẻ tại gia đình.

Các can thiệp cũng cần phù hợp với bối cảnh địa phương, tận dụng nguồn thực phẩm sẵn có, phù hợp khẩu vị và khả năng chi trả của người dân. Theo dõi tăng trưởng và can thiệp sớm giúp nâng cao hiệu quả cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ. Đồng thời, việc nâng cao năng lực cho giáo viên và cán bộ địa phương góp phần duy trì, nhân rộng mô hình sau khi dự án kết thúc.

Cùng với các hoạt động can thiệp tại cộng đồng, sáng kiến ENOUGH do Tổ chức Tầm nhìn Thế giới Quốc tế tại Việt Nam triển khai cũng hướng tới nâng cao nhận thức của cộng đồng, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và truyền thông về vấn đề suy dinh dưỡng trẻ em.

Sáng kiến tập trung vào các chủ đề như giảm suy dinh dưỡng thấp còi, gầy còm và thiếu vi chất ở vùng miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số; dinh dưỡng học đường; lồng ghép an ninh lương thực thích ứng biến đổi khí hậu với dinh dưỡng bền vững; thúc đẩy thực hiện các hành động dinh dưỡng thiết yếu của Chính phủ Việt Nam.

Theo đại diện chương trình, mục tiêu cuối cùng là hướng tới một thế giới nơi mọi trẻ em đều được tiếp cận đầy đủ thực phẩm dinh dưỡng để phát triển khỏe mạnh.

Lan Tường