Tháo gỡ 'nút thắt' hạ tầng văn hóa, giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Góp ý liên quan đến kinh tế vĩ mô, ĐBQH Nguyễn Như So (TP. Bắc Ninh) đánh giá cao mức tăng trưởng GDP 9 tháng đạt 9,01%, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt mốc kỷ lục 888 tỷ USD (tăng 30,4%). Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Như So đánh giá nền kinh tế vẫn đứng trước áp lực lớn về lạm phát (CPI tháng 9 tăng 5,08%, tiệm cận mức trần 4,5%) và xu hướng nhập siêu 19,42 tỷ USD, với phần lớn là tư liệu sản xuất, phản ánh năng lực tự chủ còn hạn chế. Trong 9 tháng năm 2026, có hơn 172.000 doanh nghiệp rời khỏi thị trường.

ĐBQH Nguyễn Như So phát biểu tại phiên thảo luận tổ.

Đại biểu Nguyễn Như So đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm, trong đó cần chuyển trọng tâm đánh giá sang chất lượng nguồn thu thay vì chỉ nhìn vào số quy mô vượt dự toán; hoàn thiện cơ chế tái cấu trúc tài chính doanh nghiệp, khơi thông dòng vốn qua cải cách thủ tục tín dụng, phát triển quỹ bảo lãnh tín dụng có mục tiêu, xử lý nợ và thúc đẩy thị trường chứng khoán sau khi được nâng hạng; Chuyển từ tư duy thu hút số lượng sang sử dụng FDI làm đòn bẩy nâng cao năng lực nội sinh, yêu cầu doanh nghiệp FDI cam kết tỷ lệ nội địa hóa và chuyển giao công nghệ.

Đại biểu đề xuất xây dựng mô hình hợp tác xã kiểu mới nắm giữ cổ phần nông hộ, định giá minh bạch quyền sử dụng đất để hình thành các doanh nghiệp nông nghiệp quy mô lớn, đồng thời công nhận tài sản trên đất nông nghiệp để làm tài sản thế chấp vay vốn. Đồng thời coi đầu tư cho chống chịu thiên tai là đầu tư cho tăng trưởng, ưu tiên hỗ trợ lãi suất 2% cho các dự án xanh, ESG và phát triển thị trường carbon.

ĐBQH Trần Văn Lâm (TP. Bắc Ninh) phát biểu tại phiên thảo luận tổ.

Về phân bổ nguồn lực, ĐBQH Trần Văn Lâm (TP. Bắc Ninh) cho rằng cần quan tâm đồng bộ đến các yếu tố nền tảng như giáo dục, đào tạo nhân lực, y tế thay vì chỉ trông chờ vào khoa học công nghệ. Cùng với đó, khắc phục tình trạng dự toán thu - chi chưa sát thực tế, việc chuyển nguồn ngân sách lớn (năm 2025 tăng gần 30% so với 2024, chỉ đạt 72% dự toán) cho thấy nguồn lực chưa được đưa vào nền kinh tế kịp thời, gây lãng phí. Bên cạnh đó, cần kiểm soát chặt chẽ các loại thị trường (vốn, bất động sản, trái phiếu) để tránh tình trạng đầu cơ làm lệch hướng dòng vốn quốc gia.

Liên quan đến lĩnh vực văn hóa và xã hội, ĐBQH Leo Thị Lịch (TP. Bắc Ninh) cho rằng, cần tập trung phân tích hai điểm nghẽn lớn tại cơ sở. Theo đại biểu, công tác đầu tư hạ tầng văn hóa còn rất hạn chế, manh mún, chưa đạt hiệu quả cao. Khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp (từ tỉnh đến xã, thôn), việc các thôn bản phải sáp nhập khiến thiết chế văn hóa cộng đồng cấp xã, thôn đang thiếu thốn trầm trọng. Nhiều nơi chỉ có khung nhà văn hóa nhưng bên trong hoàn toàn trống rỗng, không có trang thiết bị, nhạc cụ hay không gian để sinh hoạt, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của từng dân tộc. Đại biểu đề nghị Chính phủ quy hoạch đồng bộ thiết chế văn hóa gắn với hạ tầng xã hội, chấm dứt tình trạng đầu tư dàn trải, dở dang gây lãng phí.

ĐBQH Leo Thị Lịch (TP. Bắc Ninh) phát biểu tại tổ.

Về giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, báo cáo của Chính phủ hiện chưa phản ánh đầy đủ, sâu sắc những khó khăn đặc thù tại các vùng sâu, vùng xa. Đại biểu Leo Thị Lịch nhấn mạnh tình trạng thiếu vắng số liệu cụ thể về tỷ lệ phòng học kiên cố, tình trạng thiếu giáo viên, trang thiết bị dạy học cũng như khó khăn trong thực hiện chính sách hỗ trợ học sinh nội trú, bán trú. Mặc dù hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú đã được quan tâm, nhưng thực tế các trường nội trú, bán trú và các điểm trường lẻ sau sáp nhập vẫn gặp áp lực lớn về cơ sở vật chất, nơi ăn chốn ở cho học sinh và chế độ quản lý cho đội ngũ giáo viên.

Từ những bất cập trên, đại biểu Leo Thị Lịch kiến nghị Chính phủ cần có số liệu đánh giá riêng biệt, chi tiết đối với giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời bảo đảm nguồn lực đầu tư kiên cố hóa trường lớp, thực hiện hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền trong thời gian tới.

H.Nga