Thất bại dưới biển của Microsoft cảnh báo Elon Musk về tham vọng AI trong không gian

Microsoft từng có tham vọng tương tự để thoát khỏi các ràng buộc của hạ tầng điện toán trên mặt đất vào năm 2015. Cụ thể hơn, Microsoft hạ một trung tâm dữ liệu có kích thước bằng container xuống đáy biển ngoài khơi Scotland, nhằm mục đích giảm sử dụng năng lượng, thông qua làm mát bằng nước biển tự nhiên và khai thác năng lượng gió cũng như thủy triều ngoài khơi.

Dự án Natick của Microsoft từng được ca ngợi là bước đột phá tiềm năng cho ngành trung tâm dữ liệu và đạt mọi mục tiêu kỹ thuật. Tuy nhiên, Microsoft đã bỏ mô hình trung tâm dữ liệu dưới nước hơn hai năm trước do thiếu nhu cầu từ khách hàng và không khả thi về mặt kinh tế, hai nguồn tin nói với Reuters.

Khi được hỏi về vấn đề này, người phát ngôn của Microsoft cho biết: “Dù hiện tại không có trung tâm dữ liệu dưới nước, chúng tôi vẫn sẽ tiếp tục sử dụng dự án Natick như một nền tảng nghiên cứu để khám phá, thử nghiệm và xác thực các ý tưởng mới về độ tin cậy và tính bền vững của trung tâm dữ liệu”.

5 chuyên gia trung tâm dữ liệu nói với Reuters rằng những gì Microsoft gặp phải là bài học cảnh báo cho SpaceX. Dù khác biệt về địa lý, hai dự án này có nhiều điểm tương đồng quan trọng: đều dựa vào các mô-đun với chi phí triển khai cao và không thể mở rộng, sửa chữa hay nâng cấp. Đó là những yếu tố được coi là tối quan trọng trong ngành AI.

“Những vấn đề đó có thể còn nghiêm trọng hơn trong không gian so với dưới biển”, Roy Chua (nhà sáng lập hãng nghiên cứu AvidThink) cho biết. Ông chỉ ra các câu hỏi chưa được giải quyết như cách làm mát trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo, chi phí phóng tên lửa cao và tác động của môi trường không gian khắc nghiệt lên chip AI.

SpaceX không phản hồi về chuyện trên. Sau khi mua lại công ty khởi nghiệp xAI của Elon Musk vào tháng 2, SpaceX có thể huy động tới 75 tỉ USD khi niêm yết công khai, qua đó trở thành đợt IPO (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng) lớn nhất lịch sử.

xAI hiện sở hữu mạng xã hội X (trước đây là Twitter) và chatbot AI Grok.

Giấc mơ AI trong không gian của Elon Musk đối mặt “bóng ma” thất bại từ Microsoft - Ảnh: MTG

Tham vọng không gian của Elon Musk đối mặt trở ngại

Dù Microsoft đã chứng minh trung tâm dữ liệu có thể hoạt động dưới nước, khách hàng không mặn mà với việc mở rộng mô hình này, mà thay vào đó tiếp tục phát triển các cơ sở trên đất liền, có thể nâng cấp nhanh và rẻ hơn trong bối cảnh AI phát triển nhanh.

Thiết kế trung tâm dữ liệu kín dạng “niêm phong trọn đời”, mà SpaceX dự định áp dụng trên quỹ đạo, kém linh hoạt, vì chip AI liên tục được cải tiến mỗi năm, trong khi vệ tinh hoặc trung tâm dữ liệu dưới biển chỉ được thay thế sau mỗi 5 - 7 năm.

Yếu tố kinh tế cũng là rào cản lớn. Triển khai trung tâm dữ liệu dưới biển đắt hơn trên đất liền và dù chi phí có thể giảm khi mở rộng quy mô, điều đó đòi hỏi đầu tư hàng chục tỉ USD. Trong không gian, chi phí sẽ còn cao hơn nhiều.

Các nhà phân tích tại công ty nghiên cứu MoffettNathanson ước tính kế hoạch đưa 1 triệu vệ tinh AI lên không gian của Elon Musk có thể tiêu tốn tới hàng nghìn tỉ USD. Để trung tâm dữ liệu trong không gian khả thi về thương mại, chi phí phóng cần giảm từ mức vài nghìn USD/kg hiện nay xuống chỉ còn vài trăm USD/kg, theo các nhà phân tích.

“Vấn đề không phải là có làm được hay không, mà có hợp lý về mặt kinh tế so với việc tiếp tục mở rộng hạ tầng trên mặt đất hay không”, Tim Farrar, nhà phân tích độc lập ngành công nghiệp vệ tinh tại hãng TMF Associates, nhận định.

Elon Musk cho rằng ông có thể vượt qua các rào cản kỹ thuật và tài chính, gồm tiếp xúc với bức xạ, quản lý nhiệt trong môi trường chân không và nhu cầu thay thế phần cứng thường xuyên, bằng cách giảm mạnh chi phí phóng và phát triển chip AI bền hơn. Giám đốc điều hành SpaceX tin rằng nhu cầu sẽ không phải vấn đề, vì tài nguyên năng lượng trên Trái đất sẽ nhanh chóng cạn kiệt khi AI phải phục vụ thế giới nơi robot nhiều hơn con người, xe tự lái phổ biến và du hành vũ trụ trở nên thường xuyên.

Tuy nhiên, Tim Farrar phản bác quan điểm của Elon Musk: “Ý tưởng cho rằng chúng ta không thể giải quyết các vấn đề trên Trái đất như thiếu điện hay môi trường là quá bi quan, chỉ để khiến không gian trở nên hấp dẫn hơn”.

Lập luận của Elon Musk phụ thuộc nhiều vào Starship, tên lửa thế hệ mới được SpaceX thiết kế tái sử dụng hoàn toàn và chở tải trọng lớn hơn nhiều so với dòng Falcon. Thế nhưng, Starship đang chậm tiến độ nhiều năm và đã gặp các sự cố nổ trong một số chuyến bay thử nghiệm cận quỹ đạo kể từ năm 2023.

MoffettNathanson ước tính rằng để đạt được mục tiêu của Elon Musk, sẽ cần 3.000 lần phóng Starship mỗi năm, tương đương 8 lần mỗi ngày.

Công ty vũ trụ Blue Origin của Jeff Bezos cũng đang ủng hộ các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo. Hồi tháng 3, Blue Origin cho biết ý tưởng dự án Sunrise của họ sẽ bổ sung năng lực điện toán AI trên quỹ đạo, tận dụng năng lượng mặt trời sạch trong khi vẫn bảo toàn cơ sở hạ tầng trung tâm dữ liệu trên mặt đất.

AI trong không gian chỉ là thị trường ngách

Các chuyên gia cho rằng trung tâm dữ liệu trong không gian vẫn có tương lai, nhưng chủ yếu sẽ bổ trợ chứ không thay thế hệ thống trên mặt đất.

Claude Rousseau, Giám đốc nghiên cứu tại hãng Analysys Mason chuyên theo dõi thị trường vệ tinh, nhận định: “Tôi tin chắc trong tương lai gần, các trung tâm dữ liệu trên không gian sẽ không thể thay thế cơ sở trên mặt đất”. Ông nói thêm rằng trung tâm dữ liệu dạng này có thể phục vụ các nhu cầu chuyên biệt như hạ tầng trên quỹ đạo, ví dụ các chùm vệ tinh quân sự hoặc trạm không gian như Trạm Vũ trụ Quốc tế, nơi đã có các hệ thống thử nghiệm xử lý dữ liệu trực tiếp trên quỹ đạo để giảm phụ thuộc vào băng thông truyền xuống Trái đất.

Phát biểu trên podcast All-In hồi tháng 2, Jensen Huang (Giám đốc điều hành Nvidia) cho rằng bài toán kinh tế của trung tâm dữ liệu AI trong không gian vẫn chưa hấp dẫn.

“Chúng ta nên tập trung vào mặt đất trước vì đã ở đây rồi”, Jensen Huang nói và mô tả hạ tầng AI trong không gian là thách thức kỹ thuật dài hạn hơn là giải pháp trước mắt.

Dù Nvidia đã ra mắt mô-đun Space-1 Vera Rubin tại hội nghị dành cho nhà phát triển GTC hồi đầu tháng 3, Jensen Huang cảnh báo rằng việc chạy AI trong môi trường chân không đặt ra những thách thức kỹ thuật sẽ mất nhiều năm để giải quyết.

“Rõ ràng là có rất nhiều năng lượng trong không gian. Thách thức tất nhiên là làm mát. Bạn không thể tận dụng dẫn nhiệt hoặc đối lưu. Bạn chỉ có thể tản nhiệt bằng bức xạ. Tuy nhiên, cách này lại đòi hỏi diện tích bề mặt rất lớn để phát tán nhiệt hiệu quả”, Jensen Huang nói trong podcast All-In.

Dù vậy, Giám đốc điều hành Nvidia nhận định: “Đó không phải là bài toán không thể giải quyết, bởi không gian thì rộng vô hạn, nên vẫn có đủ chỗ để triển khai các giải pháp phù hợp”.

Roy Chua cho rằng các kế hoạch di chuyển trung tâm dữ liệu xuống đáy biển hoặc lên không gian có thể chỉ là cách né tránh các vấn đề trên Trái đất, nhưng lại tạo ra hàng loạt thách thức mới còn khó giải quyết hơn.

“Còn rất nhiều vấn đề chúng ta có thể giải quyết trên Trái đất trước khi nghĩ đến không gian”, Roy Chua bình luận, nhấn mạnh các cải tiến về hiệu suất chip AI, tái chế nước tốt hơn, mở rộng sử dụng năng lượng mặt trời và sản xuất điện bằng các lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ, được thiết kế theo dạng mô-đun.

Sơn Vân