Tháo gỡ thiết chế văn hóa cơ sở bằng mô hình đa chức năng, tăng tự chủ tài chính

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy cho biết nhiều trung tâm cung ứng dịch vụ công tại TPHCM chưa đi vào hoạt động vì nhiều lý do khác nhau. Ảnh: Media Quốc hội.

Tại phiên thảo luận, với nhiều ý kiến tập trung vào hoàn thiện tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả thiết chế văn hóa cơ sở.

Đồng tình với các nội dung đột phá của dự thảo, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy, Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách TPHCM cho biết, Nghị quyết 105/NQ-CP của Chính phủ đã định hướng sắp xếp các đơn vị sự nghiệp lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch theo hướng tinh gọn, hiệu quả.

Cấp tỉnh tổ chức tối đa không quá 7 đơn vị sự nghiệp công lập tương ứng với các lĩnh vực: Bảo tàng, thư viện, biểu diễn nghệ thuật, văn hóa thể thao, xúc tiến du lịch, quản lý di tích và đào tạo văn hóa nghệ thuật (nếu có). Ở cấp xã, UBND quyết định thành lập đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ công thiết yếu đa ngành, đa lĩnh vực.

Tuy nhiên, từ thực tiễn tại TPHCM, đại biểu cho biết hiện đã thành lập 168 trung tâm cung ứng dịch vụ công tương ứng với 168 xã, phường, song nhiều đơn vị chưa thể vận hành hiệu quả do thiếu cơ sở vật chất, nguồn lực tài chính và thiết chế văn hóa kế thừa.

Phần lớn các trung tâm đạt chuẩn nhưng phân bố rải rác, không nằm ở vị trí trung tâm, một số nơi diện tích hạn chế, xuống cấp. Nhân sự chủ yếu làm công tác hành chính, thiếu lực lượng chuyên môn về văn hóa, thể thao; cơ chế tài chính chủ yếu tự chủ nhóm 2, 3 và 4, chỉ đủ chi trả lương, thiếu nguồn tái đầu tư; hoạt động xã hội hóa gặp khó do thiếu hành lang pháp lý và chưa rõ địa vị pháp lý của các trung tâm cấp xã.

Đáng chú ý, nhiều thiết chế văn hóa trước đây như trung tâm văn hóa - thể thao, nhà thiếu nhi, nhà văn hóa phường, xã đã được sắp xếp lại, không còn hoạt động theo nhóm đối tượng. Trong đó, nhà thiếu nhi cấp huyện - từng là nơi phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu văn hóa, nghệ thuật cho thiếu nhi cũng không còn duy trì chức năng như trước.

Từ thực trạng trên, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy đề xuất bổ sung quy định thành lập các đơn vị đa chức năng, thay thế toàn bộ thiết chế đã giải thể, như trung tâm văn hóa, nhà thiếu nhi, điểm sinh hoạt cộng đồng… và không tính vào số lượng đơn vị sự nghiệp bị khống chế.

Đại biểu cho rằng cần xây dựng mô hình quản trị mới, bảo đảm các đơn vị này có thể tự chủ về tài chính, tổ chức bộ máy, phát triển theo hệ thống phân hiệu, chi nhánh phù hợp với từng lĩnh vực như văn hóa thiếu nhi, văn hóa thể thao, bảo tàng trung tâm - vệ tinh.

Đại biểu cũng kiến nghị có cơ chế tài chính linh hoạt đối với các địa phương khó khăn, nơi không thể huy động nguồn lực xã hội hóa, nhằm bảo đảm các thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động hiệu quả, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của người dân.

Hải Minh