Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Thể chế - "Chìa khóa" cho tăng trưởng hai con số

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những kỳ vọng đột phá, pháp luật không chỉ còn là công cụ truyền thống để quản lý hay điều chỉnh các quan hệ xã hội mà thực sự phải chuyển mình để phục vụ kiến tạo phát triển, trở thành nguồn lực trực tiếp tháo gỡ các điểm nghẽn và rào cản đang cản trở quá trình tăng trưởng nhanh, bền vững của nền kinh tế.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh chủ trì hội nghị. Ảnh: Cao Linh

Phát biểu tại hội nghị, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh nhấn mạnh rằng, chất lượng thể chế hiện nay chính là yếu tố quyết định tốc độ phát triển, đồng thời khẳng định, cải cách thể chế phải được xem là một lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Tại Hội nghị, các chuyên gia chỉ rõ rằng, các nghiên cứu quốc tế đã chứng minh tầm quan trọng của thể chế, khi 1 điểm tăng trong chỉ số thể chế có thể kéo theo mức tăng trưởng GDP trung bình từ 0,5% đến 1%, và nếu Việt Nam hoàn thiện hệ thống pháp luật, thu hẹp khoảng cách giữa quy định và thực tiễn thì có thể giúp tăng trưởng GDP tăng thêm tới 4,2% trong vòng 10 năm tới.

Để hiện thực hóa những mục tiêu chiến lược này, Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh cho biết, Bộ Tư pháp đang triển khai những cam kết rất cụ thể và quyết liệt, thông qua việc rà soát 100% các điều kiện kinh doanh hiện hành để xử lý triệt để các trường hợp chồng chéo, không cần thiết...

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Cao Linh

Song, cũng cần đặc biệt lưu ý một con số đáng suy ngẫm khi kết quả rà soát cho thấy, có tới khoảng 60% các vướng mắc mà địa phương và doanh nghiệp phản ánh thực chất nằm ở khâu tổ chức thực hiện chứ không phải hoàn toàn do quy định pháp luật.

Để huy động trí tuệ của cộng đồng và các nguồn lực xã hội vào công tác làm luật, Bộ Tư pháp đã chính thức ra mắt và vận hành Quỹ Hỗ trợ xây dựng chính sách, pháp luật. Đây là cơ chế đột phá cho phép các tập đoàn, doanh nghiệp và hiệp hội có thể trực tiếp hiến kế, tài trợ cho các nhóm nghiên cứu chuyên sâu về các chính sách mới như điện gió ngoài khơi hay các mô hình kinh tế xanh, giúp rút ngắn quá trình nghiên cứu và nâng cao tính khả thi của văn bản.

Tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú khẳng định, việc xây dựng và hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật là nhiệm vụ khách quan và cấp thiết để chuyển từ trạng thái "pháp luật tốt trên giấy" sang "pháp luật tốt trong cuộc sống".

Theo báo cáo, Bộ Tư pháp đã chủ động phối hợp với các bên liên quan và tính đến thời điểm hội nghị đã tiếp nhận tổng cộng 170 kiến nghị, bao gồm 14 kiến nghị từ địa phương, 155 kiến nghị từ các doanh nghiệp, hiệp hội và 1 kiến nghị từ chuyên gia. Các nội dung kiến nghị tập trung đậm nét vào những lĩnh vực mang tính động lực như đầu tư, đấu thầu; khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; cùng các vấn đề về doanh nghiệp, xây dựng và điện lực.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Cao Linh

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh rằng, tư duy xây dựng pháp luật hiện nay phải chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển, trong đó, doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thực thi mà phải là chủ thể đồng hành, tham gia định hình chiến lược phát triển quốc gia.

Doanh nghiệp đề xuất tháo gỡ rào cản

Đại diện cộng đồng doanh nghiệp, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đề xuất nhiều nhóm giải pháp lớn. Trong đó, VCCI kiến nghị Bộ Tư pháp chủ trì rà soát hệ thống pháp luật theo chuỗi hoạt động kinh doanh, từ khi thành lập, đầu tư cho đến khi giải thể, thay vì rà soát đơn lẻ từng luật, qua đó loại bỏ các thủ tục phức tạp, mang tính vòng lặp.

Cùng với đó, VCCI nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính ổn định và khả năng dự đoán của pháp luật. Đại diện cộng đồng doanh nghiệp cũng đề nghị chuyển thực chất từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm, thông qua việc rà soát toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính để đánh giá tính cần thiết, kiên quyết xóa bỏ cơ chế "xin - cho" dưới hình thức các giấy phép con. Về cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại, VCCI đề xuất đặt mục tiêu rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp tại tòa án xuống ngang mức các nước ASEAN-4 trước năm 2030...

Đại diện VCCI phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Cao Linh

Một nội dung quan trọng khác là bảo đảm tính thống nhất trong thực thi pháp luật giữa các địa phương, theo đó cần bổ sung nguyên tắc thống nhất thị trường quốc gia, không để phát sinh các quy định riêng làm cản trở sự lưu thông của hàng hóa, dịch vụ, vốn và lao động.

Đáng chú ý, VCCI đề xuất bắt buộc đánh giá tác động kinh tế thực chất đối với các chính sách mới, trong đó yêu cầu lượng hóa đầy đủ chi phí tuân thủ mà doanh nghiệp phải bỏ ra, bao gồm cả thời gian và chi phí tài chính, đồng thời cần có cơ chế đánh giá độc lập để bảo đảm tính khách quan.

Cuối cùng, VCCI nhấn mạnh việc thúc đẩy sự tham gia thực chất của doanh nghiệp trong quá trình xây dựng chính sách, theo đó doanh nghiệp và các hiệp hội ngành nghề cần được coi là chủ thể đồng hành cùng Nhà nước ngay từ giai đoạn thiết kế chính sách, thay vì chỉ là đối tượng chịu tác động.

Tại Hội nghị, ông Nguyễn Hoàn Vũ, Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex, đề xuất nhiều nhóm giải pháp nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế từ thực tiễn đầu tư hạ tầng và sản xuất, kinh doanh. Trong đó, đáng chú ý là kiến nghị mở rộng phạm vi đầu tư vốn nhà nước, không hạn chế ngành nghề và tăng tính linh hoạt trong bổ sung vốn theo hiệu quả dự án.

Về hạ tầng, doanh nghiệp kiến nghị cải cách mạnh thủ tục hành chính theo hướng hậu kiểm, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quyết định chủ trương đầu tư, đồng thời mở rộng áp dụng các cơ chế đặc thù cho các dự án hạ tầng liên vùng, nhất là đường sắt.

Mặt khác, Becamex đề xuất hoàn thiện thể chế về đất đai, quy hoạch và khoa học công nghệ theo hướng minh bạch, đồng bộ, có cơ chế định giá đất thống nhất và chính sách ưu đãi vượt trội cho lĩnh vực đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trong lĩnh vực năng lượng, đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đề xuất các nhóm giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn, bảo đảm an ninh năng lượng phục vụ mục tiêu tăng trưởng. Trọng tâm là sớm ban hành cơ chế, chính sách đặc thù cho các tập đoàn kinh tế để thống nhất cách hiểu và áp dụng pháp luật, đặc biệt trong lĩnh vực thuế.

EVN kiến nghị tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư phát triển nguồn điện, bao gồm xây dựng cơ chế cho các dự án cấp bách, xử lý hiệu quả các dự án LNG chậm tiến độ và bảo đảm tiến độ các dự án nhiệt điện nền. Đồng thời, đề xuất hoàn thiện khung pháp lý phát triển năng lượng tái tạo, nhất là điện gió ngoài khơi và cơ chế phù hợp theo vùng miền. Tập đoàn cũng kiến nghị xã hội hóa đầu tư lưới điện, khơi thông nguồn vốn thông qua cơ chế tín dụng linh hoạt và xem xét bảo lãnh Chính phủ đối với các dự án điện cấp bách. Bên cạnh đó, EVN đề xuất hoàn thiện cơ chế giá điện theo thị trường có sự điều tiết của Nhà nước và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian đưa các công trình điện vào vận hành.

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: Cao Linh

Phản hồi tại hội nghị, lãnh đạo Bộ Tư pháp khẳng định, sẽ tổng hợp đầy đủ các kiến nghị để phối hợp với các bộ, ngành đưa ra phương án xử lý cụ thể. Chính phủ đang tiến hành tổng rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, đồng thời sẽ xem xét nhân rộng các cơ chế đặc thù hiệu quả đã được thực tiễn chứng minh tại một số địa phương.

Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh tái khẳng định vai trò "gác cổng" pháp luật của Bộ Tư pháp không chỉ dừng ở kiểm soát mà còn chủ động tham mưu, tháo gỡ các rào cản thể chế, xây dựng hệ thống pháp luật thống nhất, minh bạch, trở thành bệ phóng cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của đất nước.

Thảo Mộc