Thấy gì khi Microsoft cắt giảm thêm 4.800 nhân sự?

AI chưa thay thế con người, làn sóng sa thải vẫn kéo dài. Ảnh minh họa: Mikhail Nilov/Pexels.

Sa thải từng được xem là biện pháp khẩn cấp khi doanh nghiệp đối mặt suy thoái, doanh thu sụt giảm hoặc khủng hoảng tài chính. Tuy nhiên, trong ngành công nghệ, cắt giảm nhân sự đang dần trở thành hoạt động quản trị thường xuyên, ngay cả khi các tập đoàn vẫn có lãi và tiếp tục chi mạnh cho trí tuệ nhân tạo, theo Business Insider.

Trong tuần đầu tháng 7, Microsoft thông báo cắt giảm khoảng 4.800 vị trí. Đây là đợt tinh giản mới nhất của công ty trong bối cảnh hoạt động kinh doanh vẫn sinh lời, còn ngân sách dành cho AI tiếp tục mở rộng.

Không riêng Microsoft, trong vài năm qua, Amazon, Meta, Cisco và nhiều công ty công nghệ lớn liên tục thực hiện các vòng cắt giảm. Điểm chung là phần lớn doanh nghiệp không rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng. Họ vừa thu hẹp bộ máy, vừa tái phân bổ nguồn lực sang AI và những lĩnh vực được đánh giá có tiềm năng dài hạn.

Sa thải liên tục thành 'bình thường mới'

Tháng 5, Cloudflare cắt giảm hơn 20% lực lượng lao động. CEO Matthew Prince cho biết công ty chưa thấy doanh nghiệp đại chúng nào tại Mỹ vừa tăng trưởng hơn 30%, vừa giảm nhân sự sâu như vậy.

Theo ông, điều Cloudflare thực hiện có thể trở thành xu hướng phổ biến trong năm tới.

Cũng trong tháng 5, Cisco công bố doanh thu kỷ lục trong quý III tài chính nhưng đồng thời cho biết sẽ cắt gần 5% nhân sự. CEO Chuck Robbins nhận định những doanh nghiệp chiến thắng trong kỷ nguyên AI sẽ là các công ty đủ kỷ luật để liên tục chuyển nguồn vốn sang những lĩnh vực có tiềm năng lớn nhất.

Cloudflare cắt giảm hơn 1.100 nhân sự vào tháng 5, đây là lần sa thải lớn đầu tiên trong lịch sử 16 năm của công ty. Ảnh: Michael Short/Bloomberg.

Nhiều doanh nghiệp không chờ AI tạo ra hiệu quả rõ ràng mà liên tục cắt giảm nhân sự để điều chỉnh hướng đi. Với người làm công nghệ, nguy cơ mất việc đang dần trở thành chuyện thường xuyên.

Theo phân tích của AlphaSense, số lần doanh nghiệp đề cập đồng thời đến AI và sa thải trong các cuộc họp công bố kết quả kinh doanh đã tăng từ dưới 5 lần mỗi quý vào năm 2022 lên hơn 100 lần mỗi quý trong năm nay.

Tuy nhiên, không phải công ty nào cũng thừa nhận AI là nguyên nhân trực tiếp. Microsoft cho biết đợt cắt giảm mới nhất không liên quan đến AI. Amazon cũng khẳng định công nghệ này không phải lý do dẫn đến phần lớn các đợt sa thải trong hai năm qua.

Một phần làn sóng hiện tại bắt nguồn từ việc các công ty công nghệ và truyền thông tuyển dụng quá mạnh trong giai đoạn đại dịch. Bên cạnh đó, AI có thể tự động hóa một số đầu việc, giúp doanh nghiệp tinh gọn hoạt động. Khoản tiết kiệm từ lương và chi phí vận hành sau đó có thể được chuyển sang chip, trung tâm dữ liệu và mô hình AI vốn rất tốn kém.

Joseph Fuller, giáo sư Trường Kinh doanh Harvard, cho rằng doanh nghiệp thường chỉ sa thải quy mô lớn khi gặp khủng hoảng nghiêm trọng. Phổ biến hơn sẽ là những đợt cắt giảm nhỏ nhưng lặp lại thường xuyên.

Sau nhiều năm liên tục tiết kiệm chi phí, các công ty không còn nhiều bộ phận dư thừa để cắt bỏ cùng lúc. Trong khi đó, tác động thực tế của AI vẫn chưa rõ vì nhiều công cụ chưa hoàn thiện.

Dù vậy, áp lực cạnh tranh buộc các CEO phải liên tục xem xét lại ngân sách, mô hình vận hành và nhân sự. Nỗi lo bị đối thủ vượt lên khiến doanh nghiệp thường chọn cắt giảm để giữ sự linh hoạt.

Carrol Chang, CEO nền tảng tuyển dụng và cung ứng nhân sự công nghệ Andela, cho rằng phần lớn đợt sa thải hiện nay chưa phải do AI thay thế con người. Doanh nghiệp chủ yếu chịu áp lực phải chứng minh AI giúp tăng năng suất mà không làm chi phí tăng mạnh.

Theo bà, các công ty nên đào tạo nhân viên hiện tại sử dụng AI hiệu quả hơn. Nhân sự thành thạo công nghệ này vẫn khan hiếm và có mức lương cao, khiến doanh nghiệp dễ rơi vào cảnh vừa sa thải để tiết kiệm, vừa tốn nhiều tiền tuyển người mới.

Cái giá của việc cắt giảm

Dù nguyên nhân được giải thích là tái cơ cấu, nâng hiệu quả hay đầu tư cho AI, người lao động vẫn là nhóm chịu tác động trực tiếp.

Sau khi thông tin nội bộ bị rò rỉ, Meta thông báo vào tháng 4 rằng công ty sẽ tiến hành sa thải sau khoảng 1 tháng. Một nhân viên mô tả quãng thời gian chờ đợi này là “28 ngày địa ngục”.

Meta vừa sa thải để tiết kiệm, vừa chi mạnh để săn nhân sự AI khan hiếm và đắt đỏ. Ảnh minh họa: Francis Mascarenhas/Reuters.

Moyan Chen, nhà khoa học dữ liệu bị Meta cho nghỉ việc trong đợt cắt giảm tháng 5, cho biết khi quyết định cuối cùng được đưa ra, cảm giác của cô giống như được giải thoát hơn là lo lắng.

Những trường hợp này cho thấy tác động của sa thải không chỉ xuất hiện vào ngày nhân viên nhận thông báo. Sự bất an có thể kéo dài nhiều tuần, làm giảm khả năng tập trung và khiến người lao động không biết vị trí của mình có còn tồn tại sau đợt tái cấu trúc tiếp theo hay không.

Việc thu nhỏ đội ngũ có thể giúp doanh nghiệp loại bỏ quy trình kém hiệu quả và giảm bớt các tầng quản lý trung gian. Tuy nhiên, một số công ty đã nhận ra họ cắt quá sâu và buộc phải tuyển lại những vị trí từng bị loại bỏ vì kỳ vọng AI có thể đảm nhận công việc.

Jeffrey Pfeffer, giáo sư tại Trường Kinh doanh sau đại học Stanford, cho rằng chu kỳ sa thải rồi tuyển lại có thể khiến doanh nghiệp tốn kém hơn dự kiến. Chi phí không chỉ gồm trợ cấp thôi việc mà còn có tuyển dụng, đào tạo, thuê nhà thầu và thời gian để nhân sự mới thích nghi.

Các đợt cắt giảm lặp lại cũng tạo ra trạng thái bất ổn kéo dài, thúc đẩy nhân sự giỏi chủ động rời đi. Đồng thời, nó làm suy yếu mối quan hệ giữa các bộ phận và khiến kiến thức tích lũy trong tổ chức biến mất.

Ngay cả khi doanh nghiệp tuyển lại đủ người, khả năng phối hợp và giao tiếp cũng khó trở về như trước. Những nhóm đã làm việc cùng nhau lâu năm sở hữu mức độ hiểu biết và ăn ý mà nhân sự mới không thể tái tạo ngay lập tức.

Fuller cho rằng khi AI đảm nhận nhiều nhiệm vụ hơn, doanh nghiệp thậm chí sẽ cần nhiều người có hiểu biết sâu về quy trình nội bộ, thị trường, đối thủ, khách hàng, nhà cung cấp và quy định ngành.

Như Phương