Thao túng cổ phiếu DPG, một cá nhân bị phạt 1,5 tỷ đồng và loạt lệnh cấm giao dịch

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước vừa công bố quyết định xử phạt hành vi thao túng thị trường chứng khoán đối với cổ phiếu DPG của CTCP Tập đoàn Đạt Phương, doanh nghiệp đang niêm yết trên sàn HOSE. Cùng với người trực tiếp thực hiện hành vi, cơ quan quản lý còn xử lý một nhóm cá nhân và tổ chức đã cho mượn tài khoản dẫn tới hành vi thao túng.

Đây là vụ việc mới nhất trong loạt quyết định cứng rắn của cơ quan quản lý nhằm siết kỷ cương và minh bạch hóa hoạt động giao dịch trên sàn.

Tám tài khoản dồn lệnh mua vào phiên đóng cửa

Đối với hành vi thao túng cổ phiếu DPG, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước quyết định phạt ông Đặng Văn Vinh số tiền 1,5 tỷ đồng, mức cao nhất áp dụng với cá nhân theo quy định hiện hành. Ông Vinh hiện cư trú tại Tòa nhà X19, số 311 Trường Chinh, phường Phương Liệt, thành phố Hà Nội.

Theo kết quả giám sát, ông Vinh đã sử dụng 8 tài khoản chứng khoán để liên tục đặt lệnh mua với khối lượng chi phối cổ phiếu DPG vào thời điểm đóng cửa thị trường, qua đó tác động lên diễn biến giá. Chuỗi giao dịch này kéo dài từ ngày 2/5 đến 2/7/2024.

Thời điểm đóng cửa được nhiều nhà đầu tư theo dõi vì giá đóng cửa dùng để tính giá tham chiếu cho phiên kế tiếp, định giá danh mục và xác định giá trị tài sản ròng của nhiều quỹ. Việc dồn lệnh mua khối lượng lớn trong giai đoạn này có thể đẩy giá lên cao hơn mức phản ánh cung cầu thực, tạo tín hiệu sai lệch cho những nhà đầu tư khác quan sát bảng điện.

Cùng với khoản tiền phạt, cơ quan quản lý tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề chứng khoán của ông Vinh trong thời hạn 21 tháng. Ông Vinh còn bị cấm giao dịch chứng khoán và cấm đảm nhiệm chức vụ tại các tổ chức liên quan đến hoạt động của thị trường trong ba năm, hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Kết quả kiểm tra xác định hành vi vi phạm của ông Vinh chưa phát sinh khoản thu trái pháp luật. Việc không phát sinh khoản thu trái pháp luật là một trong những căn cứ để vụ việc được xử lý bằng chế tài hành chính theo Nghị định 156/2020/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 128/2021/NĐ-CP, thay vì chuyển sang xử lý hình sự.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xử phạt thao túng cổ phiếu DPG

Sáu cá nhân và tổ chức cho mượn tài khoản cùng bị xử lý

Liên quan đến vụ việc, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xử phạt thêm 6 cá nhân và tổ chức về hành vi cho mượn tài khoản để giao dịch, dẫn tới hành vi thao túng thị trường chứng khoán.

Nhóm này gồm ông Trần Huy Tài và ông Nguyễn Đức Anh, cùng bốn pháp nhân là CTCP Vintrust, Công ty TNHH Trustvalue, CTCP Đầu tư VAT Việt Nam và CTCP Đầu tư và Thương mại Bằng Lăng.

Bốn chủ thể đăng ký cùng địa chỉ số 88 Trung Kính, phường Yên Hòa, gồm ông Trần Huy Tài, CTCP Vintrust, Công ty TNHH Trustvalue và CTCP Đầu tư và Thương mại Bằng Lăng. CTCP Đầu tư VAT Việt Nam đăng ký tại tầng 5 số 311 Trường Chinh, phường Phương Liệt, cùng tòa nhà nơi ông Đặng Văn Vinh cư trú. Ông Nguyễn Đức Anh cư trú tại số 102 E8 tập thể Thành Công, phường Giảng Võ.

Sáu cá nhân và tổ chức nêu trên bị đình chỉ hoạt động giao dịch chứng khoán trong 9 tháng, đồng thời bị cấm giao dịch chứng khoán trong 2 năm kể từ ngày 1/7/2026. Riêng ông Trần Huy Tài và ông Nguyễn Đức Anh còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ tại các tổ chức liên quan đến hoạt động của thị trường chứng khoán.

Hành vi cho mượn tài khoản bị xử lý vì nó cung cấp công cụ để một cá nhân phân tán lệnh qua nhiều danh tính, làm mờ dấu vết và né tránh các ngưỡng cảnh báo dựa trên một tài khoản đơn lẻ. Quy định hiện hành xác định người cho mượn tài khoản phải chịu trách nhiệm khi tài khoản đó góp phần vào hành vi thao túng, kể cả khi họ không trực tiếp thao tác lệnh.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết kết quả kiểm tra chưa có cơ sở xác định các cá nhân và tổ chức liên quan có số lợi bất hợp pháp từ hành vi vi phạm.

Công nghệ giám sát nhận diện giao dịch bất thường trên sàn

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước quyết định phạt ông Đặng Văn Vinh số tiền 1,5 tỷ đồng

Đặc điểm chung của các vụ thao túng gần đây là việc sử dụng nhiều tài khoản đứng tên khác nhau để tạo cung cầu giả hoặc dồn lệnh vào những thời điểm nhạy cảm của phiên. Với vụ DPG, hành vi tập trung vào thời điểm đóng cửa, giai đoạn có tác động lan tỏa tới định giá cổ phiếu.

Việc phát hiện những hành vi kiểu này ngày càng dựa vào năng lực giám sát điện tử của sở giao dịch và cơ quan quản lý. Hệ thống giám sát tự động ghi nhận toàn bộ lệnh đặt, lệnh khớp và dòng tiền theo thời gian thực, từ đó phát hiện các mẫu hình bất thường như một nhóm tài khoản liên tục mua vào cùng một mã tại cùng khung giờ.

Công nghệ phân tích dữ liệu lớn cho phép liên kết các tài khoản có chung nguồn tiền, chung địa chỉ đăng ký hoặc chung thiết bị truy cập, ngay cả khi chúng đứng tên nhiều chủ thể. Đây là cơ sở kỹ thuật để cơ quan quản lý bóc tách quan hệ giữa người trực tiếp giao dịch và những người cho mượn tài khoản.

Hạ tầng công nghệ của thị trường chứng khoán Việt Nam đã được nâng cấp trong những năm gần đây, cho phép xử lý khối lượng lệnh lớn hơn và lưu vết giao dịch chi tiết hơn. Nền tảng dữ liệu đầy đủ này là điều kiện để các thuật toán giám sát rà soát tương quan giữa hàng nghìn tài khoản và phát hiện những chuỗi lệnh có chủ đích can thiệp vào giá.

Xu hướng chuyển đổi số trong quản lý thị trường đang được đẩy mạnh, với việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và học máy vào công tác giám sát. Các mô hình này học từ dữ liệu giao dịch lịch sử để nhận diện dấu hiệu thao túng sớm hơn, giảm phụ thuộc vào phát hiện thủ công và rút ngắn thời gian từ khi phát sinh hành vi tới khi có kết luận xử lý.

Vụ DPG nằm trong chuỗi xử lý mạnh tay của cơ quan quản lý từ đầu năm 2026. Trước đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã xử phạt các vụ thao túng cổ phiếu SJS và ST8 với cùng cấu trúc gồm một cá nhân chủ mưu và nhóm tài khoản cho mượn, trong đó cá nhân chủ mưu chịu mức phạt 1,5 tỷ đồng. Cách tiếp cận này cho thấy cơ quan quản lý ngày càng chú trọng bóc tách toàn bộ mạng lưới tài khoản đứng sau một hành vi thao túng, thay vì chỉ xử lý người trực tiếp đặt lệnh.

Với nhà đầu tư cá nhân, các vụ xử phạt liên tiếp phát đi thông điệp rằng dữ liệu giao dịch để lại dấu vết và có thể được truy vết đầy đủ. Việc cho người khác mượn tài khoản, dù không trực tiếp đặt lệnh, vẫn có thể dẫn tới trách nhiệm pháp lý khi tài khoản đó tham gia vào chuỗi hành vi thao túng.

CTCP Tập đoàn Đạt Phương thành lập năm 2002, hoạt động chính trong lĩnh vực xây lắp công trình giao thông, thủy lợi, sản xuất điện thương phẩm và vật liệu xây dựng. Quyết định xử phạt lần này liên quan tới hành vi giao dịch cổ phiếu của cá nhân, không phản ánh hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Đình Tưởng